Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

Devanagari script

इत्थं विलप्य बहुशः स मुनिस्त्वगस्त्यस्तत्क्रौंचयुग्मवदहो अबलासहायः । मूर्च्छामवाप महतीं विरही वजल्पन्हाकाशिकाशि पुनरेहि च देहि दृष्टिम्

Transliteration

itthaṃ vilapya bahuśaḥ sa munistvagastyastatkrauṃcayugmavadaho abalāsahāyaḥ | mūrcchāmavāpa mahatīṃ virahī vajalpanhākāśikāśi punarehi ca dehi dṛṣṭim

Translation

Ainsi, se lamentant maintes fois, le sage Agastya—hélas, tel un oiseau krauñca séparé de son couple, privé de sa compagne—accablé par la séparation, tomba dans une grande syncope, criant : «Hā ! ô Kāśī, ô Kāśī, reviens encore et accorde-moi ta vision !»

Word by Word

• इत्थम्: thus
• इत्थम्: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb) — 'thus'

• विलप्य: having lamented
• विलप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: विलप्य (कृदन्त; √लप् (धातु) उपसर्ग-वि; ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive) — 'having lamented'

• बहुशः: many times
• बहुशः: Kala (Frequency/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: बहुशः (अव्यय)
• Form: अव्यय; आवृत्तिवाचक (frequency adverb) — 'many times'

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन

• तु: but
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विभेदार्थक-निपात

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Sambandha (Deictic)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र विशेषण-रूपेण (that)

• क्रौञ्चयुग्मवत्: like a pair of krauñca birds
• क्रौञ्चयुग्मवत्: Sambandha (Simile/उपमा)
• Type: Adjective
• Root: क्रौञ्च-युग्म-वत् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत्-प्रयोगः; 'वत्' प्रत्ययान्त तुलनावाचक विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः: क्रौञ्चस्य युग्मम् + वत् = 'like a pair of krauñca birds'

• अहो: alas!/oh!
• अहो: Sambandha (Exclamation)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: अव्यय; विस्मय/खेदार्थक-निपात (exclamation)

• अबलासहायः: with his (helpless) wife as companion
• अबलासहायः: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अबला-सहाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—अबलायाः सहायः (having the wife as companion)

• मूर्च्छाम्: fainting
• मूर्च्छाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्च्छा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन

• अवाप: attained
• अवाप: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु) उपसर्ग-अव
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमा-पुरुषः (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• महतīm: great
• महतīm: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (agreeing with मूर्च्छाम्)

• विरही: bereft (in separation)
• विरही: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विरहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; 'separated, bereft'

• वजल्पन्: uttering (incoherently)
• वजल्पन्: Karta (Agent participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वजल्पत् (कृदन्त; √जल्प् (धातु) उपसर्ग-वि; शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त, पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; 'while babbling/uttering'

• हा: alas!
• हा: Sambandha (Exclamation)
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: अव्यय; शोक/आह्वानार्थक-निपात (lamenting interjection)

• काशि: O Kāśī
• काशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काशि (सम्बोधन; काशी-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; काशी-सम्बोधन

• पुनः: again
• पुनः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक — 'again'

• एहि: come
• एहि: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √इ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• देहि: give
• देहि: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्

• दृष्टिम्: sight, vision
• दृष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narrator (explicitly naming Agastya within the verse)

Characters & Entities

• Agastya
• Kāśī
• Krauñca-yugma (pair of krauñca birds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Love for a sacred place is portrayed as devotional longing; Kāśī is so holy that separation from it becomes a profound spiritual grief.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Vārāṇasī itself, as an object of darśana and devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana-longing is emphasized rather than a formal rite: the devotee prays to behold Kāśī again.