Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 19

Devanagari script

तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्

Transliteration

tatra snānaṃ ca dānaṃ ca candrahāse śubhāśubham | kṛtaṃ nṛpavaraśreṣṭha sarvaṃ bhavati cākṣayam

Translation

Là, à Candrahāsa, le bain comme l’aumône—qu’ils soient accomplis pour une cause faste ou néfaste—deviennent entièrement inépuisables, ô meilleur des rois.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• दानम्: giving/charity
• दानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• चन्द्रहासे: at Candrahāsa
• चन्द्रहासे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रहास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• शुभाशुभम्: good and bad (all kinds)
• शुभाशुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक) + अशुभ (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समासः (शुभं च अशुभं च); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; स्नानं/दानं इत्यस्य विशेषणम् (collective)

• कृतम्: done/performed
• कृतम्: Visheshana (Predicate participle/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; पूर्वोक्तस्य (स्नान-दानादेः) विशेषणम्

• नृपवरश्रेष्ठ: O best of excellent kings
• नृपवरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-प्रयोगः; तत्पुरुष-समासः (नृपाणां वरः, तेषां श्रेष्ठः); पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (Vocative singular)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular: 'everything')

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अन्वयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अक्षयम्: imperishable
• अक्षयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वम् इति विशेषणम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced; the address to a king suggests a narrator addressing a royal listener within the frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candrahāsa

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: nṛpavara-śreṣṭha (best of kings)

Visual Art Cues

Scene: At Candrahāsa ghat, pilgrims bathe and offer alms to brahmins/poor; a king listens to the sage’s proclamation; a symbolic ‘akṣaya’ vessel (pūrṇa-kumbha) and endless light signify inexhaustible merit.

Characters & Entities

• Candrahāsa
• Dāna
• Snāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supremely sanctified place can transform acts into akṣaya (inexhaustible) merit, even when motivated by expiation or difficulty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Candrahāsa tīrtha, praised for granting akṣaya फल (inexhaustible spiritual fruit).

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) and dāna (charity) at Candrahāsa; the verse emphasizes the unfailing result.