Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 58

तत्तोयं भ्रमते तूर्णं तापीमध्ये घृतं यथा । कृमिभिः सङ्कुलं पूयं वज्रतुण्डैरयोमुखैः

tattoyaṃ bhramate tūrṇaṃ tāpīmadhye ghṛtaṃ yathā | kṛmibhiḥ saṅkulaṃ pūyaṃ vajratuṇḍairayomukhaiḥ

Ce liquide tourbillonne avec vitesse, tel le ghee au cœur d’une chaleur ardente ; le pus y est rempli de vers, aux bouches de fer, aux becs pareils à la foudre.

तत्that
तत्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; विशेषण (तोयम् इति)
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भ्रमतेwhirls/moves about
भ्रमते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
Formअव्यय (adverb), शीघ्रार्थ (quickly)
तापीमध्येin the middle of a frying-pan/heat (tāpī)
तापीमध्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतापी + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ताप्याः मध्ये)
घृतम्ghee
घृतम्:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (upamāna)
यथाas/like
यथा:
Sambandha (Comparison marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (comparative particle), उपमार्थ (as/like)
कृमिभिःwith worms
कृमिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकृमि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन
सङ्कुलम्crowded/filled
सङ्कुलम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसङ्कुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पूयम् इति)
पूयम्pus
पूयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपूय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
वज्रतुण्डैःwith thunderbolt-like beaks
वज्रतुण्डैः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवज्र + तुण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारय (वज्रवत् तुण्डं येषाम्)
अयोमुखैःwith iron mouths
अयोमुखैः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअयस् + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारय (अयसमिव मुखं येषाम्)

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha: Vaitaraṇī

Type: river

Listener: Dharmaputra (Yudhiṣṭhira)

Scene: The river’s foul liquid whirls rapidly like ghee boiling in fierce heat; within it swarm worms with iron mouths and thunderbolt-like beaks, tearing and biting.

V
Vaitaraṇī

FAQs

The text uses intense description to cultivate vairāgya (dispassion) and motivate dharmic charity, worship, and restraint.

The focus is the afterlife river Vaitaraṇī; the implied contrast is with Revā-region tīrthas that grant protection.

None directly in this verse.