Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 274›Shloka 2
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

चैत्रमासि नरो यस्तु तमाराधयते द्विजाः । नृत्यगीतप्रवाद्यैश्च त्रिकालं विहितक्षणः । स नूनं तत्प्रसादेन गन्धर्वाधिपतिर्भवेत् १

Transliteration

caitramāsi naro yastu tamārādhayate dvijāḥ | nṛtyagītapravādyaiśca trikālaṃ vihitakṣaṇaḥ | sa nūnaṃ tatprasādena gandharvādhipatirbhavet 1

Translation

Ô deux-fois-nés, celui qui L’adore au mois de Caitra—aux trois temps du jour, selon les observances prescrites, avec danse, chant et musique d’instruments—par la grâce de ce Seigneur deviendra assurément le chef des Gandharvas.

Word by Word
चैत्रमासिin the month of Caitra
चैत्रमासि:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootचैत्र (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (‘चैत्रः मासः’); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)
तुbut; indeed
तु:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
तम्him (that deity)
तम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सर्वनाम; ‘लिङ्ग/हर’ इत्यर्थे
आराधयतेworships; propitiates
आराधयते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-राध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
द्विजाःO twice-born (brāhmaṇas)
द्विजाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोग (vocative sense)
नृत्य-गीत-प्रवाद्यैःwith dance, song, and instrumental music
नृत्य-गीत-प्रवाद्यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनृत्य (प्रातिपदिक) + गीत (प्रातिपदिक) + प्रवाद्य (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व समास; तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
त्रिकालम्thrice daily
त्रिकालम्:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव समास; अव्ययवत् प्रयोग; द्वितीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (accusative of extent)
विहित-क्षणःone who has fixed/appointed times (for worship)
विहित-क्षणः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविहित (कृदन्त; √धा धातु, वि-उपसर्ग, क्त) + क्षण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (‘विहितः क्षणः यस्य’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘नरः’ इत्यस्य विशेषण
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
नूनम्surely
नूनम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक क्रियाविशेषण (adverb of certainty)
तत्-प्रसादेनby/through his grace
तत्-प्रसादेन:
Hetu/Karana (Cause/Instrument/हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (‘तस्य प्रसादः’); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
गन्धर्व-अधिपतिःlord of the Gandharvas
गन्धर्व-अधिपतिः:
Karta-predicative (Predicate nominative/कर्तृ-विशेष्य)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (‘गन्धर्वाणाम् अधिपतिः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (Durvāsas-sthāpita liṅga)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ (brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A Caitra-month temple festival at the liṅga: devotees perform nṛtya and gīta with vīṇā, mṛdaṅga, and cymbals; tri-kāla scenes show morning lamps, midday offerings, and evening ārati; Śiva’s grace manifests as celestial gandharvas above.

Characters & Entities
C
Caitra
D
Dvija
G
Gandharva
Ś
Śiva-liṅga (implied)

FAQs

Joyful devotional service—performed with discipline at proper times—draws extraordinary grace and upliftment.

The worship is tied to the Durvāsas-established liṅga within Hāṭakeśvara-kṣetra.

Worship in Caitra with trikāla observance, offering dance, song, and instrumental music as devotional service.

←Previous Verse
Next Verse→