Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

एकं योगसमाधिना मुकुलितं चक्षुर्द्वितीयं पुनः पार्वत्या जघनस्थलस्तनतटे शृङ्गारभारालसम् । अन्यद्दूरनिरस्तचापमदनक्रोधानलोद्दीपितं शम्भोर्भिन्नरसं समाधिसमये नेत्रत्रयं पातु वः

ekaṃ yogasamādhinā mukulitaṃ cakṣurdvitīyaṃ punaḥ pārvatyā jaghanasthalastanataṭe śṛṅgārabhārālasam | anyaddūranirastacāpamadanakrodhānaloddīpitaṃ śambhorbhinnarasaṃ samādhisamaye netratrayaṃ pātu vaḥ

Que les trois yeux de Śambhu vous protègent : l’un, clos dans le samādhi du yoga ; le second, de nouveau, alangui sous le poids de l’amour, reposant sur les hanches et la poitrine de Pārvatī ; et l’autre—embrasé comme un feu de colère contre Madana, dont l’arc fut rejeté au loin—manifestant une puissance distincte à l’instant même du samādhi.

एकम्one
एकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण
योग-समाधिनाby yogic samādhi
योग-समाधिना:
Karana (Instrument/करणम्)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक) + समाधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (योगस्य समाधिः)
मुकुलितम्closed
मुकुलितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootमुकुलित (कृदन्त-प्रातिपदिक; मुकुल्/मुकुली-भावे)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (closed, budded)
चक्षुःeye
चक्षुः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन
द्वितीयम्the second
द्वितीयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण
पुनःagain, further
पुनः:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: again/further)
पार्वत्याby Pārvatī
पार्वत्या:
Karana (Instrument/करणम्)
TypeNoun
Rootपार्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन
जघन-स्थल-स्तन-तटेon the slope/edge of the breast at the hip-region
जघन-स्थल-स्तन-तटे:
Adhikarana (Location/अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootजघन (प्रातिपदिक) + स्थल (प्रातिपदिक) + स्तन (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (अधिकरण) विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (जघनस्थले स्तनतटे)
शृङ्गार-भार-आलसम्languid with the weight of erotic charm
शृङ्गार-भार-आलसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootशृङ्गार (प्रातिपदिक) + भार (प्रातिपदिक) + आलस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (शृङ्गारस्य भारः तेन आलसम्)
अन्यत्another (one)
अन्यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण
दूर-निरस्त-चाप-मदन-क्रोध-अनल-उद्दीपितम्kindled as the fire of wrath at Kāma whose bow was cast far away
दूर-निरस्त-चाप-मदन-क्रोध-अनल-उद्दीपितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदूर (अव्यय/प्रातिपदिक) + निरस्त (कृदन्त; नि+रस्/अस् धातु, क्त) + चाप (प्रातिपदिक) + मदन (प्रातिपदिक) + क्रोध (प्रातिपदिक) + अनल (प्रातिपदिक) + उद्दीपित (कृदन्त; उद्+दीप् धातु, क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (दूरे निरस्तः चापः यस्य; मदनक्रोधानलः येन उद्दीपितम्)
शम्भोःof Śambhu (Śiva)
शम्भोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (सम्बन्ध) विभक्ति, एकवचन
भिन्न-रसम्of different/varied mood (flavor)
भिन्न-रसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootभिन्न (कृदन्त; भिद् धातु, क्त) + रस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (भिन्नः रसः यस्य/भिन्नरसम्)
समाधि-समयेat the time of samādhi
समाधि-समये:
Adhikarana (Time/अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootसमाधि (प्रातिपदिक) + समय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (अधिकरण) विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (समाधेः समयः)
नेत्र-त्रयम्the three eyes
नेत्र-त्रयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (नेत्राणां त्रयम्)
पातुmay (it) protect
पातु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
वःyou (for you/your)
वः:
Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदानम्)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (सम्बन्ध/सम्प्रदान) विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

Narrator/poetic eulogy (stuti), by context

Tirtha: Śambhu-trinetra-smaraṇa (contextual within Revā-kṣetra)

Type: kshetra

Scene: Iconic Śiva with three eyes in a single composite moment: left eye gently closed in yogic inwardness; right eye soft with love as Pārvatī leans close, her form suggested by hips and breasts; the central third eye blazing, aimed at a fleeing Kāma whose bow is cast away—fire of wrath rising like a vertical flame.

Ś
Śambhu (Śiva)
P
Pārvatī
M
Madana (Kāma)

FAQs

Śiva embodies mastery of opposites—ascetic samādhi, divine love, and righteous wrath—teaching integration and transcendence of desire.

The verse is primarily a hymn-like description of Śiva rather than a direct tīrtha-glorification; it occurs within the Gaṅgā-sāgara episode context.

None explicitly; the verse functions as stuti, suitable for devotional recitation praising Śiva’s netra-traya.