Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 94

Devanagari script

चित्रेण लिखितं यच्च विचित्रेण तथा परम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे देवतीर्थयुगं स्थितम्

Transliteration

citreṇa likhitaṃ yacca vicitreṇa tathā param | hāṭakeśvaraje kṣetre devatīrthayugaṃ sthitam

Translation

Et ce qui était écrit, d’une manière diverse et merveilleuse, proclamait ceci : dans le kṣetra sacré de Hāṭakeśvara se trouve une paire de tīrthas divins.

Word by Word

• चित्रेण: by/with a picture (drawing)
• चित्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करणवाचक (instrumental)

• लिखितम्: written/drawn
• लिखितम्: Kriya (Participial predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लिख् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि ‘written/drawn’

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• विचित्रेण: by/with a wondrous (design)
• विचित्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विचित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; करणवाचक

• तथा: likewise/so
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb: ‘thus/likewise’)

• परम्: another/further
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (‘other/further’)

• हाटकेश्वरजे: in/at (the place) of Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरजे: Visheshana (Qualifier of kṣetre/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर-ज (प्रातिपदिक; हाटकेश्वर + ज)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘हाटकेश्वरात् जात/सम्बद्ध’ (belonging to Hāṭakeśvara)

• क्षेत्रे: in the sacred field/region
• क्षेत्रे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन

• देवतीर्थयुगम्: a pair of divine tīrthas
• देवतीर्थयुगम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव-तीर्थ-युग (प्रातिपदिक; देव + तीर्थ + युग)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (देवानां तीर्थयोः युगम्/युगलम्)

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Kriya (Participial predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘standing/situated’

Speaker

Unspecified in snippet (contextual narrator within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devātīrtha-yuga at Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A close view of ornate writing on palm leaves, the script itself appearing ‘citra-vicitra’ (variegated, wondrous), while behind it the sacred field of Hāṭakeśvara is shown with two shimmering water-bodies side by side.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Devatīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are not generic; specific tīrthas within a kṣetra are revealed as divinely established sources of merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, where a pair of devatīrthas is said to be present.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, visiting and honoring the devatīrthas; explicit rites (snāna, dāna, etc.) are not stated in this verse.