Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

तस्य मूर्ध्नि ततो राजन् धूमवार्त्तिर्विनिःसृता । देवलोकमतीत्यासौ कैलासं व्याप्य संस्थिता

Transliteration

tasya mūrdhni tato rājan dhūmavārttirviniḥsṛtā | devalokamatītyāsau kailāsaṃ vyāpya saṃsthitā

Translation

Alors, ô Roi, du sommet de sa tête jaillit un panache de fumée tourbillonnant ; franchissant les mondes des devas, il se répandit sur Kailāsa et y demeura.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• मूर्ध्नि: on (his) head
• मूर्ध्नि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• ततः: then/from there
• ततः: Sambandha (Sequencing/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् (from there/then)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• धूमवार्त्तिः: a wisp/stream of smoke
• धूमवार्त्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धूम (प्रातिपदिक) + वार्त्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; 'धूमस्य वार्त्तिः' (genitive-tatpurusha)

• विनिःसृता: issued forth
• विनिःसृता: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वि + निः + सृ (धातु) → विनिःसृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; agrees with 'धूमवार्त्तिः'

• देवलोकम्: the world of the gods
• देवलोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'देवानां लोकम्'

• अतीत्य: having passed beyond
• अतीत्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: अति + इ (धातु) → अतीत्य (कृदन्त; ल्यप्/क्त्वान्त अव्ययभाव)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund): having passed beyond

• असौ: that (she/it)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; refers to 'धूमवार्त्तिः'

• कैलासम्: Kailāsa
• कैलासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• व्याप्य: having pervaded
• व्याप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + आप् (धातु) → व्याप्य (कृदन्त; ल्यप्/क्त्वान्त अव्ययभाव)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund): having pervaded/covered

• संस्थिता: remained/was stationed
• संस्थिता: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; agrees with 'धूमवार्त्तिः'

Speaker

Narrator (contextual; not explicit in the verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kailāsa (Śiva-dhāma) / Revā-kṣetra (source of tapas)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: A dramatic vertical composition: from an ascetic’s crown rises a thick plume of smoke that becomes a cosmic column, passing celestial realms and finally spreading like a canopy over snow-clad Kailāsa, where Śiva’s presence is implied.

Characters & Entities

• Kailāsa
• Devaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tapas (austerity) is portrayed as a cosmic force whose intensity can affect even divine realms, emphasizing the transformative power of disciplined practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kailāsa, Śiva’s sacred mountain, is invoked as the locus where the ascetic energy becomes manifest.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; the verse highlights the potency of austerity (tapas) as a spiritual discipline.