Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

वंशोच्छेदं समासाद्य गमिष्यति यमालयम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षणीयमिदं पुरम् । मम वाक्याद्विशेषेण हितमिच्छद्भिरात्मनः

vaṃśocchedaṃ samāsādya gamiṣyati yamālayam | tasmātsarvaprayatnena rakṣaṇīyamidaṃ puram | mama vākyādviśeṣeṇa hitamicchadbhirātmanaḥ

Rencontrant l’extinction de sa lignée, il ira au séjour de Yama. C’est pourquoi, par tous les efforts, cette cité doit être protégée—et tout particulièrement selon mon ordre—par ceux qui recherchent leur propre bien.

वंशोच्छेदम्destruction of the lineage
वंशोच्छेदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवंश + उच्छेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वंशस्य उच्छेदः)
समासाद्यhaving reached/meeting with
समासाद्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम् + आ + √सद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerund) — ‘having reached/encountered’
गमिष्यतिwill go
गमिष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलृट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
यमालयम्to Yama’s abode
यमालयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयम + आलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (यमस्य आलयः)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाववत् निपात-प्रयोगः; हेत्वर्थक/निष्कर्षार्थक (therefore/from that reason)
सर्वप्रयत्नेनwith every effort
सर्वप्रयत्नेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसर्व + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (‘सर्वः प्रयत्नः’); करण-अर्थे
रक्षणीयम्must be protected
रक्षणीयम्:
Karya (Obligation/विधेय)
TypeAdjective
Rootरक्षणीय (कृदन्त; √रक्ष् (धातु) + अनीयर्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनीयर्-कृदन्त (gerundive: ‘to be protected’)
इदम्this
इदम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
पुरम्city
पुरम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘इदम्’ इत्यस्य विशेष्य
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
वाक्यात्from (my) statement
वाक्यात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे
विशेषेणespecially
विशेषेण:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः (indeclinable-like adverbial instrumental): ‘especially’
हितम्welfare, benefit
हितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहित (कृदन्त; √धा (धातु) + क्त, ‘placed/beneficial’)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘इच्छद्भिः’ इत्यस्य कर्म
इच्छद्भिःby those who desire
इच्छद्भिः:
Kartṛ (Agent in instrumental/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootइच्छत् (कृदन्त; √इष् (धातु) शतृ)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle) — ‘desiring’
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्धे (of oneself)

A king/ruler (issuing a final emphatic injunction)

Type: kshetra

Scene: A proclamation scene: Skanda’s authority implied; townspeople and a ruler vow to protect the sacred town; in contrast, a shadow-vision shows Yama’s abode and a withered family tree symbolizing lineage extinction.

Y
Yama

FAQs

Safeguarding dharmic institutions protects one’s own welfare; violating them is said to destroy lineage and lead to Yama’s realm.

The town associated with Śaṅkhatīrtha in the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya.

A strong dharmic injunction: protect the endowed town with full effort as a continuing obligation.