Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

अथ तान्मानुषीभूतान्पप्रच्छुर्लुब्धका मृगान् । मृगयूथं समायातं मार्गेणानेन सांप्रतम् । केन मार्गेण निर्यातं तस्माद्वदत मा चिरम्

atha tānmānuṣībhūtānpapracchurlubdhakā mṛgān | mṛgayūthaṃ samāyātaṃ mārgeṇānena sāṃpratam | kena mārgeṇa niryātaṃ tasmādvadata mā ciram

Alors les chasseurs interrogèrent ces cerfs devenus humains : «Un troupeau de cerfs vient de passer par cette voie ; par quel sentier est-il sorti ? Dites-le sans tarder, ne différez pas».

अथthen
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ/अनुक्रम (then)
तान्those
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Acc. pl.)
मानुषीभूतान्having become human
मानुषीभूतान्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootमानुषी + भूत (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Acc. pl.); तत्पुरुषः (मानुषीभूत = मानुषी-भावं गत)
पप्रच्छुःasked
पप्रच्छुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + पृच्छ् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुषः बहुवचनम् (3rd pl.)
लुब्धकाःhunters
लुब्धकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलुब्धक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Nom. pl.)
मृगान्deer
मृगान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Acc. pl.)
मृगयूथम्herd of deer
मृगयूथम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृग + यूथ (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Acc. sg.); तत्पुरुषः (मृगाणां यूथम्)
समायातम्that has come
समायातम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘having come’
मार्गेणby the path
मार्गेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (Instr. sg.)
अनेनby this
अनेन:
Karana (Instrument-qualifier/करण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (Instr. sg.); विशेषणम्
सांप्रतम्now
सांप्रतम्:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसांप्रतम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक (now/at present)
केनby which
केन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (Instr. sg.); प्रश्नवाचक
मार्गेणby the path
मार्गेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (Instr. sg.)
निर्यातम्gone out
निर्यातम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् + या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘gone out/issued forth’
तस्मात्from there/from that
तस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम् (Abl. sg.)
वदतtell (you all)
वदत:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुषः बहुवचनम् (2nd pl.)
माdo not
मा:
Sambandha (Prohibition marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (prohibitive particle)
चिरम्long (time)
चिरम्:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; कालवाचक (for long)

Narrator (contextually Sūta/Lomaharṣaṇa)

Type: kund

Scene: Hunters, tense and demanding, surround the newly transformed humans at the water’s edge, asking which way the deer fled; the questioned figures stand calm, dripping, changed.

L
lubdhaka (hunters)
M
mṛga-yūtha (herd of deer)

FAQs

Even ordinary, worldly pursuits become secondary when a tīrtha’s miracle is revealed; the plot turns from hunting to recognizing sacred power.

The same powerful tīrtha of Nāgarakhaṇḍa, Adhyāya 23, whose waters cause extraordinary results.

No direct prescription here; it sets up the testimony about the tīrtha’s effect (connected to snāna/immersion).