Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 248

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने पालाशमहिमवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye paijavanopākhyāne pālāśamahimavarṇanaṃnāmāṣṭacatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

Ainsi s’achève, dans le saint Skanda Mahāpurāṇa—au sein de la compilation de quatre-vingt-un mille vers—ce deux-cent-quarante-huitième chapitre, intitulé « Description de la grandeur du Pālāśa », situé dans le sixième (Nāgara) Khaṇḍa, dans la glorification du tīrtha de Hāṭakeśvara-kṣetra, au sein de l’épisode de Śeṣaśāyy, dans le dialogue de Brahmā et de Nārada, dans le Cāturmāsya-māhātmya, dans le récit de Paijavana.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उपसंहारार्थक-अव्यय (quotative/closing particle: thus)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे (in the revered Skanda-)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महापुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; संख्या-पूर्वक-द्विगु-समासः; 'संहितायाम्' इति विशेषणम्

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'खण्डे' इति विशेषणम् (in the sixth)

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागरखण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे; तत्पुरुषः (नागराणां खण्डः/नागर-नामकः खण्डः)

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of Hāṭakeśvara-kṣetra
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे; तत्पुरुषः: हाटकेश्वरक्षेत्रस्य माहात्म्यम्

• शेषशाय्युपाख्याने: in the episode of Śeṣaśāyī
• शेषशाय्युपाख्याने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शेषशायी (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे; तत्पुरुषः: शेषशायिनः उपाख्यानम्

• ब्रह्मनारदसंवादे: in the dialogue of Brahmā and Nārada
• ब्रह्मनारदसंवादे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म (प्रातिपदिक) + नारद (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे; द्वन्द्व-पूर्वपद (ब्रह्म-नारदयोः) तत्पुरुष-सम्बन्धः: ब्रह्मनारदयोः संवादः

• चातुर्मास्यमाहात्म्ये: in the Māhātmya of Cāturmāsya
• चातुर्मास्यमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे; तत्पुरुषः: चातुर्मास्यस्य माहात्म्यम्

• पैजवनोपाख्याने: in the episode of Paijavana
• पैजवनोपाख्याने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पैजवन (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे; तत्पुरुषः: पैजवनस्य उपाख्यानम्

• पालाशमहिमवर्णनंनाम: (entitled) ‘Description of the glory of Palāśa’
• पालाशमहिमवर्णनंनाम: Karta (Title/Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पालाश (प्रातिपदिक) + महिमा (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शीर्षकवाचक; तत्पुरुषः: पालाशस्य महिम्नः वर्णनम्; 'नाम' इति नामधेयार्थे

• अष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमः: the 248th
• अष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमः: Karta (Qualifier of अध्यायः/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अष्टचत्वारिंशत् (संख्या) + उत्तर (प्रातिपदिक) + द्विशत (संख्या) + तम (तद्धित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्; (द्विशततमः = 200th; अष्टचत्वारिंशदुत्तर = plus 48)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Colophon / redactional closure (not a dialogue utterance)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: palm-leaf/folio ending with scribal flourish; in the background, Brahmā and Nārada seated in dialogue, with a sacred grove and Hāṭakeśvara-kṣetra indicated symbolically.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgarakhaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Śeṣaśāyy
• Brahmā
• Nārada
• Cāturmāsya
• Paijavana
• Pālāśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It is a textual colophon: it preserves the sacred narrative’s placement and authority rather than teaching a separate doctrine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the locus of the māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it functions as chapter-ending bibliographic metadata.