Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 173

Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

Devanagari script

अंकुशं दधतं दोर्भिः श्लिष्टे कमलयोरसि । पश्यत्यंकस्थयांभोजश्रिया रागोल्लसदृशा ॥ १७३ ॥

Transliteration

aṃkuśaṃ dadhataṃ dorbhiḥ śliṣṭe kamalayorasi | paśyatyaṃkasthayāṃbhojaśriyā rāgollasadṛśā || 173 ||

Translation

De ses bras il tient l’aṅkuśa (aiguillon), et Śrī Lakṣmī se serre contre sa poitrine de lotus. Les yeux brillants d’un ardent amour, il contemple la beauté semblable au lotus assise sur ses genoux.

Word by Word

• अङ्कुशम्: a goad
• अङ्कुशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन

• दधतम्: holding
• दधतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धा (धातु) → दधत् (कृदन्त, शतृ/वर्तमान कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying the deity)

• दोर्भिः: with (his) arms
• दोर्भिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दोर्/दोस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (वेद/काव्ये), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), बहुवचन; करण (instrument)

• श्लिष्टे: clasped/embraced
• श्लिष्टे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: श्लिष् (धातु) → श्लिष्ट (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन; अधिकरणे (locative)

• कमल-योः: of the two lotuses
• कमल-योः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: कमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), द्विवचन

• उरसि: on the chest
• उरसि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• अङ्क-स्थया: by (Lakṣmī) seated on the lap
• अङ्क-स्थया: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: अङ्क (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (अङ्के स्थिता); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन; विशेषण (qualifying śriyā)

• अम्भोज-श्रिया: by Lotus-born Śrī (Lakṣmī)
• अम्भोज-श्रिया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अम्भोज (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (अम्भोजे/अम्भोजात् जाता श्रीः); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन; करण (instrument/means)

• राग-उल्लस-दृशा: with eyes shining with love
• राग-उल्लस-दृशा: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: राग (प्रातिपदिक) + उल्लस (धातु) → उल्लसत् (कृदन्त) + दृश्/दृशा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष (रागेन उल्लसन्ती दृक् यस्याः/या); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन; विशेषण (qualifying śriyā)

Speaker

Narada (within the Narada–Sanatkumara dialogue flow; descriptive/meditative narration)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shringara

Characters & Entities

• Vishnu
• Laksmi

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a dhyāna-visualization of Viṣṇu with Śrī (Lakṣmī): the divine embrace and radiant gaze indicate inseparable grace (śrī) and lordship (aiśvarya), supporting devotional contemplation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By giving a vivid form to meditate upon—Viṣṇu holding the aṅkuśa and united with Lakṣmī—it guides the devotee to steady the mind through loving, personal contemplation (saguṇa-bhakti).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It aligns with technical tradition (śāstra) used in ritual and worship—murti-lakṣaṇa and dhyāna-lakṣaṇa—helping priests and practitioners perform accurate pūjā and mantra-dhyāna with correct iconographic details.