Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

अथ तं मातलिर्दृष्ट्वा विसंज्ञं वलघातिनम् । प्राङ्मुखं च रथं चक्रे संस्मरन्सारथेर्नयम्

atha taṃ mātalirdṛṣṭvā visaṃjñaṃ valaghātinam | prāṅmukhaṃ ca rathaṃ cakre saṃsmaransārathernayam

Voyant Valaghātin (Indra) privé de connaissance, Mātali tourna le char vers l’Orient, se souvenant de la juste conduite d’un cocher de guerre.

अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ/अनन्तरार्थक निपात (then/now)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
मातलिःMātali (Indra’s charioteer)
मातलिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमातलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); धातु: दृश्—दर्शने (having seen)
विसंज्ञम्unconscious
विसंज्ञम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + संज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (tam)
वलघातिनम्slayer of Vala
वलघातिनम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeNoun
Rootवल + घातिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (‘वलस्य घातिन्’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणवत् (epithet)
प्राङ्मुखम्facing east/forward
प्राङ्मुखम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राङ् + मुख (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (‘प्राङ् मुखः’ = east-facing/forward-facing); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (ratham)
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)
रथम्chariot
रथम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चक्रेmade, turned
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; धातु: कृ—करणे (to make/do)
संस्मरन्remembering
संस्मरन्:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + स्मृ (धातु) → संस्मरन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (while remembering)
सारथेःof the charioteer
सारथेः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसारथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
नयम्method, conduct, strategy
नयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in snippet)

Scene: Mātali, the skilled charioteer, sees Indra unconscious and swiftly turns the chariot to face east, reins taut, horses pivoting; the banner swings as the chariot reorients.

M
Mātali
I
Indra (Valaghātin)

FAQs

Dharma includes skilled duty (naya): even in crisis, right conduct and trained strategy protect life and mission.

No tīrtha is specified in this verse; it remains within the Mahātmya’s narrative progression.

None.