Adhyaya 138: The Episode of the Khañjarīṭa Bird (and the Saukarava Tīrtha’s Merit)

Verse 1

अथ खंजरिटोपाख्यानम् ॥ सूत उवाच ॥ एतत्पुण्यतमं श्रुत्वा रम्ये सौकरवे तदा ॥ गुणस्तवं च माहात्म्यं जात्यानां परिवर्तनम्

Ahora, el relato llamado el episodio de Khaṃjarīṭa. Sūta dijo: Habiendo oído allí, en el deleitoso Saukarava, este relato sumamente meritorio, oyeron también la alabanza de las virtudes, la grandeza y la transformación de las condiciones de nacimiento (jāti).

Verse 2

इति खञ्जरीटोपाख्यानं समाप्तम्।

Así concluye el episodio narrativo llamado el “Khañjarīṭa Upākhyāna”.

Verse 3

ततः कमलपत्राक्षी सर्वधर्मविदां वरा ॥ विस्मयं परमं गत्वा निर्वृत्तेनान्तरात्मना।

Entonces la dama de ojos como pétalos de loto—la más excelsa entre quienes conocen todos los dharmas—al llegar al asombro supremo, quedó serena en lo íntimo de su ser.

Verse 4

पुनः पप्रच्छ तं देवं विस्मयाविष्टमानसा ॥ अहो तीर्थस्य माहात्म्यं क्षेत्रे सौकरवे तव।

De nuevo, con la mente colmada de maravilla, interrogó a aquella deidad: «¡Ah! Cuán grande es la santidad del tīrtha en tu sagrado campo de Saukārava».

Verse 5

अकामान्म्रियमाणस्य मानुषत्वमजायत ॥ किं वान्यद्वृत्तमाख्याहि क्षेत्रे सौकरवेऽमले।

«Para quien muere sin deseo, surgió de nuevo el nacimiento humano. ¿Qué otro suceso ocurrió—dímelo—en el puro campo sagrado de Saukārava?»

Verse 6

नृत्यतः कि भवेत्पुण्यं जाग्रतो वा फलं नु किम् ॥ गोदातुरन्नदातुर्वा जलदातुस्तु किं फलम्।

«¿Qué mérito (puṇya) nace para quien danza? ¿O qué fruto hay para quien vela? ¿Cuál es el fruto para el dador de vacas, el dador de alimento o el dador de agua?»

Verse 7

सम्मार्जने लेपने वा गन्धपुष्पादिदानतः ॥ धूपदीपादिनैवेद्यैः किं फलं समुदीरितम्।

De barrer y enlucir (servicio), o de ofrecer perfumes, flores y demás; y de ofrendas como incienso, lámparas y alimento: ¿qué fruto se declara para todo ello?

Verse 8

अन्येन कर्मणा चैव जपयज्ञादिना अथवा ॥ कां गतिं प्रतिपद्यन्ते ये शुद्धमनसो जनाः।

Y también por otras acciones—como la recitación (japa) y el sacrificio (yajña), o de otro modo—¿qué destino alcanzan las personas de mente purificada?

Verse 9

शृण्वन्त्या मे महज्जातं चित्ते कौतूहलं परम् ॥ गायमानस्य किं पुण्यं वाद्यमानस्य किं फलम्।

Mientras escucho, ha surgido en mi mente una gran y suprema curiosidad: ¿qué mérito (puṇya) corresponde a quien canta, y qué fruto a quien toca instrumentos?

Verse 10

तव भक्तसुखार्याय तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ ततो मह्या वचः श्रुत्वा सर्वदेवमयो हरिः।

Por el bienestar de tus devotos, eres digno de explicarlo. Entonces, al oír mis palabras, Hari—que encarna a todos los dioses—(respondió).

Verse 11

सर्वं ते कथयिष्यामि पुण्यकर्म सुखावहम् ॥ तस्मिन्सौकरवे पक्षी खञ्जरीटस्तु कीटकान्।

Te lo contaré todo: las obras meritorias que traen bienestar. En aquella región de Saukārava, el ave llamada Khañjarīṭa (… respecto de) los insectos…

Verse 12

बहून् भुक्त्वा हि वसुधे अजीर्णभृशपीडितः ॥ मरणं समनुप्राप्तः पतितः स्वेन कर्मणा

Oh Vasudhā, tras comer en exceso, quedó gravemente afligido por la indigestión; y luego encontró la muerte, caído en tal estado por sus propias acciones (karma).

Verse 13

सम्प्राप्तास्तत्र वै बालाः क्रीडन्तस्तं मृतं खगम् ॥ ग्रहीष्याम इति प्रोच्य धावन्तस्तत्र तत्र ह

Allí llegaron unos muchachos jugando; al ver al ave muerta, dijeron: «La atraparemos», y corrieron de un lado a otro.

Verse 14

ममायं वै ममायं वै जिघृक्षन्तः परस्परम् ॥ सङ्घर्षात्कलहं चक्रुर्भृशं क्रीडनकोत्सुकाः

«Es mío—es mío», decían, cada uno intentando arrebatárselo al otro; por el forcejeo armaron una riña, intensamente ansiosos por el juego.

Verse 15

तत एको गृहीत्वैनं गङ्गाम्भसि समाक्षिपत् ॥ युष्माकमेव भवतु नानेनास्मत्प्रयोजनम्

Entonces uno de ellos lo tomó y lo arrojó a las aguas del Gaṅgā, diciendo: «Que sea de ustedes; nosotros no tenemos necesidad de esto».

Verse 16

एवं स खञ्जरीटो हि गङ्गातोयात्ततस्तदा ॥ आदित्यतीर्थसंक्लिन्नशरीरः स वसुन्‍धरे

Así, aquel khañjarīṭa (ave), entonces y allí, desde las aguas del Gaṅgā—con el cuerpo humedecido por el contacto con Āditya-tīrtha—, oh Vasundharā, prosigue el relato.

Verse 17

वैश्यस्य तु गृहे जातो ह्यनेकक्रतুযाजिनः ॥ धनरत्नसमृद्धे तु रूपवान् गुणवान् शुचिः

Nació en la casa de un vaiśya—en verdad, de quien había realizado muchos sacrificios—en un hogar rico en riquezas y joyas; era hermoso, virtuoso y puro.

Verse 18

विबुद्धश्च पवित्रश्च मद्भक्तश्च वसुन्धरे ॥ जातस्य तस्य वर्षाणि जग्मुर्द्वादश सुव्रते

Oh Vasundharā, era inteligente, puro y devoto de mí; y para aquel que así nació, transcurrieron doce años, oh de buen voto.

Verse 19

कदाचिदुपविष्टौ तौ दृष्ट्वा बालो गुणान्वितः ॥ मातरं पितरं चोभौ हर्षेण महतान्वितौ

Una vez, al ver a los dos sentados, el niño, dotado de buenas cualidades, miró a su madre y a su padre, colmado de gran alegría.

Verse 20

न चाहं वारणीयो वै पित्रा मात्रा कथंचन ॥ सत्यं शपामि गुरुणा यथा ननु कृतं भवेत्

Y no he de ser impedido por mi padre ni por mi madre de modo alguno; juro por la verdad, con el maestro como testigo, que en verdad se cumplirá.

Verse 21

पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा दम्पती तौ मुदान्वितौ ॥ ऊचतुस् तं प्रियं वाक्यं बालं कमललोचनम्

Al oír las palabras de su hijo, los dos esposos, llenos de gozo, dirigieron al querido niño, de ojos de loto, palabras afectuosas.

Verse 22

यद्यत्त्वं वक्ष्यसे वत्स यद्यत्ते हृदि वर्तते ॥ सर्वं तत्तत्करिष्यावो विस्रब्धं वद साम्प्रतम् ॥

Lo que tú digas, querido hijo—lo que haya en tu corazón—todo eso lo haremos. Habla ahora con libertad y confianza.

Verse 23

त्रिंशत्सहस्रं गावो हि सर्वाश्च शुभदोहनाḥ ॥ यद्यत्र रोचते पुत्र देहि त्वमविचारितम् ॥

En verdad hay treinta mil vacas, y todas dan leche auspiciosa. Lo que te agrade en este asunto, hijo—concédelo sin vacilar.

Verse 24

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि आवयोः पुत्र कारणात् ॥ वाणिज्यं नः स्मृतं कर्म तत्ते पुत्र यदीप्सितम् ॥

De nuevo diré algo más, hijo, por causa de nosotros. El comercio es tenido por nuestra ocupación—si eso es lo que tú deseas, hijo.

Verse 25

तत्कुरुष्व यथान्यायं मित्रेभ्यो दीयतां धनम् ॥ धनधान्यानि रत्नानि देहि पुत्र अवारितः ॥

Hazlo conforme a lo debido: que se dé riqueza a los amigos. Da, hijo, riquezas, grano y joyas, sin restricción.

Verse 26

कन्या वै रमणीयाश्च सजातीयाः कुलोद्भवाः ॥ आनयिष्याव भद्रं ते उद्वाहेन क्रमेण ते ॥

Hay doncellas encantadoras, de nuestra misma comunidad y nacidas en buenas familias. Las traeremos para ti como esposas; que te sea propicio: ordenaremos tu matrimonio según el debido rito.

Verse 27

यदीच्छसि पुनश्चान्यद्यज्ञैर्यष्टुं सुपुत्रक ॥ विधिना पूर्वदृष्टेन वैश्याः येन यजन्ति च ॥

Y si deseas de nuevo otra cosa, oh buen hijo, puedes realizar sacrificios (yajñas) conforme al rito establecido anteriormente, por el cual también los vaiśyas celebran el culto.

Verse 28

अष्टौ सम्पूर्णधुर्याणां हलानां तावतां शतम् ॥ वैश्यकर्म समादाय किं पुनः प्राप्तुमिच्छसि ॥

Ocho (grupos) de yuntas de arado plenamente aparejadas, y cien arados de esa clase: habiendo asumido la labor propia de un vaiśya, ¿qué más deseas alcanzar?

Verse 29

पितृमातृ वचः श्रुत्वा स बालो धर्मसंयुतः ॥ चरणावुपसंगृह्य पितरौ पुनरब्रवीत् ॥

Al oír las palabras de su padre y de su madre, el niño, dotado de dharma, tomó sus pies con reverencia y volvió a hablar a sus padres.

Verse 30

गोप्रदाने न मे कार्यं मित्रं वापि न चिन्तितम् ॥ कन्यालाभे न चेच्छास्ति न च यज्ञफले तथा ॥

No tengo necesidad del don de vacas, ni he buscado tales amigos. No deseo obtener una esposa, ni tampoco los frutos del yajña.

Verse 31

नाहं वाणिज्यमिच्छामि कृषिगोरक्षमेव च ॥ न च सर्वातिथित्वं वा मम चित्ते प्रसज्जति ॥

No deseo el comercio, ni siquiera la agricultura y la protección del ganado. Tampoco se arraiga en mi mente el deber de hospedar a todos como huéspedes.

Verse 32

एकं मे परमं चिन्त्यं यन्ममेच्छा तपोधृतौ ॥ चिन्ता नारायणक्षेत्रं गाढं सौकरवं प्रति ॥

“One thought is supreme in my mind: a wish has arisen in me, steadfast in ascetic resolve. My concern is fixed intensely upon the Nārāyaṇa sacred region, toward Saukarava.”

Verse 33

अथ द्वादश वर्षाणि तव जातस्य पुत्रक ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स त्वया नारायणाश्रयम् ॥

“Now, child—only twelve years have passed since your birth. What is this that you have resolved upon, taking refuge in Nārāyaṇa?”

Verse 34

चिन्तयिष्यति भद्रं ते यदा तत्प्राप्नुया वयः ॥ अद्यापि भोजनं गृह्य धावमानास्मि पृष्ठतः ॥

“May it be well with you: you will reflect on this when you reach that age. Even now I run behind you, taking food (for you).”

Verse 35

किमिदं चिन्तितं वत्स गमने सौकरं प्रति ॥ अद्यापि मत्स्तनौ धन्यौ प्रसृतौ हि दिवानिशम् ॥

“What is this resolve, dear child, to go toward Saukara? Even now my breasts are blessed, flowing indeed day and night (for you).”

Verse 36

ततः पुत्रवचः श्रुत्वा मम कर्मपरायणौ ॥ करुणं परिदेवन्तौ रुदन्तौ तावुभौ तथा ॥

“Then, having heard the son’s words, the two of them—devoted to their duties—lamented piteously and wept.”

Verse 37

पुत्र त्वत्स्पर्शनाशायाः किमेतच्चिन्तितं त्वया ॥ रात्रौ सुप्तोऽसि वत्स त्वं शय्यासु परिवर्तितः ॥

«Hijo—vivo con la esperanza de tocarte—¿por qué has concebido esto? De noche, querido niño, duermes y te vuelves de un lado a otro en los lechos.»

Verse 38

अपराधो न विद्येत पुत्र क्षेत्रगृहेष्वपि ॥ न वा स्वजनभृत्याद्यैः परुषं ते प्रभाषितम् ॥

«No se halla falta alguna, hijo, ni en el campo ni en la casa; tampoco parientes, sirvientes y otros te han hablado con aspereza.»

Verse 39

रुष्टेन वापि भीषायै गृह्यते चैव यष्टिका ॥ पुत्रहर्तुं न पश्येहं तव निर्वेदकारणम् ॥

«Aun por ira, o para infundir temor, puede tomarse un bastón; pero, hijo, no veo aquí causa alguna de tu desapego o abatimiento.»

Verse 40

इति मातुर्वचः श्रुत्वा स वैश्यकुलनन्दनः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं जननीं संशितव्रतः ॥

«Así, al oír las palabras de su madre, aquel deleite de una familia vaiśya—firme en su voto—dirigió a su madre dulces palabras.»

Verse 41

उषितोऽस्मि तदङ्गेषु गर्भस्थः कुक्षिसंभवः ॥ क्रीडतोऽस्मि यथान्यायं तवोत्सङ्गे यशस्विनि ॥

«He morado en esos miembros tuyos, en el seno materno, nacido del vientre. He jugado, como es debido, sobre tu regazo, oh ilustre.»

Verse 42

स्तनौ ह्येतौ मया पीतौ ललितेन विजृम्भितौ ॥ अङ्गं तव समारुह्य पांसुभिर्गुण्ठिता तनुः

«Estos dos pechos, en verdad, fueron bebidos por mí; en juguetona holgura crecí y florecí. Al subir sobre tu cuerpo, mis miembros quedaron cubiertos de polvo.»

Verse 43

अम्ब त्वं मयि कारुण्यं कुरुष्व खलु शोचितम् ॥ मुञ्च पुत्रकृतं शोकं त्यज मातरनिन्दिते

«Madre, muéstrame compasión: este dolor, en verdad, es digno de llanto. Suelta la pena causada por tu hijo; abandónala, oh madre sin culpa.»

Verse 44

आयान्ति च पुनर्यान्ति गता गच्छन्ति चापरे ॥ दृश्यते च पुनर्नष्टो न दृश्येत पुनः क्वचित्

«Unos vienen y luego vuelven a partir; otros, habiendo ido, prosiguen hacia otro lugar. Y quien ha desaparecido puede ser visto de nuevo, o quizá no sea visto jamás en parte alguna.»

Verse 45

कुतो जातः क्व सम्बद्धः कस्य माता पिताथवा ॥ इमां योनिमनुप्राप्तो घोरे संसारसागरे

«¿De dónde nace uno, a dónde está ligado, de quién es madre o padre? Al haber entrado en este vientre, es arrastrado en el terrible océano del saṃsāra.»

Verse 46

मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ॥ जन्मजन्मनि वर्तन्ते कस्य ते कस्य वा वयम्

«Miles de madres y padres, y cientos de hijos y cónyuges, se dan de nacimiento en nacimiento. ¿De quién son ellos, y de quién, en verdad, somos nosotros?»

Verse 47

अहो बत महद्गुह्यं किमेतत्तात कथ्यताम् ॥ एतद्वचनमाकर्ण्य स वैश्यकुलबालकः

«¡Ah! Esto es un gran secreto—¿qué es, querido hijo? Que se explique.» Al oír estas palabras, aquel muchacho nacido en una familia vaiśya…

Verse 48

उवाच मधुरं वाक्यं जननीं पितरं तथा ॥ यदि श्रुतेन वः कार्यं गुह्यस्य परिनिश्चयात्

Habló con dulzura a su madre y a su padre: «Si tenéis necesidad de comprender, por el oír, la conclusión definitiva acerca de este secreto…»

Verse 49

तत्पृच्छ्यतां भवद्भ्यां हि गुह्यं सौकरवं प्रति ॥ तत्राहं कथयिष्यामि स्वस्य गुह्यं महौजसम्

«Entonces, vosotros dos debéis preguntar por el secreto relativo a Saukarava; allí os explicaré mi propio secreto, lleno de gran poder.»

Verse 50

सूर्यतीर्थं समासाद्य यत्तात परिपृच्छसि ॥ बाढमित्येव पुत्रं तौ दम्पती प्रोचतुश्च तम्

«Al llegar a Sūryatīrtha, querido hijo, podrás preguntar lo que indagas.» Entonces los esposos dijeron a su hijo: «Así sea», y le hablaron de ese modo.

Verse 51

गमने कृतसंकल्पौ ततः सौकरवं प्रति ॥ सर्वद्रव्यसमायुक्तौ गतौ सौकरवं प्रति

Resueltos a emprender el viaje, partieron entonces hacia Saukarava. Provistos de todos los bienes necesarios, se dirigieron a Saukarava.

Verse 52

गतः स पद्मपत्राक्ष आभीराणां जनेश्वरः ॥ गावो विंशसहस्राणि प्रेषयत्यग्रतो द्रुतम्

Partió el señor del pueblo de los Ābhīras, de ojos como pétalos de loto, enviando con presteza al frente veinte mil vacas.

Verse 53

अग्रे सर्वास्ताः प्रययुर्द्रव्येण च समायुताः ॥ यच्च किंचिद्गृहे वास्टि कृतं नारायणं प्रति

Todas ellas marcharon por delante, acompañadas de riquezas; y cuanto había en la casa fue consagrado como ofrenda a Nārāyaṇa.

Verse 54

ततः पूर्वार्द्धयामेन माघमासे त्रयोदशी ॥ सर्वं स्वजनमामन्त्र्य सम्बद्धं च यथाविधि

Luego, en el mes de Māgha, en el decimotercer día lunar, en la primera parte de la vigilia, convocó a todos los suyos y dispuso todo conforme al rito.

Verse 55

मुहूर्त्तेन च तेनैव गमनं कुरुते ततः ॥ स्नात्वा च कृतशौचास्ते नारायणमुदावहाः

En ese mismo muhūrta emprendió la marcha; y, tras bañarse y purificarse, invocaron a Nārāyaṇa.

Verse 56

स्नाताः सन्तर्प्य च पितॄन्मम वस्त्रविभूषिताः ॥ गावो विंशतिसाहस्रा याः पूर्वमुपकल्पिताः

Habiéndose bañado, y habiendo satisfecho a los antepasados con ofrendas, y adornados con vestiduras, fueron presentadas las veinte mil vacas preparadas de antemano.

Verse 57

तत्र भङ्गुरसो नाम मम कर्मपरायणः ॥ तेनैव ता गृहीता वै विधिदृष्टेन कर्मणा

Allí, uno llamado Bhaṅgurasa, entregado a mi servicio y a mis obras, las recibió en verdad, conforme al rito prescrito por la norma correcta.

Verse 58

ततः स प्रददौ तस्य विंशा गावो महाधनाः ॥ मङ्गल्याश्च पवित्राश्च सर्वाश्च वरदोहनाḥ

Luego le entregó veinte vacas de gran riqueza, auspiciosas y puras, todas ellas de excelente ordeño.

Verse 59

प्रददौ धनरत्नानि नित्यमेव दिने दिने ॥ मोदते सह पुत्रेण भार्यया स्वजनेन च

Le dio riquezas y joyas sin cesar, día tras día, y vivió gozoso con su hijo, su esposa y los suyos.

Verse 60

एवं तु वसतस्तस्य वर्षाकाल उपागतः ॥ प्रावृडुपस्थिता तत्र सर्वसस्यप्रवर्द्धिनी

Así, mientras moraba allí, llegó la estación de las lluvias; se estableció el tiempo de Prāvṛṭ, que acrecienta el crecimiento de todas las cosechas.

Verse 61

पुष्पितानि कदम्बानि कुटजार्ज्जुनकानि च ॥ एवं दुःखमनुप्राप्ता स्त्रियो या रहिताः प्रियैः

Florecieron los kadamba, y también el kuṭaja y el arjuna; pero así sobrevino el dolor a las mujeres separadas de sus amados.

Verse 62

गर्ज्जतां गुंजतां चैव धारापातनिपातिताः॥ मेघाः सविद्युतश्चैव बलाकाङ्गदभूषिताः

Allí, las nubes—rugiendo y resonando—derramaban lluvias torrenciales; cargadas de relámpagos, parecían adornadas con los “brazaletes” de las grullas (balākā).

Verse 63

नदीनां चैव निर्घोषो मयूराणां च निःस्वनः॥ कुटजार्ज्जुनगन्धाश्च कदम्बार्ज्जुनपादपाः

Se oía el hondo bramido de los ríos y el canto de los pavos reales; se difundían los perfumes de kuṭaja y arjuna, y los árboles eran kadamba y arjuna.

Verse 64

वाताः प्रवान्ति ते तत्र शिखीनां च सुखावहाः॥ शोकेन कामिनीनां च भर्त्रा च रहिताश्च याः

Allí soplaban vientos que traían gozo a los pavos reales; pero las mujeres enamoradas, privadas de sus esposos, quedaban afligidas por el dolor.

Verse 65

तडागानि प्रसन्नानि कुमुदोत्पलवन्ति च॥ पद्मषण्डैः सुरम्याणि पुष्पितानि समन्ततः

Los estanques estaban claros y serenos, ricos en lotos blancos (kumuda) y lotos azules (utpala); hermosísimos con racimos de padma, florecían por todas partes.

Verse 66

प्रवान्ति सुसुखा वाताः सुगन्धाश्च सुशीतलाः॥ सप्तपर्णसुगन्धाश्च शीतलाः कामिवल्लभाः

Soplaban vientos muy placenteros—fragantes y frescos; llevando el aroma del saptaparṇa, eran refrescantes y queridos por los amantes.

Verse 67

एवं शरदि निर्वृत्ते कौमुदे समुपागते॥ सा तस्मिन्मासि सुश्रोणि शुक्लपक्षान्तरे तदा

Así, cuando el otoño hubo pasado y llegó la estación de las noches iluminadas por la luna (kaumudī), entonces, en aquel mes—oh de hermosas caderas—durante la quincena luminosa (śukla-pakṣa)…

Verse 68

एकादश्यां ततः सुभ्रु स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ उभौ तौ दम्पती तत्र पुत्रमूचतुरात्मनः

Luego, en el undécimo día (ekādaśī), oh de cejas hermosas, los dos—esposo y esposa—tras bañarse y adornarse con vestiduras de lino, hablaron allí a su hijo.

Verse 69

उषितास्त्वत्र षण्मासान्सुखं च द्वादशी भवेत्॥ किन्नो न वक्ष्यसे गुह्यं येन वै वारिता वयम्

«Hemos permanecido aquí seis meses, y el duodécimo día (dvādaśī) ha llegado apaciblemente; ¿por qué no nos dirás el secreto por el cual, en verdad, fuimos detenidos?»

Verse 70

पित्रोस्तु वचनं श्रुत्वा स पुत्रो धर्मनिष्ठितः॥ उवाच मधुरं वाक्यं तयोस्तु कृतनिश्चयः

Al oír las palabras de sus padres, aquel hijo—firme en el dharma—pronunció un habla dulce, habiendo tomado una decisión respecto de ellos.

Verse 71

एवमेतन्महाभाग यत्त्वया परिभाषितम्॥ कल्यं ते कथयिष्यामि इदं गुह्यं महौजसम्

«Así es, oh muy afortunado, tal como has dicho. Mañana te relataré este secreto, dotado de gran potencia.»

Verse 72

एषा वै द्वादशी तात प्रभुनारायणप्रिया॥ मङ्गला च विचित्रा च विष्णुभक्तसुखावहा॥

Éste es, en verdad, el Dvādaśī, querido hijo—amado del Señor Nārāyaṇa; auspicioso y maravilloso, que trae dicha a los devotos de Viṣṇu.

Verse 73

ददतेऽस्यां प्रहृष्याश्च द्वादश्यां कौमुदे सिते॥ दीक्षितास्ते योगिकुले विष्णुभक्तिपरायणाः॥

En este Dvādaśī, en la quincena luminosa de Kārttika (Kaumudī), dan limosnas con júbilo; esos iniciados en el linaje yóguico están enteramente entregados a la devoción a Viṣṇu.

Verse 74

एवं कथयतां तेषां प्रभाता रजनी शुभा॥ ततः सन्ध्यामुपास्याथ उदिते सूर्यमण्डले॥

Mientras así conversaban, la noche auspiciosa llegó a su fin con el alba. Luego, tras rendir culto al rito crepuscular (sandhyā), cuando el orbe solar hubo salido…

Verse 75

शुचिर्भूत्वा यथान्यायं क्षौमवस्त्रविभूषितः॥ प्रणम्य शिरसा देवं शङ्खचक्रगदाधरम्॥

Habiéndose purificado ritualmente y adornado como es debido con vestiduras de lino, inclinó la cabeza ante la Deidad, portadora de la caracola, el disco y la maza.

Verse 76

उभौ तच्छरणौ गृह्य पितरौ समभाषत॥ शृणु तात महाभाग यदर्थं समुपागतः॥

Tomando ambos pies de sus padres, les habló: «Escucha, padre querido, afortunado señor: por este propósito he venido».

Verse 77

यद्भवान्पृच्छते तात गुह्यं सौकरवं प्रति॥ खञ्जरीटो ह्यहं तात पक्षियोनिसमुद्भवः॥

Lo que preguntas, querido padre—el secreto acerca de ‘Saukarava’: yo soy en verdad Khañjarīṭa, querido padre, nacido de la estirpe de las aves.

Verse 78

भक्षिताश्च पतङ्गा मे अजीर्णेनातिपीडितः॥ अहं तेनैव दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम्॥

He devorado polillas e insectos; estoy gravemente afligido por la indigestión. Por esa misma falta, no puedo moverme.

Verse 79

दृष्ट्वा मां विह्वलं बाला गृहीत्वा क्रीडितुं गताः॥ हस्ताद्धस्तेन क्रीडन्तश्चान्योन्यपरिहासया॥

Al verme angustiado, unos niños me tomaron para jugar; pasándome de mano en mano, jugaban burlándose unos de otros.

Verse 80

त्वया दृष्टो मया दृष्टो ह्यं चेति कलिः कृतः॥ तत एकेन बालने भ्रामयित्वाऽक्षयेऽम्भसि॥

«Tú lo viste, yo lo vi—¡es mío!»; así surgió una riña. Entonces un niño, tras hacerme girar, me arrojó a aguas inagotables.

Verse 81

न ममेति तवेत्युक्त्वा ह्यादित्यं तीर्थमुत्तमम्॥ क्रोधेनादाय तीव्रेण क्षिप्तो गङ्गाम्भसि त्वरा॥

Diciendo: «No es mío—¡es tuyo!», y con ira vehemente, me tomó y con presteza me arrojó a las aguas del Gaṅgā, en el excelente vado llamado Āditya-tīrtha.

Verse 82

तत्र मुक्ताः मया प्राणाः सूर्यतीर्थे महौजसि॥ अकामेन विशालाक्षि तत्प्रभावादहं ततः

Allí, en el poderoso Sūryatīrtha, abandoné mi aliento vital. Oh de grandes ojos, sin deseo, por el poder de ese lugar sagrado, después yo…

Verse 83

व्यतीतानि च गुह्यं ते कथनं मम चैव यत्॥ एतत्ते कथितं तात गुह्यमागमनं प्रति

Y también lo ya acontecido, y el relato confidencial—esto es, lo que debo decirte—te ha sido expuesto, querido, como un secreto acerca de la venida (o llegada).

Verse 84

अहं कर्म करिष्यामि गच्छ तात नमोऽस्तु ते॥ ततो माता पिता चैव पुत्रं पुनरुवाच ह

«Yo realizaré el acto prescrito; ve, querido—homenaje a ti». Entonces la madre y el padre volvieron a dirigirse a su hijo.

Verse 85

विष्णुप्रोक्तानि कर्माणि यं यं कारयिता भवान्॥ तान्वयं च करिष्यामो विधिदृष्टेन कर्मणा

Cualesquiera ritos enseñados por Viṣṇu—los que tú dispongas que emprendamos—esos también los realizaremos, conforme al procedimiento sancionado por la norma (vidhi).

Verse 86

वटमाला यथान्यायं कर्मसंसारमोक्षणम्॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन मम कर्मपरायणाः

Según el debido orden, está la Vaṭamālā—una observancia que libera del ciclo del karma y de la continuidad mundana. Ellos también, con el paso de largo tiempo, se mantuvieron entregados a mis prácticas prescritas.

Verse 87

कृत्वा तु विपुलं कर्म ततः पञ्चत्वमागताः॥ मम क्षेत्रप्रभावेण चात्मनः कर्मनिश्चयात्

Habiendo realizado abundantes obras meritorias, después llegaron a la muerte. Sin embargo, por el poder de mi sagrado kṣetra y por su firme determinación en la acción,

Verse 88

विमुक्ताः सर्वसंसाराच्छ्वेतद्वीपमुपागताः॥ योऽसौ परिजनः कश्चिद्गृहेभ्यश्च समागतः

Liberados de toda continuidad mundana (saṃsāra), llegaron a Śvetadvīpa. Y cualquier asistente o miembro de la casa que hubiera, que también había venido desde los hogares,

Verse 89

सर्वः श्रिया युतस्तत्र रोगव्याधिविवर्जितः॥ सर्वे च योगिनस्तत्र सर्वे चोत्पलगन्धयः॥

Todos allí estaban dotados de prosperidad, libres de dolencias y enfermedades. Todos allí eran yoguis, y todos exhalaban fragancia como los lotos azules.

Verse 90

मोदन्ते तु यथान्यायं प्रसादात्क्षेत्रजान्मम॥ एतत्ते कथितं देवि महाख्यानं महौजसम्

Se regocijan, en verdad, conforme al debido orden, por la gracia que nace de mi sagrado kṣetra. Esto te he relatado, oh diosa, el gran relato, pleno de poder.

Verse 91

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यद्वृत्तं सौकरे मम॥ एषा व्युष्टिर्महाभागे क्षेत्रे यत्क्रियते महत्

De nuevo explicaré otra cosa: lo sucedido en relación con mi forma de jabalí (saukara). Oh afortunada, ésta es la aurora (o el giro conclusivo) en el sagrado kṣetra, donde se realiza una gran acción.

Verse 92

स कुलं तारयेत्तूर्णं दश पूर्वान्दशावरान् ॥ न पठेन्मूर्खमध्ये तु पापिष्ठे शास्त्रदूषके

Él libera prontamente a su linaje: diez generaciones anteriores y diez posteriores. Pero no debe recitarse en medio de un necio, y menos aún ante el más pecador que denigra los śāstras.

Verse 93

न पठेत्पिशुनानां च एकाकी तु पठेद्गृहे ॥ पठेद्ब्राह्मणमध्ये च ये च वेदविदां वराः

No debe recitarse entre calumniadores; más bien, recítese a solas en casa. También debe recitarse en medio de brāhmaṇas, los eminentes entre los conocedores del Veda.

Verse 94

वैष्णवानां च पुरतो यै व शास्त्रगुणान्विताः ॥ विशुद्धानां विनीतानां सर्वसंसारमोक्षणम्

En presencia de los vaiṣṇavas, dotados de las virtudes del saber śāstrico, esta recitación se declara un medio de liberación de toda atadura mundana para los puros y disciplinados.

Verse 95

उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामां वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि

Él dirigió dulces palabras a Vasundharā, deseosa de dharma. Śrī Varāha dijo: «Escucha, oh hermosa, en verdad, lo que me preguntas».

Verse 96

तिर्यग्योनिविनिर्मुक्ताः श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः

Liberados del nacimiento en vientres de animales, alcanzan Śvetadvīpa. Se dice que el ser humano que recita esto a diario, al levantarse por la mañana, obtiene tal fruto.

Verse 97

प्रणम्य शिरसा भूमौ बद्धाञ्जलिरयाचत ॥ मत्प्रियं यदि कर्त्तव्यमेको मे दीयतां वरः

Inclinando la cabeza hasta el suelo y con las manos juntas, suplicó: «Si ha de cumplirse lo que me es querido, concédaseme un solo don».

Verse 98

यावद्भोजनतृप्तान्वा द्विजानिच्छसि तर्पितुम् ॥ सर्वं निजेच्छया पुत्र कर्त्तुमर्हसि साम्प्रतम्

«A cuantos dvijas desees saciar con alimento, puedes satisfacerlos ahora por completo según tu propia voluntad, hijo mío».

Verse 99

अम्बेति भाषसेऽद्यापि कथमेतद्विचिन्तितम् ॥ स्पृशन्ति तव नार्योऽपि क्रीडमानस्य पुत्रक

«Aún hoy me llamas “Madre”; ¿cómo has concebido esto? Incluso las mujeres te tocan, hijito, mientras juegas».

Verse 100

एवं चिन्तां समासाद्य मा शुचो जननि क्वचित् ॥ एवं तौ पितरौ श्रुत्वा विस्मयात्पुनरूचतुः

«Habiendo caído en tal preocupación, no te aflijas jamás, Madre». Al oír esto, los dos padres, llenos de asombro, hablaron de nuevo.

Verse 101

अथ दीर्घेण कालेन नारायणमुदावहाः ॥ वैशाखस्य तु द्वादश्यां मम क्षेत्रमुपागताः

Entonces, tras largo tiempo, invocaron a Nārāyaṇa; y en el duodécimo día del mes de Vaiśākha llegaron a mi sagrado kṣetra.

Verse 102

गच्छत्येवं स कालो हि मेघदुन्दुभिनादितः॥ ततः शरदनुप्राप्ता अगस्तिरुदितो महान्॥

Así, en verdad, transcurre el tiempo, resonando como un tambor de nubes; luego llega el otoño y se hace visible el gran Agastya.

Verse 103

तेन दानप्रभावेण विष्णुतोषकरेण च॥ तरन्ति दुस्तरं तात घोरं संसारसागरम्॥

Por el poder de ese don—y porque complace a Viṣṇu—cruzan, querido, el difícil de cruzar y terrible océano de la existencia mundana.

Verse 104

जातस्तव सुतो मातस्तदेतद्दिनमुत्तमम्॥ अकामान्म्रियमाणस्य वर्षाण्यद्य त्रयोदश॥

Ha nacido tu hijo, oh madre; este mismo día es excelente. Y para quien muere contra su voluntad, hoy se asignan trece años.