Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

स दृष्ट्वा भार्यया सार्धं पुत्रं तपसि संस्थितम् । तुतोष प्रथमं तावत्पश्चादुःखसमन्वितः

sa dṛṣṭvā bhāryayā sārdhaṃ putraṃ tapasi saṃsthitam | tutoṣa prathamaṃ tāvatpaścāduḥkhasamanvitaḥ

Voyant son fils, avec son épouse, demeurer ferme dans l’austérité, il se réjouit d’abord; puis, ensuite, il fut envahi de chagrin.

सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया
भार्ययाwith (his) wife
भार्यया:
Sahakāraka (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
सार्धम्together with
सार्धम्:
Sahakāraka (Accompaniment marker/सह)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक (with/together with)
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
तपसिin penance
तपसि:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
संस्थितम्steadfast; engaged
संस्थितम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मणि/विशेषणवत् (qualifying पुत्रम्)
तुतोषwas pleased
तुतोष:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद); प्रथमपुरुष, एकवचन
प्रथमम्at first
प्रथमम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative adverb: at first)
तावत्for the time being
तावत्:
Kriyāviśeṣaṇa (Extent/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधिवाचक (for that much/then)
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (afterwards)
दुःखसमन्वितःafflicted with sorrow
दुःखसमन्वितः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्+अन्वि+क्त)
Formसमास: तत्पुरुष (दुःखेन समन्वितः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifier of सः)

Narrative voice

Type: kshetra

Scene: Gautama beholds his son and daughter-in-law engaged in austerity; his face shifts from pleased serenity to worried sorrow, hands moving from blessing gesture to contemplative clasp.

G
Gautama
Ā
Āhilyā (implied as wife)

FAQs

Tapas inspires reverence, yet dharma also includes compassion for the body and wellbeing of loved ones.

The sacred setting remains the Hāṭakeśvara-associated tīrtha within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

No direct prescription; it describes the state of being established in tapas.