Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 19

Dīkṣā, Mantra-Types, Mantra-Doṣas, and Qualifications of Ācārya–Śiṣya

प्रशांतमानसः स्थानभ्रष्टश्च विकलस्तथा । अतिवृद्धोऽतिनिःस्नेहः पीडितश्च तथा पुनः ॥ १९ ॥

praśāṃtamānasaḥ sthānabhraṣṭaśca vikalastathā | ativṛddho'tiniḥsnehaḥ pīḍitaśca tathā punaḥ || 19 ||

Celui dont l’esprit s’est apaisé jusqu’à l’engourdissement; celui qui est déchu de sa place légitime; celui qui est infirme; celui qui est très âgé, trop dépourvu d’affection ou de chaleur, et encore celui qui est accablé: tels sont ceux que l’on décrit ici dans ces états d’affaiblissement.

praśānta-mānasaḥcalm-minded
praśānta-mānasaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpraśānta (कृदन्त-प्रातिपदिक from pra-√śam/शम्) + mānasa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya ‘whose mind is calm’
sthāna-bhraṣṭaḥdisplaced; fallen from position
sthāna-bhraṣṭaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthāna (प्रातिपदिक) + bhraṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक from √bhraṃś/भ्रंश्)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Kta; ‘fallen from (one’s) place’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
vikalaḥimpaired, deficient
vikalaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvikala (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
tathālikewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormPrakāra-avyaya (adverb)
ati-vṛddhaḥovergrown; very old
ati-vṛddhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + vṛddha (कृदन्त-प्रातिपदik from √vṛdh/वृध्)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Kta; ati- intensifier
ati-niḥsnehaḥexcessively without affection; very dry
ati-niḥsnehaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + niḥsneha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; niḥ- ‘without’ + sneha ‘affection/oiliness’
pīḍitaḥafflicted, oppressed
pīḍitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpīḍita (कृदन्त-प्रातिपदिक from √pīḍ/पीड्)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Kta
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
tathāthus, also
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormPrakāra-avyaya (adverb)
punaḥagain, further
punaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormKāla/āvṛtti-avyaya (adverb: repetition/time)

Sanatkumara (in dialogue with Narada, Third Pada instructional context)

Vrata: none

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

FAQs

It highlights human limitations—mental dullness, displacement from one’s proper life-order, infirmity, extreme old age, emotional dryness, and suffering—as conditions that can hinder steady discipline, and therefore must be acknowledged in applying dharma and sadhana appropriately.

By listing debilitated states, it implicitly teaches that bhakti and religious practice should be adapted with compassion and realism; when strength or stability is lacking, simpler, steadier devotional acts (smarana, nama-japa, and service) become especially relevant.

It reflects the Vedanga-style concern for eligibility and practical constraints in disciplined learning and observance—recognizing when a practitioner’s physical/mental condition affects the ability to sustain rigorous study, recitation, or ritual performance.