Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 49

दुर्गोपकरणैर्युक्तान्प्रतोलीश्च सुविस्तृताः । निर्ममे चैव कुंडानि सरांसि सरसीस्तथा

durgopakaraṇairyuktānpratolīśca suvistṛtāḥ | nirmame caiva kuṃḍāni sarāṃsi sarasīstathā

Il construisit aussi de vastes portes munies d’équipements de fortification; et il fit des bassins sacrés, des lacs et des étangs également.

दुर्गोपकरणैःwith fortification implements
दुर्गोपकरणैः:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदुर्ग + उपकरण (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; ‘दुर्ग-उपकरण’ = fortification materials/implements; by means of
युक्तान्equipped
युक्तान्:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुक्त (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण, √युज्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेषण: furnished/connected
प्रतोलीःgateways; archways
प्रतोलीः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रतोली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/coordination particle): and
सुविस्तृताःvery spacious
सुविस्तृताः:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + विस्तृत (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण, √स्तृ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेषण: very spacious/extended
निर्ममेconstructed; made
निर्ममे:
Kriyā (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्मा (धातु; नि + √मा)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; आत्मनेपदम्
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/coordination particle): and
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण/emphasis): indeed
कुण्डानिpits; basins
कुण्डानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
सरांसिlakes
सरांसि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
सरसीःponds; small lakes
सरसीः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसरसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
Samuccaya/Kriyāviśeṣaṇa
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/ manner): likewise; also

Narrator (contextual Purāṇic narration within Dharmāraṇyakhaṇḍa; specific speaker not explicit in the snippet)

Tirtha: Dharmāraṇya kuṇḍas and saras/sarasīs (collective)

Type: kund

Scene: Wide fortified gateways with defensive fittings open into a sacred precinct; beyond lie stepped tanks (kuṇḍa), a lake (saras), and smaller lotus ponds (sarasī), with pilgrims and priests nearby.

P
Pratolī (gateway)
D
Durga (fortification)
K
Kuṇḍa
S
Saras
S
Sarasī

FAQs

Creating secure, well-ordered sacred settlements and water bodies is a lasting dharmic gift that supports worship and pilgrims.

Dharmāraṇya, envisioned as a developed sacred complex with gateways and tīrtha-like water bodies.

No direct ritual; it describes construction of kuṇḍas and water bodies, which commonly serve as bathing/ritual resources in tīrtha contexts.