Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 52

कामदेवोऽपि कुष्ठेन ग्रस्तो रौद्रेण च द्विजाः । शीर्णनासांघ्रिपाणिश्च नेत्राणामप्रियोऽभवत्

kāmadevo'pi kuṣṭhena grasto raudreṇa ca dvijāḥ | śīrṇanāsāṃghripāṇiśca netrāṇāmapriyo'bhavat

«Kāmadeva aussi, ô deux-fois-nés, fut saisi d’une lèpre terrible ; son nez, ses pieds et ses mains se décomposèrent, et il devint pénible à regarder.»

कामदेवःKāmadeva (god of love)
कामदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकामदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कामस्य देवः (षष्ठी-तत्पुरुष)
अपिalso, even
अपि:
Sambandha/Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’
कुष्ठेनby leprosy
कुष्ठेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
ग्रस्तःafflicted, seized
ग्रस्तः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootग्रस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘seized/afflicted’—कामदेवस्य विशेषणम्
रौद्रेणby a fierce (condition)
रौद्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरौद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘fierce (disease/condition)’
and
:
Sambandha/Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
द्विजाःO twice-born (brāhmaṇas)
द्विजाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे प्रयोगः (O brāhmaṇas)
शीर्णwithered
शीर्ण:
Qualifier within compound
TypeAdjective
Rootशॄ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समासपूर्वपद; ‘decayed, withered’—समासपूर्वपदम्
नासnose
नास:
Compound member
TypeNoun
Rootनासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, समासपूर्वपद (nose)
अङ्घ्रिfoot
अङ्घ्रि:
Compound member
TypeNoun
Rootअङ्घ्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद (foot)
पाणिःhand
पाणिः:
Compound member
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद (hand)
शीर्णनासअङ्घ्रिपाणिःhaving withered nose, feet and hands
शीर्णनासअङ्घ्रिपाणिः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीर्ण (कृदन्त) + नासा (प्रातिपदिक) + अङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘whose nose, feet and hands are withered’—कामदेवस्य विशेषणम्
and
:
Sambandha/Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
नेत्राणाम्of the eyes
नेत्राणाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
अप्रियःunpleasant, displeasing
अप्रियः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘unpleasant/displeasing’
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Sūta (continuing narration from 51)

Type: kshetra

Listener: dvijāḥ / dvijasattamāḥ (brahmin audience)

Scene: Kāmadeva, once radiant, now afflicted with severe kuṣṭha: decayed nose, hands, and feet; his beauty eclipsed, evoking pity and cosmic alarm. Brahmins (dvijāḥ) witness and lament the ominous sign.

S
Sūta
K
Kāmadeva

FAQs

Even cosmic forces like desire (kāma) are subject to dharma; when distorted, they bring suffering and imbalance.

Not specified in this line; it sets up the wider tīrtha-māhātmya consequence narrative.

None in this verse; it describes affliction as a narrative turning point.