Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 93

Devanagari script

अब्रवीद्दुःखितो दीनः क्षिप्त्वाग्रे पत्रकद्वयम् । एकं पापसमुद्भूतमन्यद्धर्मसमुद्भवम्

Transliteration

abravīdduḥkhito dīnaḥ kṣiptvāgre patrakadvayam | ekaṃ pāpasamudbhūtamanyaddharmasamudbhavam

Translation

Accablé et affligé, il parla en jetant devant lui deux feuilles écrites : «L’une est née du péché, l’autre est née du dharma».

Word by Word

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• दुःखितः: sorrowful
• दुःखितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःखित (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (adjective)

• दीनः: wretched/poor
• दीनः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• क्षिप्त्वा: having thrown/placed
• क्षिप्त्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; ‘having thrown/placed’

• अग्रे: in front
• अग्रे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘in front’

• पत्रकद्वयम्: a pair of leaf-documents
• पत्रकद्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्रक-द्वय (प्रातिपदिक; पत्रक + द्वय)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वे पत्रके)

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; संख्याविशेषणम्

• पापसमुद्भूतम्: arisen from sin
• पापसमुद्भूतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप-समुद्भूत (प्रातिपदिक; पाप + सम्-उद्-भू(धातु)+क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘पापात् समुद्भूतम्’ (born from sin)

• अन्यत्: the other
• अन्यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषणम्

• धर्मसमुद्भवम्: arisen from righteousness
• धर्मसमुद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म-समुद्भव (प्रातिपदिक; धर्म + सम्-उद्-भू(धातु)+अच्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘धर्मात् समुद्भवम्’ (arisen from dharma)

Speaker

Unspecified in snippet (contextual narrator within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dejected figure (Dharmarāja in a narrative role of dharma’s custodian, yet ‘duḥkhita’ here) casts two palm-leaf documents forward—one darkened (sin-born), one bright (dharma-born)—before a radiant Brahmā.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Human destiny is shaped by both pāpa and dharma, which are ‘accounted for’ and revealed in the tīrtha narrative.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra tīrtha account (developed in the following verses).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; it introduces a moral accounting (pāpa vs dharma) that the tīrtha’s power will address.