Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

ततो देवगणाः सर्वे गताः स्वेस्वे निकेतने । अगस्त्योऽपि समुद्योगं चक्रे विद्यासमुद्भवम्

Transliteration

tato devagaṇāḥ sarve gatāḥ svesve niketane | agastyo'pi samudyogaṃ cakre vidyāsamudbhavam

Translation

Alors toutes les cohortes des dieux retournèrent à leurs demeures respectives. Agastya, lui aussi, se mit à l’œuvre : un effort né de la puissance de la connaissance sacrée (vidyā).

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (then)

• देव-गणाः: groups of gods
• देव-गणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘देवानां गणाः’

• सर्वे: all
• सर्वे: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (देवगणाः)

• गताः: went
• गताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत् (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि—‘went’

• स्वे: in (their) own
• स्वे: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (निकेतने)

• स्वे: in (his) own
• स्वे: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्तिः—‘each in his own’

• निकेतने: in the abode
• निकेतने: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निकेतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षाबोधक निपात (also)

• समुद्योगम्: effort; undertaking
• समुद्योगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम्-उद्-योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन

• चक्रे: made; undertook
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• विद्या-समुद्भवम्: arising from (his) knowledge/spells
• विद्या-समुद्भवम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विद्या (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘विद्यायाः समुद्भवः’ (arising from knowledge/spells); विशेषणम् (समुद्योगम्)

Speaker

Narrator (unmarked in verse; third-person narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devas disperse to their abodes; Agastya remains, beginning concentrated preparations—mantra, tapas, and vidyā—aimed at the oceanic task.

Characters & Entities

• Devas
• Agastya
• Vidyā (sacred knowledge)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred outcomes arise from disciplined preparation and the right application of vidyā (spiritual knowledge).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse transitions the story; it supports the tīrtha narrative arc rather than naming a new site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it describes Agastya’s commencement of a vidyā-powered endeavor.