Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

वारुणेन तु मन्त्रेण वीक्ष यन्वसुधातलम् । ततो निर्भिद्य वसुधां भूरितोयं विनिर्गतम्

vāruṇena tu mantreṇa vīkṣa yanvasudhātalam | tato nirbhidya vasudhāṃ bhūritoyaṃ vinirgatam

Fixant la surface de la terre par le mantra de Vāruṇa, il fendit ensuite le sol, et une eau abondante jaillit en torrent.

वारुणेनwith the Varuṇa-related
वारुणेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootवारुण (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; ‘मन्त्रेण’ इति विशेष्यस्य विशेषणम् (Varuṇa-related)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-निपात (but/indeed)
मन्त्रेणby a mantra
मन्त्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
वीक्ष्यhaving looked at
वीक्ष्य:
Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवीक्ष् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वान्त (absolutive), पूर्वकालिक-क्रिया (having looked at)
यन्which
यन्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सम्बन्धे—‘which’ (object of ‘वीक्ष्य’)
वसुधातलम्the surface of the earth
वसुधातलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवसुधा-तल (प्रातिपदिक; वसुधा + तल)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (वसुधायाः तलम्)
ततःthen/from there
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb ‘then/from there’)
निर्भिद्यhaving pierced/split
निर्भिद्य:
Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-भिद् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वान्त (absolutive), पूर्वकालिक-क्रिया (having split open)
वसुधाम्the earth
वसुधाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
भूरितोयम्abundant water
भूरितोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूरि-तोय (प्रातिपदिक; भूरि + तोय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (भूरि तोयम्)
विनिर्गतम्came out/issued forth
विनिर्गतम्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-निर्-गम् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भूरितोयम्’ इति कर्तृविशेषणम् (having come forth)

Sūta

Tirtha: Vāruṇa-prādurbhāva-tīrtha (contextual)

Type: kund

Scene: Vasiṣṭha, invoking the Vāruṇa mantra, fixes his gaze on the ground; the earth splits and a powerful surge of clear water erupts, transforming the place into a sacred spring/stream.

S
Sūta
V
Vasiṣṭha
V
Varuṇa (via Vāruṇa mantra)

FAQs

Mantra guided by tapas is portrayed as a lawful sacred technology that restores life-giving waters and reestablishes tīrtha purity.

The Sarasvatī-associated tīrtha is glorified as a place where Vāruṇa-mantra power manifests water, reaffirming the site’s sanctity.

Use of the Vāruṇa mantra (a Varuṇa-related water-invoking mantra) is explicitly mentioned as the operative remedial practice.