Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं पुनाति स्मरणादपि । किं पुनर्दर्शनाद्विप्राः स्पर्शनाच्च विशेषतः

hāṭakeśvarajaṃ kṣetraṃ punāti smaraṇādapi | kiṃ punardarśanādviprāḥ sparśanācca viśeṣataḥ

Ô brāhmanes, le kṣetra sacré de Hāṭakeśvara purifie même par le seul souvenir ; combien plus encore par la vision—et tout particulièrement par le toucher.

हाटकेश्वरजम्arisen from/pertaining to Hāṭakeśvara
हाटकेश्वरजम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः ‘हाटकेश्वरात् जातम्/हाटकेश्वरस्य जातम्’ (born of/connected with Hāṭakeśvara)
क्षेत्रम्the sacred field
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पुनातिpurifies
पुनाति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootपू (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
स्मरणात्from remembrance
स्मरणात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootस्मरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ (cause): ‘by/through remembering’
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः (particle) — ‘even/also’
किम्what (then)
किम्:
Sambandha (Interrogative particle/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रयोगः; प्रश्नार्थक-निपातः (interrogative particle)
पुनःmore so
पुनः:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपात/क्रियाविशेषणम् (particle/adverb): ‘again; moreover’
दर्शनात्from seeing
दर्शनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ
विप्राःO brāhmaṇas
विप्राः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; संबोधनार्थेऽपि (used as address)
स्पर्शनात्from touching
स्पर्शनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootस्पर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
विशेषतःespecially
विशेषतः:
Sambandha (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेषतः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb): ‘especially’

Narrative voice (likely Sūta/Lomaharṣaṇa continuing the Māhātmya)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇas/ṛṣis

Scene: A tri-panel conceptual scene: (1) a devotee remembering Hāṭakeśvara with closed eyes; (2) pilgrims approaching and beholding the kṣetra/temple; (3) devotees touching sacred water/stone steps/temple threshold, radiance emanating outward.

H
Hāṭakeśvara
K
kṣetra

FAQs

Contact with sacred space works on multiple levels—remembrance, pilgrimage-vision, and physical presence—each increasing in purifying power.

The Hāṭakeśvara-kṣetra, praised as intrinsically purifying within the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

No specific rite is commanded; the verse highlights smaraṇa (remembering), darśana (seeing/visiting), and sparśana (touching) as spiritually efficacious.