Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 59

वृत्रोऽपि तं समालोक्य स्वयं प्राप्तं बृहस्पतिम् । सदैव द्विजभक्तः स हृष्टात्मा समपद्यत । विशेषात्प्रणिपत्योच्चैर्वाक्यमेतदभाषत

vṛtro'pi taṃ samālokya svayaṃ prāptaṃ bṛhaspatim | sadaiva dvijabhaktaḥ sa hṛṣṭātmā samapadyata | viśeṣātpraṇipatyoccairvākyametadabhāṣata

Vṛtra, lui aussi, voyant Bṛhaspati arriver en personne, fut transporté de joie, car il était toujours dévoué aux brāhmaṇas. Avec une révérence particulière, il se prosterna et prononça à haute voix ces paroles.

वृत्रःVṛtra
वृत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षाबोधक-अव्यय (also/even)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समालोक्यhaving seen
समालोक्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+आ+लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), ‘having looked at’
स्वयम्personally
स्वयम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वकर्तृवाचक-अव्यय (reflexive adverb)
प्राप्तम्arrived
प्राप्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘arrived’ (qualifies बृहस्पतिम्)
बृहस्पतिम्Bṛhaspati
बृहस्पतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
द्विजभक्तःdevoted to Brahmins
द्विजभक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्विज + भक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां भक्तः)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हृष्टात्माjoyful-hearted
हृष्टात्मा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष्ट + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (हृष्टः आत्मा यस्य)
समपद्यतapproached/attained (a state)
समपद्यत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+पद् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
विशेषात्especially
विशेषात्:
Hetu/Avadhi (Cause/Limit/हेतु)
TypeNoun
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘especially’
प्रणिपत्यhaving prostrated
प्रणिपत्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+नि+पत् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), ‘having bowed down’
उच्चैःaloud
उच्चैः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (adverb: loudly)
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (qualifies वाक्यम्)
अभाषतspoke
अभाषत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि+भाष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Sūta (narrator)

Type: kshetra

Scene: Vṛtra, formidable yet composed, beholds Bṛhaspati arriving; he brightens, folds hands, and performs a deep prostration before speaking aloud with reverence.

V
Vṛtra
B
Bṛhaspati
B
Brāhmaṇa (dvija)

FAQs

Reverence to the wise (brāhmaṇas) is portrayed as a dharmic virtue, even in an adversary, showing dharma’s reach beyond factions.

No tīrtha is identified in this verse.

None; the verse highlights praṇāma (bowing) and respect as ethical conduct.