Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 19›Shloka 41
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 41

Devanagari script

वाराहमीशानवरोऽप्यतोऽसौ रूपं समास्थाय जगद्विधाता । नष्टे त्रिलोकेऽर्णवतोयमग्ने विमार्गितोयौघमयेऽन्तरात्मा

Transliteration

vārāhamīśānavaro'pyato'sau rūpaṃ samāsthāya jagadvidhātā | naṣṭe triloke'rṇavatoyamagne vimārgitoyaughamaye'ntarātmā

Translation

Ainsi ce Seigneur—suprême même au-dessus d’Īśāna—assuma la forme du Sanglier (Varāha), ordonnateur du cosmos. Quand les trois mondes eurent péri, submergés par le déluge de l’océan, le Soi intérieur scruta la masse des eaux pour retrouver ce qui était perdu.

Word by Word
वाराहम्boar (as boar-)
वाराहम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाराह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (रूपम् इति)
ईशानवरःthe superior of Īśāna (Śiva)
ईशानवरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ईशानस्य वरः = Śiva’s superior/choice)
अपिeven, also
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; अप्यर्थ (even/also)
अतःtherefore
अतः:
Hetu (Cause/Reason)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/तस्मात्-अर्थ (therefore/from this)
असौthat one (he)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (demonstrative)
रूपम्form
रूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समास्थायhaving assumed
समास्थाय:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/absolutive); ‘समास्थाय’ = having assumed/taken up
जगद्विधाताcreator/ordainer of the world
जगद्विधाता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + विधातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः विधाता)
नष्टेwhen (it was) destroyed
नष्टे:
Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeAdjective
Rootनश् (धातु) → नष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
त्रिलोकेin the three worlds
त्रिलोके:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समासः (three worlds)
अर्णवतोयम्oceanic water
अर्णवतोयम्:
Adhikarana/Context (Descriptive)
TypeNoun
Rootअर्णव (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (अर्णववत् तोयम् = ocean-like water)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
विमार्गितsearched for
विमार्गित:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + मार्ग् (धातु) → विमार्गित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (searched out)
तोयौघमयेin/within the mass of waters
तोयौघमये:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतोय (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (तोयौघेन मयः = consisting of a flood of water)
अन्तरात्माthe inner self
अन्तरात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्ग) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (अन्तरः आत्मा)
Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced]

Visual Art Cues

Scene: The Lord as Varāha emerging over the pralaya ocean, searching within the waters as the Inner Self; distant remnants of the three worlds dissolved; a sense of vast, dark-blue flood pierced by divine radiance.

Characters & Entities
V
Varāha
Ī
Īśāna
T
Triloka
P
Pralaya (implied)

FAQs

In cosmic crisis (pralaya), the Supreme assumes saving forms; divine compassion restores order even after dissolution.

The verse is primarily avatāra-narrative; within Revā-khaṇḍa it supports the sacred storytelling connected to the Narmadā region rather than naming a single site here.

None explicitly; it introduces the Varāha episode as a dharmic exemplar of protection.

←Previous Verse
Next Verse→