Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57

अहो बत महत्कष्टं पुत्रो मे कृशतां गतः । तपसः संप्रभावेन नयामि स्वगृहं कथम् । भार्येयं च तथा मह्यं विवर्णा तु कृशा स्थिता

aho bata mahatkaṣṭaṃ putro me kṛśatāṃ gataḥ | tapasaḥ saṃprabhāvena nayāmi svagṛhaṃ katham | bhāryeyaṃ ca tathā mahyaṃ vivarṇā tu kṛśā sthitā

«Hélas, quelle grande épreuve! Mon fils est devenu décharné. Sous l’effet accablant de l’austérité, comment le ramènerai-je à la maison? Et mon épouse aussi se tient ici, pâle et amaigrie.»

अहोalas!/oh!
अहो:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootaho (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मयादिबोधक-निपात (interjection/particle of exclamation)
बतindeed/alas
बत:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootbata (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/exclamatory particle)
महत्great
महत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg. neut.); विशेषण
कष्टम्distress, hardship
कष्टम्:
Karma/Predicative (Object/प्रत्ययार्थ-विशेष्य)
TypeNoun
Rootkaṣṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg. neut.)
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)
मेmy/of me
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी एकवचन (Gen. sg.); सर्वनाम
कृशताम्to emaciation, to thinness
कृशताम्:
Gati/Karma (Goal as object/गत्यर्थक-कर्म)
TypeNoun
Rootkṛśatā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (Acc. pl.); भाववाचक-नाम (state/condition)
गतःhas gone/has become
गतः:
Karta (Predicate of subject/कर्तृ-विशेषण)
TypeVerb
Rootgam (धातु) + gata (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; कर्तरि प्रयोग (past participle: 'gone/attained')
तपसःof austerity
तपसः:
Sambandha (Cause-possessive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Gen. sg.)
संप्रभावेनby the power/effect
संप्रभावेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsaṃprabhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instr. sg.)
नयामिI lead/take
नयामि:
Karta (Speaker as agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootnī (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्वगृहम्to (my) own house
स्वगृहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + gṛha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: 'own' + 'house'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc. sg.)
कथम्how?
कथम्:
Sambandha (Interrogative modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootkatham (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
भार्याwife
भार्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāryā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)
इयम्this
इयम्:
Visheshana (Demonstrative qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); सर्वनाम
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
तथाlikewise/also
तथा:
Sambandha (Adverbial modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/तुल्यताबोधक (adverb: 'thus/likewise')
मह्यम्to me/for me
मह्यम्:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी एकवचन (Dat. sg.); सर्वनाम
विवर्णाpale, discolored
विवर्णा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvivarṇa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); विशेषण
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (particle: 'but/indeed')
कृशाthin, emaciated
कृशा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛśa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); विशेषण
स्थिताःis staying/has remained
स्थिताः:
Karta (Predicate of subject/कर्तृ-विशेषण)
TypeVerb
Rootsthā (धातु) + sthita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; कर्तरि प्रयोग (standing/remaining)

Gautama Ṛṣi (lament/observation in direct speech)

Tirtha: Hāṭakeśvara (implied)

Type: kshetra

Scene: A worried father beholds his emaciated son and pale, thin wife at a pilgrimage encampment; the austerity has visibly drained them, while the sacred destination remains ahead.

G
Gautama
S
Son (unnamed here)
Ā
Āhilyā (implied)

FAQs

Spiritual striving is honored, yet dharma also recognizes compassion and prudent care for the body.

The narrative remains situated in the Hāṭakeśvara-related tīrtha milieu of Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

No new rite is prescribed; the verse underscores the intensity of tapas and its consequences.