Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

तस्यैवं ध्यानसक्तस्य प्रादुर्भूताः समंततः । मूर्ता रोगाः सुरौद्रास्ते वातगुल्मकफात्मकाः । अष्टोत्तरशतप्रायाः प्रोचुस्तं च कृतादराः

tasyaivaṃ dhyānasaktasya prādurbhūtāḥ samaṃtataḥ | mūrtā rogāḥ suraudrāste vātagulmakaphātmakāḥ | aṣṭottaraśataprāyāḥ procustaṃ ca kṛtādarāḥ

Tandis qu’il demeurait absorbé dans la méditation, des maladies incarnées apparurent de toutes parts—farouches comme la colère des dieux—de nature vāta, gulma et kapha. Presque au nombre de cent huit, elles s’adressèrent à lui avec respect.

तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus)
ध्यानसक्तस्यof (him) absorbed in meditation
ध्यानसक्तस्य:
Sambandha (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootध्यान-सक्त (प्रातिपदिक; ध्यान + सक्त)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; तत्पुरुषः (ध्येय/ध्यान-सम्बद्धः सक्तः)
प्रादुर्भूताःappeared, manifested
प्रादुर्भूताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्रादुर्-भू (धातु) + क्त
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
समन्ततःall around
समन्ततः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (on all sides)
मूर्ताःembodied, having form
मूर्ताः:
Karta (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; विशेषण (रोगाः)
रोगाःdiseases
रोगाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
सुरौद्राःfierce like gods / divinely fierce
सुरौद्राः:
Karta (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसुर-उद्र (प्रातिपदिक; सुर + उद्र/औद्र)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; कर्मधारयः (सुरैः औद्राः/सुरवत् औद्राः) पाठानुसार विशेषण
तेthose
ते:
Karta (Subject apposition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
वातगुल्मकफात्मकाःconsisting of wind, tumors, and phlegm (types)
वातगुल्मकफात्मकाः:
Karta (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootवात-गुल्म-कफ-आत्मक (प्रातिपदिक; वात + गुल्म + कफ + आत्मक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (वातगुल्मकफ-स्वरूपाः)
अष्टोत्तरशतप्रायाःabout one hundred and eight (in number)
अष्टोत्तरशतप्रायाः:
Karta (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअष्ट-उत्तर-शत-प्राय (प्रातिपदिक; अष्ट + उत्तर + शत + प्राय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; तत्पुरुषः (अष्टोत्तरशतं प्रायः येषाम् = about 108)
प्रोचुःthey said, spoke
प्रोचुः:
Kriya (Speech/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचन
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
and
:
Samuccaya (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कृतादराःshowing respect, with deference
कृतादराः:
Karta (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootकृत-आदर (प्रातिपदिक; कृत + आदर)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; तत्पुरुषः (कृतः आदरः येषाम्)

Narrator (contextual); description of Brahmā’s meditation outcome

Scene: Around meditating Brahmā, numerous personified diseases appear—fierce, varied in form—yet they speak respectfully. Visual contrast: terrifying bodies with folded hands, circling the serene creator.

B
Brahmā
R
Rogāḥ (Diseases, personified)
V
Vāta
G
Gulma
K
Kapha

FAQs

Cosmic governance includes even suffering: diseases are portrayed as instruments within a moral order, not random chaos.

No tīrtha-name appears in this verse; it serves the narrative framework of the chapter’s tīrtha-glorification.

None explicitly; the verse uses mythic imagery (manifestation of rogas) rather than prescribing rites.