Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

बाष्पपर्याकुलाक्षश्च व्रीडयाऽधोमुखः स्थितः । प्रणम्य शिरसा रामं ततः प्राह सुदुः खितः

bāṣpaparyākulākṣaśca vrīḍayā'dhomukhaḥ sthitaḥ | praṇamya śirasā rāmaṃ tataḥ prāha suduḥ khitaḥ

Ses yeux étaient troublés de larmes; accablé de honte, il demeurait le visage baissé. Après s’être incliné devant Rāma, il parla, saisi d’une profonde douleur.

बाष्पपर्याकुलाक्षःwith tear-troubled eyes
बाष्पपर्याकुलाक्षः:
Karta (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootबाष्प + पर्याकुल + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘whose eyes are agitated/filled with tears’
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक-निपात)
व्रीडयाwith shame
व्रीडया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootव्रीडा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — ‘with shame’
अधोमुखःdowncast, facing downward
अधोमुखः:
Karta (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootअधस् + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—अधस् + मुख (तत्पुरुष) — ‘down-faced’
स्थितःstood
स्थितः:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘stood/remained’
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Kriya (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√नम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) — ‘having bowed’
शिरसाwith his head
शिरसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — ‘with (his) head’
रामम्Rāma
रामम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Context/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘then’
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘said/spoke’
सुदुःखितःvery distressed
सुदुःखितः:
Karta (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसु + दुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—‘very sorrowful’

Narrator (contextual, unspecified in this verse)

Tirtha: Gokarṇa (contextual)

Type: kshetra

Scene: Lakṣmaṇa stands before Rāma with tear-filled eyes, head bowed in shame; hands folded, he prostrates and begins to speak, the atmosphere heavy with remorse.

R
Rāma

FAQs

True repentance is marked by humility—bowing down, acknowledging fault, and speaking truthfully without pride.

The verse sits within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya framework; this particular line focuses on the moral mood of the narrative rather than naming a tīrtha directly.

No explicit ritual is prescribed here; the emphasis is on inner penitence (śaraṇāgati and vinaya).