Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 109

Devanagari script

तेन संपीडिता देव क्षुत्पिपासा समाकुलाः । वयं शरणमापन्नास्तत्प्रतीकारमाचर

Transliteration

tena saṃpīḍitā deva kṣutpipāsā samākulāḥ | vayaṃ śaraṇamāpannāstatpratīkāramācara

Translation

Ainsi, ô Dieu, accablés et tourmentés par la faim et la soif, nous avons pris refuge en toi. Daigne donc mettre en œuvre le remède à cela.

Word by Word

• तेन: by that; because of that
• तेन: Karaṇa/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण/हेतु), एकवचनम्; सर्वनाम

• संपीडिताः: oppressed, afflicted
• संपीडिताः: Karta (Subject, adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: सम्+पीड् (धातु) → संपीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• क्षुत्पिपासाः: hunger and thirst
• क्षुत्पिपासाः: Karta (Subject, apposition)
• Type: Noun
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + पिपासा (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्वः; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• समाकुलाः: distressed, agitated
• समाकुलाः: Karta (Subject, adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: सम्+आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आपन्नाः: having taken (refuge), resorted to
• आपन्नाः: Karta (Subject, adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: आ+पद् (धातु) → आपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitival relation)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-सम्बन्धे (समासपूर्वपद-रूपेण), एकवचनम्; ‘प्रतीकार’ इत्यस्य सम्बन्ध-निर्देशकः

• प्रतीकारम्: remedy, countermeasure
• प्रतीकारम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: प्रतीकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आचर: do, perform
• आचर: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: आ+चर् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थक/imperative), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

Speaker

Pitṛs (addressing Brahmā)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pitṛs, gaunt and parched, plead for a remedy; Brahmā listens with composed gravity, embodying dharma’s administrative compassion.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha is portrayed as real sustenance for the Pitṛs; compassion and divine governance respond when dharma is disrupted.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

A request for a practical remedy—contextually, a simplified śrāddha method suited to Kali-yuga.