Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

चातुर्मास्ये विशेषेण ब्रह्मचर्यादिसेवनम् । अव्रतेन गतं येषां चातुर्मास्यं सदा नृणाम्

Transliteration

cāturmāsye viśeṣeṇa brahmacaryādisevanam | avratena gataṃ yeṣāṃ cāturmāsyaṃ sadā nṛṇām

Translation

Durant la saison de Cāturmāsya, tout particulièrement, il convient de pratiquer le brahmacarya et les disciplines qui s’y rattachent. Mais ceux pour qui le Cāturmāsya s’écoule sans aucun vœu—

Word by Word

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya period
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (अधिकरण)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Karana (Manner/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (प्रकार/करण)

• ब्रह्मचर्य-आदि-सेवनम्: practice of celibacy and the like
• ब्रह्मचर्य-आदि-सेवनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + सेवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘ब्रह्मचर्यादीनां सेवनम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• अ-व्रतेन: by absence of vows / without vows
• अ-व्रतेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्-प्रत्यय) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासभावः (negated nominal)

• गतम्: has passed
• गतम्: Kriya (Predicate/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: गत (कृदन्त, √गम् धातु; भूतकृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP) — ‘gone/passed’

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (सम्बन्ध)

• चातुर्मास्यम्: the Cāturmāsya (observance/period)
• चातुर्मास्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Adverbial/अव्यय-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (सम्बन्ध)

Speaker

Skanda (deduced; exact speaker not stated in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A rainy-season (varṣā) setting: a vow-observer practicing brahmacarya and restraint—simple attire, controlled senses—near a tīrtha, with symbols of vrata (tulasī, lamp, water-pot) indicating Cāturmāsya discipline.

Characters & Entities

• Cāturmāsya
• brahmacarya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cāturmāsya is a privileged time for intensified restraint; letting it pass without vrata is portrayed as a spiritual loss.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is set in Tīrthamāhātmya, but this line spotlights the sacred season (Cāturmāsya) rather than a named location.

What ritualistic prescription is mentioned?

Practice of brahmacarya and allied disciplines during Cāturmāsya.