Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

तस्मिन् विशीर्णशैलाग्रे सरित्सरोविवर्जिते । नानातरंगभिन्नोद आवर्तोद्वर्तसंकुले

Transliteration

tasmin viśīrṇaśailāgre saritsarovivarjite | nānātaraṃgabhinnoda āvartodvartasaṃkule

Translation

Là, sur des cimes de montagnes brisées—sans rivières ni lacs—les eaux étaient déchirées par des vagues de maintes sortes, encombrées de tourbillons et de remous tumultueux.

Word by Word

• तस्मिन्: in that (place)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; सर्वनाम

• विशीर्णशैलाग्रे: on the crumbled mountain-peak
• विशीर्णशैलाग्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: विशीर्ण (वि-√शॄ (धातु), क्त-प्रत्यय ‘broken/crumbled’) + शैल (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (शैलस्य अग्रे; विशीर्णं शैलाग्रम्)

• सरित्सरोविवर्जिते: devoid of rivers and lakes
• सरित्सरोविवर्जिते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सरित् (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक) + विवर्जित (वि-√वृज्/वर्ज् (धातु), क्त-प्रत्यय ‘devoid of’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सरित्-सरः-रहितम्)

• नाना: various
• नाना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोग)
• Form: अव्यय; विशेषणार्थे ‘various’

• तरंगभिन्नोद: whose waters are broken/churned by waves
• तरंगभिन्नोद: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तरंग (प्रातिपदिक) + भिन्न (√भिद् (धातु), क्त-प्रत्यय) + उद (उदक/उद- ‘water’, प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासपद); समासः—तत्पुरुषः (तरङ्गैः भिन्नः उदः/उदकप्रवाहः)

• आवर्तोद्वर्तसंकुले: crowded with whirlpools and upheavals
• आवर्तोद्वर्तसंकुले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: आवर्त (प्रातिपदिक) + उद्वर्त (प्रातिपदिक) + संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (आवर्तैः उद्वर्तैश्च संकुलम्)

Speaker

Unknown (contextual narrator in Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Tīrtha-seeking interlocutor(s)

Visual Art Cues

Scene: Jagged, broken mountain ridges protruding from a churning ocean; no rivers or lakes; waters fractured by many wave-forms, dense whirlpools, and surging eddies under a dark sky.

Characters & Entities

• Cosmic ocean
• Mountains
• Whirlpools (āvarta)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly stability can vanish in time’s upheavals; refuge in the Lord and dharma is the steady path amid cosmic turbulence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; it is a descriptive scene of cosmic waters rather than a localized tīrtha praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.