Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

Devanagari script

कल्पवृक्षोंऽगणे यस्य कुलिशं यस्य चायुधम् । सिद्ध्यष्टकं हि यद्द्वारि स सिद्ध्यै प्रार्थयेद्द्विजम्

Transliteration

kalpavṛkṣoṃ'gaṇe yasya kuliśaṃ yasya cāyudham | siddhyaṣṭakaṃ hi yaddvāri sa siddhyai prārthayeddvijam

Translation

«Pour celui dont la cour abrite le kalpavṛkṣa, l’arbre qui exauce les vœux, dont l’arme est le vajra (foudre), et devant la porte duquel se tiennent les huit siddhis—irait-il prier un brāhmaṇa pour la réussite ?»

Word by Word

• कल्पवृक्षः: the wish-fulfilling tree
• कल्पवृक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कल्पवृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (kalpasya vṛkṣaḥ)

• अङ्गणे: in the courtyard
• अङ्गणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• कुलिशम्: thunderbolt
• कुलिशम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुलिश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• आयुधम्: weapon
• आयुधम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सिद्ध्यष्टकम्: the eight siddhis
• सिद्ध्यष्टकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि + अष्टक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (aṣṭau siddhayaḥ)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• द्वारि: at the door
• द्वारि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सिद्ध्यै: for attainment/siddhi
• सिद्ध्यै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• प्रार्थयेत्: should request/beg
• प्रार्थयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√अर्थ् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• द्विजम्: a brāhmaṇa (twice-born)
• द्विजम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unnamed sage (context: speaking to Lopāmudrā)

Skanda Dialogue

Listener: Lopāmudrā

Visual Art Cues

Scene: A symbolic vision: a divine courtyard with a kalpavṛkṣa, a radiant vajra-like weapon displayed, and the eight siddhis personified as attendants at the threshold; Parāśara’s rhetorical question underscores the irony of such a being requesting success from a brāhmaṇa.

Characters & Entities

• Kalpavṛkṣa
• Vajra (Kuliśa)
• Aṣṭa-siddhi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

One who is truly sovereign in spiritual power lacks nothing; dependence and fear arise from misperception, not from reality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is metaphorical; within Kāśīkhaṇḍa it supports the greatness and inviolability of Kāśī/Avimukta.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it contrasts worldly petitioning with intrinsic divine sufficiency.