Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 248›Shloka 15
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

देवस्तुत्यो देवबीजं परं यन्मूर्तं ब्रह्म ब्रह्मवृक्षत्वमाप्तम् । नित्यं सेव्यः श्रद्धया स्थाणुरूपश्चातुर्मास्ये सेवितः पापहा स्यात्

Transliteration

devastutyo devabījaṃ paraṃ yanmūrtaṃ brahma brahmavṛkṣatvamāptam | nityaṃ sevyaḥ śraddhayā sthāṇurūpaścāturmāsye sevitaḥ pāpahā syāt

Translation

Digne d’être loué par les dieux, la suprême « semence des dieux »—le Brahman manifesté en forme—est parvenu à l’état du saint Arbre de Brahmā. Sous la forme de Sthāṇu (le Seigneur Inébranlable), il doit être servi chaque jour avec foi ; servi durant le Cāturmāsya, il devient destructeur du péché.

Word by Word
देवस्तुत्यःpraiseworthy by the gods
देवस्तुत्यः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदेव (प्रातिपदिक) + स्तुत्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तव्यत्-प्रत्ययान्त (to be praised), विशेषणम्; तत्पुरुषः: देवैः स्तुत्यः/देवानां स्तुत्यः
देवबीजम्the divine seed/source
देवबीजम्:
Karma (Object/Complement/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; (सम्बोधन/वर्णनार्थे)
परम्supreme
परम्:
Karma (Complement qualifier/कर्म)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'देवबीजम्' इति विशेषणम्
यत्which/that
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचकं सर्वनाम (relative pronoun)
मूर्तम्embodied/manifest
मूर्तम्:
Karma (Complement qualifier/कर्म)
TypeAdjective
Rootमूर्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'ब्रह्म' इति विशेषणम्
ब्रह्मBrahman/the Absolute
ब्रह्म:
Karta (Subject/Complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ब्रह्मवृक्षत्वम्the state of being the Brahma-tree
ब्रह्मवृक्षत्वम्:
Karma (Object/Complement/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्म (प्रातिपदिक) + वृक्ष (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक-त्वान्त; तत्पुरुषः: ब्रह्मवृक्षस्य भावः
आप्तम्attained
आप्तम्:
Karma (Complement qualifier/कर्म)
TypeAdjective
Rootआप् (धातु) → आप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'ब्रह्मवृक्षत्वम्' इति विशेषणम् (attained)
नित्यम्always
नित्यम्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचनम् (adverbial accusative: always)
सेव्यःto be served/worshipped
सेव्यः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) → सेव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formयत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त (to be served/worshipped), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेयविशेषणम्
श्रद्धयाwith faith
श्रद्धया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootश्रद्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करणविभक्ति (instrumental: with)
स्थाणुरूपःhaving the form of a stump/pillar
स्थाणुरूपः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्थाणु (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः: स्थाणुः इव रूपं यस्य/स्थाणुरूपः
चातुर्मास्येin Cāturmāsya
चातुर्मास्ये:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कालाधिकरणे
सेवितःserved/worshipped
सेवितः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) → सेवित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'सः' (अध्याहृतः) इति विशेषणम्
पापहाdestroyer of sin
पापहा:
Karta (Predicate noun/कर्ता)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक) + हन् (धातु) → ह (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: पापं हन्ति इति (sin-destroyer)
स्यात्would be/may become
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker

Narratorial voice within Brahma–Nārada dialogue (deduced from adhyāya colophon context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (Pālāśa/Brahma-vṛkṣa sthāna)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: A sacred Pālāśa/Brahma-tree within a kṣetra precinct, worshipped as Sthāṇu: devotees circumambulate with lamps and waterpots during the rainy-season Cāturmāsya; the tree radiates as ‘manifest Brahman’.

Characters & Entities
B
Brahman
S
Sthāṇu (Śiva)
C
Cāturmāsya
B
Brahma-vṛkṣa (sacred tree-form; contextually linked with Pālāśa)

FAQs

Faithful daily service to the divine—seen even in sacred tree-form—purifies the heart; Cāturmāsya intensifies that purification into pāpa-kṣaya.

The teaching is embedded in the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

Daily service/worship (sevā) with śraddhā, especially during Cāturmāsya; veneration of the sacred tree-form associated with Sthāṇu.

←Previous Verse
Next Verse→