Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

तद्दृष्ट्वा चेष्टितं तस्या राज्यार्हं बहुभोगधृक् । ब्राह्मणार्हैः परित्यक्तं समाचारैश्च कृत्स्नशः

taddṛṣṭvā ceṣṭitaṃ tasyā rājyārhaṃ bahubhogadhṛk | brāhmaṇārhaiḥ parityaktaṃ samācāraiśca kṛtsnaśaḥ

Voyant sa conduite—digne de la souveraineté et chargée de maints plaisirs—(il comprit qu’elle était) entièrement délaissée des usages convenant aux brāhmaṇas et des justes règles de comportement.

तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘that’ (referring to what was seen)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) = having seen
चेष्टितम्conduct/behavior
चेष्टितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Root√ceṣṭ (धातु) + चेष्टित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृत् (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘act/behavior’
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
राज्यर्हम्worthy of royalty
राज्यर्हम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootrājya (प्रातिपदिक) + arha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘राज्यस्य अर्हम्’ (worthy of kingship); विशेषण ‘चेष्टितम्’
बहुभोगधृक्bringing many enjoyments
बहुभोगधृक्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक) + bhoga (प्रातिपदिक) + dhṛk (कृदन्त-प्रातिपदिक; √dhṛ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (विशेषण ‘चेष्टितम्’); उपपद-तत्पुरुष/कृदन्त: ‘बहून् भोगान् धरति’ (bearing many enjoyments)
ब्राह्मणार्हैःby Brahmin-worthy (people)
ब्राह्मणार्हैः:
Karana (Agent-instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक) + arha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘ब्राह्मणानाम् अर्हाः’ (fit for Brahmins / Brahmin-worthy persons)
परित्यक्तम्abandoned
परित्यक्तम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootpari-√tyaj (धातु) + त्यक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृत् (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense) qualifying ‘चेष्टितम्’
समाचारैःby proper customs
समाचारैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsamācāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
कृत्स्नशःentirely
कृत्स्नशः:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkṛtsna (प्रातिपदिक) + -śas (शस्)
Formअव्यय (शस्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषण) = wholly/in entirety

Narrator (not explicitly named in the excerpt)

Scene: A husband/observer watches the woman’s regal, pleasure-laden behavior and recognizes it as incompatible with brāhmaṇa-appropriate customs; the scene is contemplative, with moral tension rather than action.

FAQs

Dharma emphasizes integrity of conduct; abandoning one’s proper samācāra for indulgence is portrayed as a moral decline.

No tīrtha is mentioned in this verse.

None; it evaluates behavior against brāhmaṇa-appropriate norms and customs.