Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

श्रूयतां परमं गुह्यं तस्य क्षेत्रस्य संभवम् । पुनंति क्षेत्रतीर्थानि संवासादिह मानवान्

Transliteration

śrūyatāṃ paramaṃ guhyaṃ tasya kṣetrasya saṃbhavam | punaṃti kṣetratīrthāni saṃvāsādiha mānavān

Translation

Écoutez le secret suprême concernant l’origine de cette région sacrée. Les tīrtha et gués saints de ce kṣetra purifient les humains ici, par le seul fait d’y demeurer.

Word by Word

• श्रूयताम्: let (it) be heard
• श्रूयताम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम् (plural), आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive): ‘let it be heard’

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular); विशेषणम्

• गुह्यम्: secret (teaching)
• गुह्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुह्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘secret (matter)’

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (genitive), एकवचनम्; सर्वनाम

• क्षेत्रस्य: of the sacred field
• क्षेत्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• संभवम्: origin
• संभवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम् + भू (धातु) → संभव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘origin/occurrence’

• पुनन्ति: purify
• पुनन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पू (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्

• क्षेत्रतीर्थानि: the holy fords of the kṣetra
• क्षेत्रतीर्थानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः (nominative), बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षेत्रस्य तीर्थानि)

• संवासात्: from (mere) residence
• संवासात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सम् + वस् (धातु) → संवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः (ablative), एकवचनम्; हेतौ/कारणे (cause)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• मानवान्: people
• मानवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (context of the chapter)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/Brāhmaṇas (assembly at Naimiṣa-like setting typical of Sūta narration)

Visual Art Cues

Scene: Sūta (or the narrator) begins unveiling a ‘supreme secret’ about the kṣetra’s origin; the landscape is dotted with tīrthas and ghāṭas, with pilgrims dwelling in simple hermitages, the very air depicted as purifying.

Characters & Entities

• Kṣetra-tīrthāni (tīrthas of the region)
• Mānavāḥ (humans)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places purify not only through ritual acts but through sustained association—living in dharmic geography reshapes the person.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Adhyāya 16 sacred kṣetra whose “origin” will be narrated next; it is the same region earlier connected with Raktaśṛṅga and Hāṭakeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Residence/sojourn (saṃvāsa) in the kṣetra is presented as a purifying practice in itself.