Adhyaya 190: Determinative Exposition on Śrāddha and the Pitṛyajña (Ancestral Offering)

Verse 1

अथ श्राद्धपितृयज्ञनिश्चयप्रकरणम् ॥ धरण्युवाच ॥ देवमानुषतिर्यक्षु प्रेतेषु नरकेषु च ॥ आयान्ति जन्तवः केचिद्भूत्वा गच्छन्ति चापरे

Ahora [comienza] la sección sobre la determinación del śrāddha y del pitṛ-yajña. Dharaṇī dijo: «Entre dioses, humanos, animales, los difuntos y también en los infiernos, algunos seres llegan (nacen), y otros, habiendo llegado a ser [así], parten».

Verse 2

स्वप्नोपममिमं लोकं ह्यात्मकर्म शुभाशुभम् ॥ वर्तते तिष्ठते देव तव मायाबलैर्जगत्

Este mundo es en verdad como un sueño; las propias acciones—buenas y malas—operan aquí. Oh Deva, el universo funciona y perdura por los poderes de tu māyā.

Verse 3

क एते पितरो देव श्राद्धं भोक्ष्यन्ति योगतः ॥ आत्मकर्मवशाल्लोके गतिः पञ्चसु वर्तते ॥

«¿Quiénes son en verdad esos seres ancestrales, oh Dios, que—mediante el rito apropiado—participan del śrāddha? En el mundo, el curso (gati) de un ser se despliega de cinco maneras, regido por las propias acciones (karma).»

Verse 4

कथं तं पिण्डसङ्कल्पं मासे मासे नियोजयेत् ॥ के भवन्ति च भोक्तारः श्राद्धे पिण्डान्पितृक्रियाः ॥

«¿Cómo debe disponerse, mes tras mes, esa intención y ofrenda del piṇḍa? ¿Y quiénes son los que participan en un śrāddha: aquellos para quienes se realizan los piṇḍas y los ritos para los antepasados?»

Verse 5

निश्चयं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे ॥ पृथिव्या एवमुक्तस्तु देवो नारायणो हरिः ॥

«Deseo oír una conclusión definitiva, pues grande es mi curiosidad.» Así interpelado por Pṛthivī, el dios Nārāyaṇa, Hari, se dispuso a responder.

Verse 6

वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे वरारोहे सर्वधर्मव्यवस्थिते ॥

El Bienaventurado Señor, en la forma de Varāha, respondió a Vasundharā: «Bien dicho, oh Tierra—oh excelsa—firmemente establecida en el ordenamiento de todos los dharmas.»

Verse 7

कथयिष्यामि ते देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ये ते भवन्ति भोक्तारः पितृयज्ञेषु माधवि ॥

«Te diré, oh Diosa, en detalle lo que me preguntas: quiénes son esos partícipes para ti en los ritos del pitṛ-yajña, oh Mādhavī.»

Verse 8

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥ क्रियते पिण्डसङ्कल्पो मासे ह्येकदिने तथा ॥

Son el padre, el abuelo y asimismo el bisabuelo. Para ellos se realiza el saṅkalpa de la ofrenda de piṇḍa, mes tras mes, en un solo día.

Verse 9

ज्ञात्वा नक्षत्रसंयोगं पितृपक्षे ह्युपागते ॥ तिथिं पर्वं विजानीयाद्येषु दत्तं महत्फलम् ॥

Habiendo determinado la conjunción del nakṣatra cuando ha llegado el Pitṛ-pakṣa, debe reconocerse el tithi y el parvan apropiados; las ofrendas dadas en esas ocasiones producen gran fruto.

Verse 10

केचिद्यजन्ति यज्ञं वै ब्रह्मयज्ञं द्विजातयः ॥ केचिद्यजन्ति सुभगे देवयज्ञं हुताशने ॥

Algunos dvijas realizan en verdad el sacrificio llamado brahma-yajña. Otros, oh afortunada, realizan deva-yajña mediante ofrendas en el fuego.

Verse 11

केचिच्च भूतयज्ञेन वर्त्तयन्ति सुमध्यमे ॥ केचिन्मनुष्ययज्ञेन पूजयन्ति गृहाश्रमे ॥

Algunos se sostienen mediante el bhūta-yajña, oh de cintura esbelta; y algunos, en la etapa del cabeza de familia, honran a los demás mediante el manuṣya-yajña.

Verse 12

पितृयज्ञं च भो देवि शृणु वक्ष्यामि निश्चयम् ॥ ये यजन्ति वरारोहे क्रतूनेकशतैरपि ॥

Y ahora, oh Devī, escucha: expondré con certeza el pitṛ-yajña, incluso respecto de quienes realizan kratus por cientos, oh excelsa.

Verse 13

सर्वे ते मयि वर्तन्ते सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ अग्निर्मुखं च देवानां हव्यकव्येषु माधवि ॥

«Todas esas (funciones rituales) moran en Mí; esta verdad te la declaro. En las ofrendas de oblación (havya) y en los ritos para los antepasados (kavya), oh Mādhavī, Agni es llamado la “boca” de los dioses.»

Verse 14

उत्तरोग्निरहं चैव दक्षिणाग्निरहं तथा ॥ अहम् आहवनीयोऽग्निः सर्वयज्ञेषु सुन्दरि ॥

«Yo soy en verdad el fuego del norte, y asimismo soy el fuego del sur. Yo soy el fuego Āhavanīya en todos los yajñas, oh Sundarī.»

Verse 15

पावनः पावकश्चैव अहमेव व्यवस्थितः ॥ सर्वेष्वेव तु कार्येषु देवसत्रेषु माधवि ॥

«Como el Purificador y como el fuego que purifica, sólo Yo estoy establecido; en verdad, en todas las acciones rituales y en los devasatras (sesiones sacrificiales prolongadas), oh Mādhavī.»

Verse 16

वैश्वदेवे नियुञ्जीत ब्रह्मचारी शुचिः सदा ॥ भिक्षुको देवतीर्थेषु वानप्रस्थो यतिस्तथा ॥

«En el rito Vaiśvadeva debe designarse a un brahmacārin, siempre puro; asimismo, a un mendicante en los tīrthas sagrados de los dioses, y también a un vānaprastha y a un yati.»

Verse 17

एतान्न भोजयेच्छ्राद्धे देवतीर्थेषु पूजयेत् ॥ व्रतस्थान्संप्रवक्ष्यामि श्राद्धमर्हन्ति ये द्विजाः ॥

«A éstos no debe dárseles de comer en un śrāddha; más bien, en los tīrthas sagrados de los dioses se les puede honrar. Ahora expondré a los observantes de votos: los dvijas que son dignos receptores en el śrāddha.»

Verse 18

उत्तमो गृहसन्तुष्टः क्षान्तो दान्तो जितेन्द्रियः ॥ उदासीनः सत्यसन्धः श्रोत्रियो धर्मपाठकः ॥

Excelente es quien, satisfecho en la vida de hogar, es paciente, disciplinado y dueño de los sentidos; desapegado, fiel a la verdad, un śrotriya versado en el Veda y recitador/estudioso del dharma.

Verse 19

दत्त्वा हुताशनायादौ देवतीर्थेषु सुन्दरि ॥ मुखेषु पश्चाद्ब्राह्मणस्य पित्रे दद्याद्यथाविधि ॥

Habiendo dado primero a Hutāśana (Agni) en los sagrados tīrthas de los dioses, oh Sundarī, después, conforme a la regla, debe darse a las “bocas” (los brāhmaṇas oficiantes) y luego al padre (receptor del śrāddha).

Verse 20

चतुर्णामेव वर्णानां यद्यथा श्राद्धमर्हति ॥ तथा विधिः प्रयोक्‍तव्यः पितृयज्ञेषु सुन्दरि ॥

Para las cuatro varṇas, del modo en que el śrāddha sea apropiado para cada una, de ese mismo modo debe aplicarse el rito en los pitṛyajñas, oh Sundarī.

Verse 21

यन्न पश्यन्ति ते भोज्यं श्वानः कुक्कुटसूकराः ॥ ब्राह्मणाश्चाप्यपांक्तेया नराः संस्कारवर्जिताः ॥

En la comida del śrāddha no debe haber aquello que sea visto o alcanzado por perros, gallos y cerdos; ni deben estar presentes brāhmaṇas no aptos para sentarse en la fila ritual, ni hombres privados de los debidos saṃskāras (sacramentos).

Verse 22

सर्वकर्मकरा ये च सर्वभक्षाश्च ये नराः ॥ एताञ्छ्राद्धे न पश्येत्तु पितृयज्ञेषु सुन्दरि ॥

Y aquellos que se ganan la vida realizando toda clase de servicios, y aquellos que comen cualquier cosa sin discernimiento: no deben estar presentes en el śrāddha ni en los pitṛyajñas, oh Sundarī.

Verse 23

एते पश्यन्ति यच्छ्राद्धं तच्छ्राद्धं राक्षसं विदुः ॥ मया प्रकल्पितो भागो बलये पूर्वमेव तु

Quienes buscan faltas en el rito consideran ese Śrāddha como “rākṣasa” (impuro u obstaculizado). Sin embargo, yo ya había asignado de antemano una porción para Bali (la ofrenda a los seres auxiliares).

Verse 24

हृतं यदा तु त्रैलोक्यं शक्रस्यार्थे त्रिविक्रमॆ ॥ एवं श्राद्धं प्रतीक्षन्ति मन्त्रहीनमविक्रियम्

Así como, en el episodio de Trivikrama, los tres mundos fueron tomados por causa de Śakra (Indra), del mismo modo acechan un Śrāddha carente de mantras y sin la debida ejecución.

Verse 25

वर्जनीया बुधैरेते पितृयज्ञेषु सुन्दरि ॥ प्रच्छन्नं भोजयेच्छ्राद्धे तर्पयित्वा द्विजं शुचिः

A éstos deben evitarlos los sabios en los ritos para los antepasados, oh hermosa. En el Śrāddha, debe alimentarse al invitado de manera resguardada o cubierta y, estando puro, tras haber satisfecho primero al dvija (brāhmaṇa dos veces nacido).

Verse 26

पितॄींस्तत्राह्वयेद्भूमे मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ पिण्डास्त्रयः प्रदातव्याः सह व्यञ्जनसंयुताः

Allí, oh Tierra, deben invocarse los antepasados con mantras, conforme al procedimiento prescrito. Han de ofrecerse tres piṇḍas (bolas de arroz), junto con los platos acompañantes.

Verse 27

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥ अपसव्येन दातव्यं मासिमासि तिलोदकम्

Al padre, al abuelo y asimismo al bisabuelo: mes tras mes debe ofrecerse agua con sésamo (tilodaka), realizando el rito en orientación apasavya (hacia la izquierda, contraria a la usual).

Verse 28

एवं दत्तेन प्रीयन्ते पितरश्च न संशयः ॥ परमात्मा शरीरस्थो देवतानां मया कृतः

Con las ofrendas dadas de este modo, los antepasados quedan complacidos—no hay duda. El Ser Supremo, que mora en el cuerpo, ha sido establecido por mí como la presencia interior de las deidades.

Verse 29

त्रयस्तत्र वरारोहे देवगात्राद्विनिःसृताः ॥ पितृदेवा भविष्यन्ति भोक्तारः पितृपिण्डकान्

Allí, oh dama de hermoso porte, tres seres que proceden de los cuerpos de las deidades se convierten en «pitṛ-devas», los que disfrutan de las ofrendas de piṇḍa para los antepasados.

Verse 30

देवतासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ छिद्रं श्राद्धेऽस्य पश्यन्ति वायुभूता न संशयः

Devas, asuras, gandharvas, yakṣas, rākṣasas y seres serpentinos—hechos como el viento (sutiles y móviles)—perciben cualquier «brecha» en este Śrāddha; no hay duda.

Verse 31

पितृयज्ञं विशालाक्षि ये कुर्वन्ति विदो जनाः ॥ आयुः कीर्तिं बलं तेजो धनपुत्रपशुस्त्रियः

Oh de grandes ojos, los hombres sabios que realizan el pitṛyajña, el rito para los antepasados, obtienen longevidad, fama, fuerza, esplendor y prosperidad: riqueza, hijos, ganado y bienestar familiar.

Verse 32

ददन्ते पितरस्तस्य आरोग्यं नात्र संशयः ॥ आत्मकर्मवशाल्लोकान् प्राप्नुवन्तीह शोभनान्

Sus antepasados le conceden salud—no hay duda. Y, bajo el gobierno de las propias acciones (karma), alcanza mundos auspiciosos en el más allá, como fruto de sus obras.

Verse 33

तिर्यग्भ्यश्च विमुच्यन्ते प्रेतभावेन मानवाः ॥ नरके पच्यमानानां त्राता भवति मानवः ॥

Incluso quienes han caído en estados animales quedan liberados, si son auxiliados mediante la condición de preta; y para los que son atormentados en el infierno, un ser humano llega a ser su salvador.

Verse 34

पूजकः पितृदेवानां सर्वकालं गृहाश्रमे ॥ द्विजातींस्तर्पयित्वा तु पूर्णेन विधिना नरः ॥

En la etapa del cabeza de familia, el hombre debe ser siempre un devoto adorador de las deidades ancestrales; y, tras satisfacer a los dos veces nacidos con ofrendas, debe hacerlo conforme al rito completo.

Verse 35

अक्षय्यं तस्य मन्यन्ते पितरः श्राद्धतर्पिताः ॥ नरा ये पितृभक्तास्ते प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥

Los Pitṛs, satisfechos por el śrāddha, consideran su ofrenda imperecedera; y quienes son devotos de los ancestros alcanzan el destino supremo.

Verse 36

सात्विकं शुक्लपन्थानमेतॆ यान्ति विदो जनाः ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥

Estos sabios avanzan por el sendero sāttvico, el ‘camino blanco’. De nuevo expondré algo más: escucha con comprensión verdadera, oh hermosa.

Verse 37

कल्पान्तं पच्यमानापि त्रायन्ते येन मानवाः ॥ तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च कदाचिदपि सुन्दरि ॥

Aunque sean atormentados hasta el fin de un kalpa, por este medio las personas son liberadas; y también sus hijos y sus nietos, en algún momento, oh hermosa, participan de esa liberación.

Verse 38

मुंचन्ति जलबिन्दूंश्च अमां प्राप्य जलाशये ॥ तेनैव भविता तृप्तिस्तेषां निरयगामिनाम् ॥

Dejan caer incluso gotas de agua, al llegar en el día de luna nueva a un depósito de agua; por eso mismo llega la satisfacción a quienes están destinados al infierno.

Verse 39

ये वै श्राद्धं प्रकुर्वन्ति तर्पयित्वा द्विजातयः ॥ दत्त्वा तिलोदकं पिण्डान् पितृभ्यो भक्तिभावतः ॥

Aquellos dos veces nacidos que realizan el śrāddha—habiendo ofrecido tarpaṇa para dar satisfacción, y habiendo dado agua con sésamo y pinda (bolas de arroz) a los antepasados con ánimo devocional—

Verse 40

निरयात्तेऽपि मुच्यन्ते तृप्तिर्भवति चाक्षया ॥ गृह्य चोदुम्बरं पात्रं कृत्वा तत्र तिलोदकम् ॥

Ellos también quedan liberados del infierno, y su satisfacción se vuelve inagotable. Tomando un recipiente de madera de udumbara y preparando en él agua con sésamo—

Verse 41

विप्राणां वचनं कृत्वा यथाशक्त्या च दक्षिणा ॥ देया तेषां तु विप्राणां पितॄणां मोक्षणाय च ॥

Habiendo seguido la palabra de los brāhmaṇas (sacerdotes eruditos), debe darse la dakṣiṇā según la propia capacidad; ha de darse a esos mismos sacerdotes también, para la liberación de los antepasados.

Verse 42

देयो नीलो वृषस्तत्र नरकार्त्तिविनाशनः ॥ नीलषण्डस्य लाङ्गूले तोयमप्युद्धरेद्यदि ॥

Allí debe ofrecerse un toro azul, destructor del sufrimiento del infierno. Y si alguien lograra extraer aunque sea agua en la cola del «toro azul» (nīlaṣaṇḍa)—

Verse 43

षष्टिवर्षसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः ॥ मुक्तमात्रेण शृङ्गेण नीलषण्डेन सुन्दरि ॥

Durante sesenta mil años, los antepasados quedan satisfechos por él, oh hermosa, mediante tan solo el cuerno del toro azul, una vez liberado.

Verse 44

उद्धृतो यदि सुश्रोणि पङ्कः शृङ्गेण तेन च ॥ बान्धवाः पितरस्तस्य निरये पतितास्तु ये ॥

Si, oh de hermosas caderas, con ese cuerno se levanta barro, entonces sus parientes—sus antepasados—que han caído en el infierno se entienden como rescatados.

Verse 45

तानुद्धृत्य वरारोहे सोमलोकं स गच्छति ॥ मुक्तेन नीलषण्डेन यत्पुण्यं जायते भुवि ॥

Habiéndolos levantado, oh de gracioso ascenso, él va al mundo de Soma. Cualquier mérito que nace en la tierra por liberar al toro azul—

Verse 46

एष धर्मो गृहस्थानां पुत्रपौत्रसमन्विताः ॥ त्रातारश्च भविष्यन्ति वर्तयन्तो यथासुखम् ॥

Este es el dharma de los cabezas de familia: provistos de hijos y nietos, llegan a ser protectores y sostenes, llevando la vida con la debida holgura.

Verse 47

पिपीलिकादिभूतानि जङ्गमाश्च विहङ्गमाः ॥ उपजीवन्ति सुश्रोणि गृहस्थेषु न संशयः ॥

Los seres начиная con las hormigas, así como los seres que se mueven y las aves—oh de hermosas caderas—dependen para su sustento de los cabezas de familia; de ello no hay duda.

Verse 48

एवं गृहाश्रमो मूलं धर्मस्तत्र प्रतिष्ठितः ॥ मासिमासि तु ये श्राद्धं प्रकुर्वन्ति गृहाश्रमे ॥

Así, el āśrama del cabeza de familia es la raíz; allí se establece el dharma. Y quienes, mes tras mes, realizan el śrāddha dentro del āśrama del hogar—

Verse 49

तिथौ पर्वणि ये चैव स्वपितॄींस्तारयन्ति वै ॥

Y aquellos que, en la tithi (fecha lunar) y en los momentos festivos (parvan), en verdad liberan y socorren a sus propios antepasados—

Verse 50

न यज्ञदानाध्ययनोपवासैस्तीर्थाभिषेकैरपि चाग्निहोत्रैः ॥ दानैरनेकैर्विधिसम्प्रदत्तैर्न तत्फलं श्राद्धगृहस्य धर्मे ॥

No por sacrificios, dádivas, estudio o ayunos; ni siquiera por baños en tīrthas de peregrinación, ni por ritos de agnihotra; ni por muchas donaciones dadas conforme a la norma—se obtiene ese mismo fruto que pertenece al dharma del cabeza de familia que realiza el śrāddha.

Verse 51

पितरो निर्गतास्तत्र ब्रह्मविष्णुशरीरगाः ॥ पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥

Allí los antepasados avanzan, encarnados en las formas corporales de Brahmā y Viṣṇu. (Son) el padre, el abuelo y asimismo el bisabuelo.

Verse 52

एवं क्रमेण वै तत्र पितृदेवा वसुन्धरे ॥ देवताः कश्यपोत्पन्ना श्राद्धेषु विनियोजिताः ॥

Así, en debido orden allí, oh Vasundharā, las deidades Pitṛ—divinidades nacidas de Kaśyapa—son asignadas para su función en los ritos de śrāddha.

Verse 53

तत एते न जानन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः ॥ ईश्वरश्च न जानाति आत्मदेहविनिःसृताः ॥

Por ello, ni siquiera los dioses, encabezados por Śakra (Indra), los reconocen; y ni siquiera el Señor reconoce a quienes han salido de su propio cuerpo.

Verse 54

न च ब्रह्मा विजानाति निःसृतो मम मायया ॥ एवं मायामयौ भूमौ ब्रह्मरुद्रौ बहिष्कृतौ ॥

Y tampoco Brahmā lo discierne, pues ha sido enviado fuera por mi māyā. Así, oh Tierra, Brahmā y Rudra—formados por māyā—quedan fuera, excluidos.

Verse 55

कृत्वा वै पिण्डसङ्कल्पं दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ तेन ते पितृपिण्डेन पितृदेवा वसुन्धरे ॥

Habiendo formado en verdad la intención del ofrecimiento de piṇḍa y extendido hierba darbha sobre el suelo, con ese piṇḍa ancestral, oh Vasundharā, se honró y sirvió a las deidades Pitṛ.

Verse 56

अजीर्णेनाभिपीड्यन्ते भुज्यन्ते न च सुन्दरि ॥ ततो दुःखेन सन्तप्ताः पद्यन्ते सोममेव च ॥

Son afligidos por la indigestión y no pueden participar del ofrecimiento, oh hermosa. Entonces, abrasados por el dolor, se acercan también a Soma.

Verse 57

दृष्टाः सोमेन सुष्रोणि देवताजीर्णपीडिताः ॥ स्वागतेनाथ वाक्येन पूजितास्तदनन्तरम् ॥

Al verlos Soma—a aquellas deidades afligidas por la indigestión—oh de hermosas caderas, fueron honradas de inmediato con palabras de bienvenida.

Verse 58

सोम उवाच ॥ देवताः कस्य चोत्पन्ना दुखिताः केन हेतुना ॥ एवं तु भाषमाणस्य सोमस्य तदनन्तरम् ॥

Dijo Soma: «¿De quién sois descendencia, oh deidades, y por qué causa padecéis?» Inmediatamente después, mientras Soma hablaba así…

Verse 59

श्राद्धे नियुक्तास्तैस्तु पितृपिण्डेन तर्पिताः ॥ अजीर्णं जायते सोम तेन वै दुःखिता वयम् ॥

«En el śrāddha, ellos nos convocaron y nos asignaron, y quedamos satisfechos con el piṇḍa ofrecido a los antepasados. Surge la indigestión, oh Soma; por eso, en verdad, estamos afligidos.»

Verse 60

सोम उवाच ॥ सखा चाहं भविष्यामि त्रयाणां च चतुर्थकः ॥ सहितास्तत्र गच्छामो यथा श्रेयो भविष्यति ॥

Dijo Soma: «Yo también seré vuestro compañero, como el cuarto entre los tres. Vayamos allí juntos, para que se realice lo que sea benéfico.»

Verse 61

एवमुक्तास्तु सोमेन पितृदेवास्तदन्तरे ॥ सोमं सोमेन गच्छन्ति श्रेयस्कामा वसुन्धरे ॥

Así interpelados por Soma, los Pitṛ-devas, entretanto, avanzaron—anhelando lo benéfico—junto con Soma, oh Vasundharā.

Verse 62

ऊचुस्ते सोममेवापि वाक्यं नः श्रूयतामिति ॥ त्रयस्तु पितरो देवा ब्रह्मविष्णुहरोद्भवाः ॥

También dijeron a Soma: «Que se escuche nuestra declaración». «Los tres Padres son deidades, nacidas de Brahmā, Viṣṇu y Hara (Rudra/Śiva)».

Verse 63

शरण्यं शरणं देवं ब्रह्माणं पद्मसम्भवम् ।। मेरुशृङ्गे सुखासीनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम्

Buscando refugio en la deidad que otorga refugio—Brahmā, el nacido del loto—lo contemplaron sentado con serenidad en la cumbre del Meru, servido por huestes de brahmarṣis.

Verse 64

य एते पितरो देव दुःखिताजीरनपीडिताः ।। आगताः शरणं चात्र सोमं सोमेन सत्तम

«Estos padres ancestrales, oh deidad, afligidos por el dolor y oprimidos por la debilidad de la vejez, han venido aquí en busca de refugio—junto con Soma. Oh el mejor entre los Somās,»

Verse 65

यथा नश्यन्ति जीर्णानि तथा कुरु पितामह ।। मुहूर्तं ध्यानमास्थाय ईश्वरं च ददर्श ह

«Así como perecen las cosas gastadas, así obra tú, oh Pitāmaha (Abuelo primordial).» Luego, tras asumir la meditación por un instante, contempló a Īśvara.

Verse 66

उवाच वचनं तत्र ब्रह्मा योगीश्वरं प्रति ।। एते ते पितरो देव दुःखिताजीरनपीडिताः

Allí Brahmā habló a Yogīśvara: «Estos son tus padres ancestrales, oh deidad—afligidos y oprimidos por la debilidad y el mal.»

Verse 67

आगताः शरणं चात्र सोमेन सहिताः मम ।। आचक्ष्व निर्मिता येन यथा श्रेयो भवेत् तव

«Han venido aquí a mí en busca de refugio, acompañados por Soma. Expón por qué medio fueron constituidos y ordenados, para que surja para ti el bien y el resultado correcto.»

Verse 68

ब्रह्मणा चैवमुक्तस्तु ईश्वरः परमेश्वरः ।। मुहूर्तं ध्यानमास्थाय दिव्यं योगं च माधवि

Así interpelado por Brahmā, Īśvara—el Señor Supremo—se recogió en meditación por un instante, entrando en un yoga divino, oh Mādhavī.

Verse 69

पश्यते ईश्वरं तत्र योगवेदाङ्गनिर्मितम् ।। विस्मयं परमं गत्वा ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

Allí contempló a Īśvara, descrito como constituido de yoga y de los miembros del Veda; y, sobrecogido de supremo asombro, dirigió palabras a Brahmā.

Verse 70

निर्मिता विष्णुना ब्रह्मन् वैष्णव्या मायया च ते ।। प्रथमं पितरौ देवा ये च श्रेष्ठा भवन्ति ते

«Fueron constituidos por Viṣṇu, oh Brahman, y también por la māyā vaiṣṇavī. Los primeros son los dos dioses Pitṛ; y quienes son los más eminentes llegan a serlo en ese rango.»

Verse 71

पिता तु ब्रह्मदैवत्यो मम गात्राद्विनिर्मितः ।। पितामहो विष्णुदेवो विष्णुगात्राद्विनिर्मितः

«El Padre está vinculado a Brahmā como su deidad y fue formado de mi cuerpo; el Abuelo es una deidad de Viṣṇu, formado del cuerpo de Viṣṇu.»

Verse 72

प्रपितामहो रुद्रदेवो मम गात्राद्विनिर्मितः ।। श्राद्धे नियोजितास्तेऽत्र मर्त्येषु पितृदेवताः

«El Bisabuelo es una deidad de Rudra, formado de mi cuerpo. En los ritos de śrāddha, estas divinidades Pitṛ son designadas aquí entre los mortales.»

Verse 73

आगताः शरणं ब्रह्मन् सोमेन सहिताः यदि ॥ येन नश्यत्यजीर्णं च पितॄणां च सुखं भवेत्

Si han venido buscando refugio, oh brahmán, junto con Soma—por cuyo medio se disipa la indigestión y surge el bienestar para los Pitṛs…

Verse 74

शृणु तत्ते प्रवक्ष्यामि ब्रह्मन् लोकपितामह ॥ शाण्डिल्यपुत्रस्तेजस्वी धूम्रकेतुर्विभावसुः

Escucha; eso te lo declararé, oh brahmán—dijo el Abuelo de los mundos: el resplandeciente hijo de Śāṇḍilya, Dhūmraketu, Vibhāvasu (el Fuego).

Verse 75

श्राद्धे तु प्रथमं तस्य दातव्यं मानुषेषु वा ॥ सह तेनैव भोक्तव्यं पितृपिण्डविसर्जितम्

En el śrāddha, primero debe darse a él (Agni / el destinatario designado), o entre los hombres (por medio de los oficiantes); y la porción vinculada al piṇḍa liberado para los Pitṛs ha de comerse junto con esa ofrenda.

Verse 76

ईश्वरैनेवमुक्तस्तु ब्रह्मा कमलसम्भवः ॥ आहूय मनसा चैव ह्यागतो हव्यवाहनः

Así interpelado por el Señor, Brahmā, nacido del loto, lo convocó sólo con la mente; y Havyavāhana (Agni), portador de las oblaciones, llegó.

Verse 77

प्रदीप्तस्तेजसा वह्निः सर्वभक्षो हुताशनः ॥ योजितः पञ्चयज्ञेषु ब्रह्मणा मम मायया

Ardiendo con fulgor, Vahni—Hutāśana, el fuego que todo lo consume—fue establecido entre los cinco yajñas por Brahmā, mediante mi (del Señor) māyā.

Verse 78

ब्रह्माग्निं भाषते तत्र शृणुष्व च हुताशन ॥ भोक्तव्यं प्रथमं ब्रह्मन् पितृपिण्डविसर्जितम्

Allí Brahmā habló a Agni: «Escucha, oh Hutāśana: primero, oh brahmán, debe comerse la porción vinculada con el piṇḍa ofrecido y consignado para los Pitṛs (antepasados)».

Verse 79

त्वया भुक्तेति भोक्ष्यन्ति देवताः समरुद्गणाः ॥ भोक्तव्यं मध्यमं श्राद्धं पथ्यं अन्नं च वै सह

«Cuando tú lo hayas comido», los dioses, junto con las huestes de los Maruts, participarán. Debe comerse la porción media del śrāddha, juntamente con alimento apropiado y saludable.

Verse 80

पश्चाद्दत्तं तु तं पिण्डं सह सोमेन भुञ्जते ॥ ब्रह्मणा ह्येवमुक्तास्तु पितृदेवहुताशनाः

Pero el piṇḍa dado después se come junto con Soma. Así, instruidos por Brahmā, los Pitṛs, los dioses y Hutāśana (Agni) obran en consecuencia.

Verse 81

प्रस्थिताः सह सोमेन देवतास्ता वसुन्धरे ॥ पितृयज्ञं वरारोहे भोक्ष्यन्ति सहिताः सदा

Aquellas deidades partieron junto con Soma, oh Vasundharā. En el Pitṛyajña, oh Varārohā, participarán en la ofrenda—juntas—siempre.

Verse 82

पश्चात्पिण्डान्प्रदद्याच्च दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ प्रथमं ब्रह्मणोऽंशाय दद्यात्पिण्डं विधानतः

Después, deben ofrecerse los piṇḍas, habiendo extendido hierba darbha sobre el suelo. Primero, conforme al rito, debe darse un piṇḍa como porción destinada a Brahmā.

Verse 83

पितामहाय रुद्रांशसम्भूताय तु मध्यमम् ॥ प्रपितामहाय विष्णोस्तु दद्यात्पिण्डं महीतले

En el suelo, debe ofrecerse el piṇḍa intermedio al abuelo—dicho nacido de una porción de Rudra—y un piṇḍa al bisabuelo, aquí asociado con Viṣṇu.

Verse 84

विधिना मन्त्रपूर्वेण श्राद्धं कुर्वन्ति ये नराः ॥ तेषां वरं प्रयच्छन्ति पितरः श्राद्धतर्पिताः

Quienes realizan el śrāddha conforme al rito prescrito y precedido por mantras—satisfechos por ese śrāddha, los antepasados les conceden una gracia.

Verse 85

मम मायाबलेनैव कृतं श्राद्धं द्विजातिभिः ॥ अपाङ्क्तेयांस्तथा विप्रान्प्रवक्ष्यामि वसुन्धरे

Sólo por la fuerza de mi māyā, los dvijāti han realizado el śrāddha; y ahora, oh Vasundharā, explicaré a aquellos brāhmaṇas que deben considerarse apāṅkteya, «no aptos para sentarse en la fila».

Verse 86

नपुंसकाश्चित्रकारा वसुपालविनिन्दकाः ॥ कुनखाः श्यावदन्ताश्च काणाश्च विकटोदऱाः

Los eunucos; los pintores; quienes denigran a Vasupāla; los de uñas deformes; los de dientes oscurecidos; los tuertos; y los de vientre deforme—(todos éstos) se enumeran como inhabilitados.

Verse 87

नर्त्तका गायनाश्चैव तथा रङ्गोपजीविनः ॥ वेदविक्रयिणश्चैव सर्वे याजकयाजकाः

Los bailarines, los cantores y quienes viven del escenario; quienes venden el Veda; y todos los que ofician como sacerdotes por paga o gestionan tales oficios—(éstos) se enumeran como inhabilitados.

Verse 88

राजोपसेवकाश्चैव वाणिज्यक्रयविक्रयाः ॥ ब्रह्मयोन्यां समुत्पन्नाः सङ्कीर्णा पतिताश्च ये

Quienes sirven a los reyes, y quienes se ocupan del comercio—comprando y vendiendo—; y quienes, nacidos en linaje brāhmaṇa, son de condición mezclada, así como los llamados caídos: éstos se consideran no aptos.

Verse 89

असंस्कारप्रवृत्ताश्च शूद्रकर्मोपजीविनः ॥ शूद्रकर्मकरा ये च गणका ग्रामयाजकाः

Quienes llevan la vida sin los saṁskāras prescritos; quienes subsisten por oficios propios de śūdra; quienes realizan tales labores; los contadores/aritméticos; y los sacerdotes de aldea—éstos se consideran no aptos.

Verse 90

दीक्षितः क्रोडपृष्ठश्च यश्च वार्धुषिको द्विजः ॥ विक्रेतारो रसानां च ये च वैश्योपजीविनः

El iniciado (dīkṣita); el llamado kroḍapṛṣṭha; y el dos veces nacido que es prestamista (vārdhuṣika); los vendedores de rasa (condimentos/jugos); y quienes viven de un sustento propio de vaiśya—éstos se consideran no aptos.

Verse 91

सर्वकर्मकरा ये च सर्वविक्रयिणस्तथा ॥ एतान्न भोजयेच्छ्राद्धे पितरर्थे च वसुन्धरे

A quienes hacen toda clase de trabajos y a quienes venden toda clase de cosas, no se les debe dar de comer en un śrāddha ofrecido para los antepasados, oh Vasundharā.

Verse 92

दूराध्वानं गता ये च तत्र कर्मोपजीविनः ॥ रसविक्रयिणश्चैव शैलूषस्तिलविक्रयी

Quienes han emprendido largos viajes y allí se ganan la vida por su trabajo; los vendedores de rasa (condimentos/jugos); un actor (śailūṣa); y un vendedor de sésamo—éstos se consideran no aptos.

Verse 93

श्राद्धकालमनुप्राप्तं राजसं तं विदुर्बुधाः ॥ अन्ये ये दूषिता देवि द्विजरूपेण राक्षसाः

Los sabios reconocen que, en el tiempo del śrāddha, ha surgido una disposición rājasa. Y hay otros, oh Diosa, influencias corruptoras: rākṣasas que aparecen bajo la apariencia de brāhmanes.

Verse 94

एतन्न पश्येच्छ्राद्धेषु पितृपिण्डेषु माधवि ॥ अपाङ्क्तेयाँस्तथा विप्रान्भुञ्जतः पश्यतो द्विजान्

Oh Mādhavī, no debe permitirse que éstos estén presentes en los śrāddhas ni en las ofrendas de piṇḍas a los antepasados; asimismo, deben evitarse los brāhmanes no aptos (apāṅkteya) y también los brāhmanes que comen mientras miran a otros comer.

Verse 95

पितरस्तस्य षण्मासं दुःखमृच्छन्ति दारुणम् ॥ न्यस्तपात्रं द्रुतं कुर्यात्प्रायश्चित्तमुभौ धरे

Sus antepasados padecen un sufrimiento terrible durante seis meses. Por ello, dejando a un lado el recipiente ritual, debe realizarse de inmediato una expiación (prāyaścitta) aquí en la tierra.

Verse 96

धृतं तु जुहुयादग्नावादित्यं चावलोकयेत् ॥ पुनरावपनं कृत्वा पितरं च पितामहान्

Debe ofrecerse ghee en el fuego y contemplar al Sol; luego, tras realizar la re-ofrenda (punar-āvapana), se procede a honrar a los antepasados y a los abuelos.

Verse 97

गन्धपुष्पं च धूपं च दद्यादर्घ्यं तिलोदकम् ॥ यथाविधिं च विप्राय भोजयेच्च पुनः शुचिः

Debe presentarse fragancia, flores e incienso, y ofrecer arghya con agua de sésamo; y, purificado de nuevo, debe alimentarse al brāhmaṇa conforme a la norma.

Verse 98

पुनश्चान्यत्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥ ज्ञानशुद्धेन विप्रेण मन्त्रशुद्धिं यथाविधि

De nuevo expondré algo más; escucha con verdad, oh hermosa: la debida purificación y corrección del mantra, conforme a la regla, la asegura un brāhmaṇa de conocimiento puro.

Verse 99

मृतान्नं ये न भुञ्जन्ति कदाचिदपि माधवि ॥ वैश्वदेवेषु दातव्यं श्राद्धेषु च न योजयेत्

Oh Mādhavī, quienes jamás comen alimento ligado a contextos funerarios: tal alimento debe ofrecerse en el vaiśvadeva, y no debe emplearse en los ritos de śrāddha.

Verse 100

दम्भकारकृतोच्छिष्टं कृत्वा तु नरकं व्रजेत् ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि यथा शुध्यन्ति ते नराः

Quien produce o maneja sobras nacidas de la hipocresía y la ostentación, va al naraka, estado de sufrimiento. Expondré la expiación por la cual esas personas quedan purificadas.

Verse 101

माघमासे तु द्वादश्यां सर्पिर्युक्तं तु पायसम् ॥ स लिहेन्मधुमांसॆन तर्पयित्वा द्विजातयः

En el mes de Māgha, en el duodécimo tithi, prepárese payasa mezclado con ghee; tras saciar a los dvijāta, él lo prueba juntamente con miel y carne, según lo declara el texto.

Verse 102

सवत्सां कपिलां दद्यादात्मनः शुद्धिकामुकः ॥ पुनः श्राद्धं प्रकुर्वीत चात्मनः शुभकामुकः

Deseando su propia purificación, debe dar una vaca kapilā, de color leonado, junto con su ternero; y deseando su propio bienestar, debe luego realizar de nuevo el śrāddha.

Verse 103

स्नानोऽपलेपनं भूमे कृत्वा विप्रान्प्रमन्त्रयेत् ॥ दन्तकाष्ठं विसृज्यैव ब्रह्मचारी शुचिर्भवेत् ॥

Oh Tierra, tras completar el baño y la unción, debe consagrar ritualmente a los brāhmaṇas con mantras apropiados; y, dejando el palillo dental, el brahmacārin ha de permanecer puro.

Verse 104

यत्नेन मिथुनं श्राद्धे भोजयित्वा विसर्ज्जयेत् ॥ अमायां च विशालाक्षि दन्तकाष्ठं न खादयेत् ॥

Con cuidado, en un śrāddha se debe alimentar a una pareja (de brāhmaṇas) y luego despedirlos; y en el día de luna nueva, oh de grandes ojos, no se debe masticar el palillo dental.

Verse 105

अमायां तु च यो मूर्खो दन्तकाष्ठं हि खादति ॥ हिंसितो हि भवेत्सोमो देवताः पितरस्तथा ॥

Pero en el día de luna nueva, el necio que en verdad mastica el palillo dental—se dice que daña a Soma, y asimismo a las deidades y a los antepasados.

Verse 106

प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ दिवाकृत्यं ततो गृह्य विप्रस्य विधिपूर्व्वकम् ॥

Al amanecer, cuando la noche ha pasado y el sol ha salido, tras cumplir los deberes diurnos, debe entonces proceder conforme al rito ante el brāhmaṇa (oficiante o receptor).

Verse 107

श्मश्रुकर्म च कर्त्तव्यं नखानां छेदनानि च ॥ स्नापनाभ्यञ्जने दद्यात्पितृभक्तेन सुन्दरी ॥

También debe hacerse el arreglo o afeitado, y el corte de las uñas; y para el baño y la unción, debe proveer lo necesario quien está devotamente dedicado a los antepasados, oh hermosa.

Verse 108

पक्वान्नं तत्र वै कार्यं सुविमृष्टं च शुद्धितः ॥ वृत्ते तु तत्र मध्याह्ने श्राद्धारम्भं तु कारयेत् ॥

Allí debe prepararse comida cocida, bien limpiada y purificada; y cuando llegue el mediodía, debe iniciarse allí el śrāddha.

Verse 109

आसनं कल्पयित्वा तु आवाह्य तदनन्तरम् ॥ अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन गन्धमाल्यैः प्रपूज्य च ॥

Habiendo dispuesto un asiento, y luego de haberlos invocado, tras ofrecer arghya conforme al rito prescrito, debe honrárseles debidamente con fragancias y guirnaldas.

Verse 110

धूपं दीपं तथा वस्त्रं तिलोदकमथापि वा ॥ पात्रं च भोजनस्यार्थे विप्राग्रे धारयेत्तथा ॥

Incienso, una lámpara y una tela, y también agua con sésamo; y asimismo un recipiente para la comida: todo ello debe colocarse delante del brāhmaṇa.

Verse 111

भस्मना मण्डलं कार्यं पङ्क्ति दोषनिवारकम् ॥ अग्निकार्यं ततः कृत्वा अन्नं च परिवेषयेत् ॥

Con ceniza debe hacerse un círculo que elimine los defectos (o inauspiciosidad) que afecten a la fila de comensales; luego, tras realizar el rito del fuego, debe servirse la comida.

Verse 112

तत्र कार्यो न सङ्कल्पः पितॄन्नुद्दिश्य सुन्दरी ॥ यथासुखेन भोक्तव्यमिति ब्रूयाद्द्विजं प्रति ॥

Allí, oh hermosa, no debe hacerse saṅkalpa alguno con referencia a los antepasados; más bien debe decirse al dos veces nacido: «Que se coma con comodidad, como te plazca».

Verse 113

रक्षोघ्नमन्त्रपाठांश्च श्रावयीत विचक्षणः ॥ तृप्तं तु ब्राह्मणं दत्त्वा दद्याद्वै विकिरं ततः ॥

El oficiante prudente debe hacer que se escuchen las recitaciones de mantras protectores que destruyen a los rākṣasas. Luego, tras satisfacer y honrar al brāhmaṇa, debe ofrecer después el vikira, la ofrenda esparcida.

Verse 114

उत्तरीयासनं दत्त्वा पिण्डप्रश्नं तु कारयेत् ॥ दक्षिणाभिमुखो भूत्वा दर्भानास्तीर्य भूतले ॥

Habiendo dado una prenda superior y un asiento, debe realizarse la indagación acerca de la ofrenda de piṇḍa. Volviéndose hacia el sur, se debe extender hierba darbha sobre el suelo.

Verse 115

पिण्डदानं प्रकुर्वीत पित्रादित्रितये तथा ॥ पिण्डानां पूजनं कार्यं तन्तुवृद्ध्यै यथाविधि ॥

Debe realizarse la ofrenda de piṇḍas a la tríada ancestral que comienza con el padre. La veneración de los piṇḍas ha de hacerse conforme a la norma, para el incremento de la continuidad del linaje.

Verse 116

ब्राह्मणस्य च हस्ते तु दद्यादक्षय्यमात्मवान् ॥ दक्षिणाभिः प्रतोष्यापि स्वस्ति वाच्यं विसर्जयेत् ॥

La persona dueña de sí debe poner en la mano del brāhmaṇa el don imperecedero. Habiéndolo complacido también con la dakṣiṇā, debe despedirlo tras pronunciar palabras de buen augurio (svasti).

Verse 117

पिण्डास्त्रयस्तु वसुधे यावत्तिष्ठन्ति भूतले ॥ अप्यायमानाः पितरस्तावत्तिष्ठन्ति वै गृहे ॥

Oh Vasudhā, mientras los tres piṇḍas permanezcan sobre la tierra, por ese mismo tiempo los antepasados—nutridos—permanecen presentes en la casa.

Verse 118

वैष्णवी काश्यपी चेति अक्षया चेति नामतः ॥ भक्षयेत्प्रथमं पिण्डं पत्न्यै देयं तु मध्यमम् ॥

Se llaman “Vaiṣṇavī”, “Kāśyapī” y “Akṣayā”. Debe consumirse el primer piṇḍa; el del medio, en cambio, ha de darse a la esposa.

Verse 119

तृतीयमुदके दद्याच्छ्राद्धे एवं विधिः स्मृतः ॥ पितृदेवांश्च विसृजेत् ततश्च प्रणमेत् तान् ॥

El tercero debe colocarse en el agua; en el śrāddha se recuerda esto como el rito prescrito. Luego debe despedirse a los pitṛ-devas, y después inclinarse ante ellos.

Verse 120

एवं दत्तेन तुष्यन्ति पितृदेवा न संशयः ॥ दीर्घायुष्यं प्रयच्छन्ति पुत्रपौत्रधनानि च ॥

Con ofrendas dadas de este modo, los pitṛ-devas quedan satisfechos, sin duda. Conceden larga vida, y también hijos, nietos y prosperidad.

Verse 121

ज्ञानोत्तमेषु विप्रेषु दद्याच्छ्राद्धं विधानतः ॥ अन्यथा तत्तु वै श्राद्धं निष्फलं नास्ति संशयः ॥

Debe ofrecerse el śrāddha, conforme al rito prescrito, a brāhmaṇas que sean los más eminentes en conocimiento. De otro modo, ese śrāddha es ciertamente estéril, sin duda.

Verse 122

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं यः श्राद्धं कुरुते द्विजः ॥ मद्भक्तस्यासुरेन्द्रस्य फलं भवति भागतः ॥

Si un dvija (dos veces nacido) realiza el śrāddha sin mantras y sin las acciones debidas, su fruto recae como una porción en un señor de asuras devoto de mí.

Verse 123

उद्धरेद्यदि पात्रं तु ब्राह्मणो ज्ञानवर्जितः॥ राक्षसैर्ह्रियते तच्च भुञ्जतस्तस्य सुन्दरि॥

Pero si un brāhmaṇa falto de conocimiento asume el papel de pātra (receptor cualificado), se dice que esa ofrenda es arrebatada por los rākṣasas mientras él la consume, oh hermosa.

Verse 124

एतत्ते कथितं भद्रे पितृकार्यमनुत्तमम्॥ उत्पतिश्चैव दानं च यत्पुण्यं कथितं तव॥

Así, oh bienaventurada, te ha sido expuesto el rito insuperable para los antepasados (pitṛkārya); y también se te ha descrito el mérito sagrado relativo al surgimiento (de los frutos) y al dar (dāna).

Verse 125

अपरं चापि वसुधे किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि।

Y además, oh Vasudhā (Tierra), ¿qué más deseas oír?

Verse 126

करिष्यन्ति च ये श्राद्धं श्रद्धया ज्ञानिनो जनाः॥ तत्सर्वं कथयिष्यामि श्रूयतां शुभ लोचने॥

Y aquellos sabios que realizarán el śrāddha con fe: todo eso lo explicaré; escúchese, oh de ojos auspiciosos.

Verse 127

तस्करा लेखकाऱाश्च याजका रङ्गकारकाः॥ शौलिका गिरिका ये च दाम्भिका ये च माधवि॥

Ladrones, escribas, sacrificadores profesionales y actores de escena; así también los śaulikas, los girikas y los engañosos, oh Mādhavī.

Verse 128

प्रेतान्नं भुञ्जमानास्तु श्राद्धमर्हन्ति ये द्विजाः॥ तेषां दोषं प्रवक्ष्यामि भुक्तं भोजयते तु सः॥

En cuanto a aquellos dos veces nacidos que comen pretānna y, sin embargo, se consideran aptos para la comida del śrāddha, declararé su falta: en verdad, hace comer a otros lo ya comido.

Verse 129

स्वागतं च तथा कृत्वा पाद्यार्थं सलिलं शुचि॥ पाद्यं दत्त्वा तु विप्राय गृहस्याभ्यन्तरं नयेत्॥

Habiendo ofrecido debidamente la bienvenida, preséntese agua pura para lavar los pies; y, tras dar el pādya al brāhmaṇa, condúzcasele al interior de la casa.

Verse 130

उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा दद्याच्छान्त्युदकानि च॥ प्रणम्य शिरसा भूमौ निवापस्य च धारिणीः॥

Tras purificarse tocando el agua y quedar limpio, debe darse también el agua de apaciguamiento (śānty-udaka); y, inclinando la cabeza hasta el suelo, honrarse a los portadores vinculados con la ofrenda (nivāpa).

Verse 131

वेदविद्याव्रतस्नातो सुविमृष्टान्नभोजकः॥ ईदृशान्भोजयेच्छ्राद्धे पितृयज्ञेषु माधवि॥

Aquel que está instruido en el Veda y en el saber, que ha cumplido los votos y el baño ritual, y que come alimento bien preparado y puro: a tales personas debe alimentarse en el śrāddha y en las ofrendas a los antepasados, oh Mādhavī.

Verse 132

प्रणम्य शिरसा देवीर्निर्वापस्य च धारिणीः॥ वैष्णवी काश्यपी चेति अजया चेति नामतः॥

Inclinando la cabeza, debe honrarse a las diosas que son las portadoras asociadas a la ofrenda de nirvāpa, a saber: Vaiṣṇavī, Kāśyapī y Ajayā.

Verse 133

अज्ञानतमसारूढा निकृतिज्ञाः शठास्तथा ॥ स्नेहपाशशतेनैव पच्यन्ते नरके नराः

Los hombres envueltos en la tiniebla de la ignorancia—conocedores del engaño y asimismo arteros—son cocidos en el infierno, atados por cientos de lazos de apego.

Verse 134

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ॥ सोमलोकेषु मोदन्ते क्षुत्तृड्भ्यां च विवर्जिताः

Durante sesenta mil años y también sesenta centenas de años, se regocijan en los mundos de Soma, libres de hambre y sed.

Verse 135

पुनश्चान्यत्प्रवक्ष्यामि पितृयज्ञेषु सुन्दरी ॥ दद्याद्वै ब्राह्मणमुखे नाग्नौ तु जुहुयात्क्वचित्

De nuevo, oh hermosa, expondré otro punto acerca de las ofrendas a los antepasados: ciertamente debe darse en la boca (es decir, a la persona) de un brāhmaṇa; pero no debe ofrecerse al fuego en ningún momento.

Verse 136

दृष्ट्वा पितामहं देवं प्रणम्य सहसा क्षितौ ॥ अत्रिपुत्रेण सोमेन भाषितो वै पितामहः

Al ver al divino Pitāmaha y postrarse de inmediato en tierra, Pitāmaha fue en verdad interpelado por Soma, el hijo de Atri.

Verse 137

ब्राह्मणानां हितार्थाय निर्मिता विष्णुमायया ॥ तर्पिताः पितृयज्ञेषु पितरोऽजीर्णपीडिताः

Para el bienestar de los brāhmaṇas, esto fue dispuesto por la māyā de Viṣṇu; en los ritos a los antepasados los Pitṛ quedan satisfechos, especialmente cuando padecen de indigestión.

Verse 138

एवं तु प्रथमं श्राद्धं दद्यादग्नेरवसुन्धरे ॥ उद्दिश्य च पितॄन्देवी तर्पयित्वा द्विजातयः

Así, oh Vasundharā, debe ofrecerse el primer śrāddha de este modo, separado de la ofrenda al fuego; y, oh diosa, tras designar a los antepasados y realizar el tarpaṇa, los dos veces nacidos deben proceder.