Adhyaya 6

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तस्मात्संगमतो विप्र पश्चिमे दिक्तटे स्थितम् । सीताकुण्डमितिख्यातं सर्वकामफलप्रदम्

Agastya dijo: Por ello, oh vipra, desde esa confluencia, en la ribera occidental se halla un lugar célebre llamado Sītākuṇḍa, que concede el fruto de todos los deseos justos.

Verse 2

यत्र स्नात्वा नरो विप्र सर्वपापैः प्रमुच्यते । सीतया किल तत्कुण्डं स्वयमेव विनिर्मितम् । रामेण वरदानाच्च महाफलनिधीकृतम्

Allí, oh vipra, el hombre que se baña queda libre de todos los pecados. Se dice que ese estanque fue formado por la propia Sītā; y por la concesión de una gracia de Rāma fue hecho tesoro de grandes frutos.

Verse 3

श्रीराम उवाच । शृणु सीते प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भुवि यादृशम् । त्वत्कुण्डस्यास्य सुभगे त्वत्प्रीत्या कथयाम्यहम्

Śrī Rāma dijo: Escucha, Sītā; declararé la grandeza de este estanque tuyo tal como es en la tierra. Oh bienaventurada, para tu gozo lo relataré.

Verse 4

अत्र स्नानं च दानं च जपो होमस्तपोऽथवा । सर्वमक्षयतां याति विधानेन शुचिस्मिते

Aquí, el baño sagrado y la caridad, la recitación (japa), las oblaciones del homa o la austeridad—todo, cuando se realiza conforme al rito debido, se vuelve imperecedero, oh tú de sonrisa pura.

Verse 5

मार्गकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः । सर्वपापहरं देवि सर्वदा स्नायिनां नृणाम्

En la decimocuarta luna (caturdaśī) de la quincena oscura de Mārgaśīrṣa, el baño allí es especialmente eficaz. Oh Diosa, para quienes se bañan, siempre destruye todos los pecados.

Verse 6

इति रामो वरं प्रादात्सीतायै च प्रजाप्रियः । तदाप्रभृति सर्वत्र तत्तीर्थं भुवि वर्त्तते

Así, Rāma, amado del pueblo, concedió una gracia a Sītā. Desde entonces, ese tīrtha quedó establecido en la tierra y es celebrado por doquier.

Verse 7

सीताकुण्डमिति ख्यातं जनानां परमाद्भुतम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा नूनं राममवाप्नुयात्

Conocido como Sītākuṇḍa, es una maravilla suprema para los hombres. Quien se baña en ese tīrtha, sin duda alcanza a Rāma.

Verse 8

तत्र स्नानेन दानेन तपसा च विशेषतः । गन्धैर्माल्यैर्धूपदीपैर्न्नानाविभवविस्तरैः । रामं संपूज्य सीतां च मुक्तः स्यान्नात्र संशयः

Allí, por el baño sagrado, por la caridad y, de modo especial, por la austeridad—y adorando a Rāma y a Sītā con perfumes, guirnaldas, incienso, lámparas y ofrendas de muchas clases—uno alcanza la liberación; de ello no hay duda.

Verse 9

मार्गे मासि च स्नातव्यं गर्भवासो न जायते । अन्यदापि नरः स्नात्वा विष्णुलोकं स गच्छति

Debe uno bañarse (aquí) en el mes de Mārgaśīrṣa; entonces no surge el renacer en el vientre. Aun en otros tiempos, el hombre que se baña (aquí) va al mundo de Viṣṇu.

Verse 10

विभोर्विष्णुहरेर्विप्र रम्ये पश्चिमदिक्तटे । देवश्चक्रहरिर्नाम सर्वाभीष्टफलप्रदः

Oh brāhmaṇa, en la hermosa ribera occidental (de esta región sagrada) está la deidad del Señor Viṣṇu-Hari llamada Cakrahari, que concede los frutos de todos los fines deseados.

Verse 11

तस्य चक्रहरेर्विप्र महिमा न हि मानवैः । शक्यो वर्णयितुं धीरैरपि बुद्धिमतां वरैः

Oh brāhmaṇa, la grandeza de ese Cakrahari no puede ser descrita adecuadamente por los humanos, ni siquiera por los firmes y los mejores entre los sabios.

Verse 12

ततः पश्चिमदिग्भागे नाम्ना पुण्यं हरिस्मृति । विष्णोरायतनं ख्यातं परमार्थफलप्रदम् । यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

Luego, en el cuadrante occidental, hay un lugar santo llamado Harismṛti, célebre como santuario de Viṣṇu que otorga el bien supremo; con solo verlo, uno queda liberado de todos los pecados.

Verse 13

तयोर्दर्शनतो यांति तेषां पापानि देहिनाम् । तानि पापानि यावंति कुर्वते भुवि ये नराः

Por el darśana (visión sagrada) de esas dos manifestaciones santas, se apartan los pecados de los seres encarnados—cualesquiera pecados que los hombres cometan sobre la tierra.

Verse 14

पुरा देवासुरे जाते संग्रामे भृशदारुणे । दैत्यैर्वरमदोत्सिक्तैर्देवा युधि पराजिताः

En tiempos antiguos, cuando estalló una batalla terriblemente feroz entre los dioses y los asuras, los dioses fueron vencidos en la guerra por los daityas, envanecidos por la embriaguez de los dones concedidos.

Verse 15

तेषां पलायमानानां देवानामग्रणीर्हरः । संस्तभ्य चैव तान्सर्वान्पुरस्कृत्यांबुजासनम्

Cuando aquellos dioses huían, Hari, su caudillo, los sostuvo a todos; y, poniendo al Sentado en el Loto (Brahmā) al frente, prosiguió adelante.

Verse 16

क्षीरोदशायिनं विष्णुं शेषपर्य्यंकशायिनम् । लक्ष्म्योपविष्टं पार्श्वे च चरणांबुजहस्तया

Contemplaron a Viṣṇu recostado sobre el Océano de Leche, reposando en el lecho de Śeṣa; y a Lakṣmī sentada a su lado, con la mano sobre sus pies de loto.

Verse 17

नारदाद्यैर्मुनिवरैरुद्गीतगुगौरवम् । गरुडेन पुरःस्थेनानिशमंजलिना स्तुतम्

Fue alabado con himnos que proclamaban su gloria por los más excelsos sabios, comenzando por Nārada; y Garuḍa, de pie ante él, con las manos juntas, lo veneraba sin cesar.

Verse 18

क्षीराब्धिजलकल्लोलमदबिन्द्वंकिताम्बरम् । तारकोत्करविस्फारतारहारविराजितम्

Contemplaron a Aquel cuya vestidura estaba moteada como por el juguetón rocío de las olas del Océano de Leche, y que resplandecía con un collar estrellado, extendido como un cúmulo de constelaciones.

Verse 19

पीतांबरमतिस्मेरविकाशद्भावभावितम् । बिभ्रतं कुण्डलं स्थूलं कर्णाभ्यां मौक्तिकोज्ज्वलम्

Lo vio vestido con ropaje amarillo, bañado en un resplandor radiante y en una suave sonrisa; en ambos oídos llevaba grandes pendientes, fulgurantes de perlas.

Verse 20

रत्नवल्लीमिव स्वच्छां श्वेतद्वीपनिवासिनीम् । किरीटं पद्मरागाणां वलयं दधतं परम्

Puro y luminoso como una enredadera de joyas—como una diosa que mora en Śvetadvīpa—llevaba una corona suprema, un aro forjado de rubíes (padmarāga).

Verse 21

मित्रस्य राहुवित्रासनिवर्त्तनमिवापरम् । सकौस्तुभप्रभाचक्रं बिभ्राणं प्रवलारुणम्

Como el poder del sol que disipa el terror de Rāhu, Él llevaba el círculo radiante del esplendor del Kaustubha, de tono rojo coral.

Verse 22

परां चतुर्मुखोत्पत्तिकल्पसंकल्पनामिव । शरणं स जगामाशु विनीतात्मा स्तुवन्निति

Entonces, con el corazón humillado, buscó pronto refugio—tan excelso como el designio creador que hace surgir al Brahmā de cuatro rostros—y comenzó a alabarle así.

Verse 23

तस्मिन्नवसरे शंभुः सर्वदेवगणैः सह । तुष्टाव प्रयतो भूत्वा विष्णुं जिष्णुं सुरद्विषाम्

En ese instante, Śambhu (Śiva), junto con todas las huestes de los devas, se recogió con devoción y alabó a Viṣṇu, el invencible, vencedor de los enemigos de los dioses.

Verse 24

ईश्वर उवाच । संसारार्णवसंतारसुपर्णसुखदायिने । मोह तीव्रतमो हारि चन्द्राय हरये नमः

Īśvara dijo: Reverencia a Hari—fresco y benévolo como la luna—que concede el dichoso “ala” que hace cruzar el océano del samsāra y disipa el engaño, la más densa oscuridad.

Verse 25

स्फुरत्संविन्मणिशिखां चित्तसंगतिचंद्रिकाम् । प्रपद्ये भगवद्भक्तिमानसोद्यानवाहिनीम्

Me refugio en la bhakti al Bienaventurado Señor: su cima es una llama-joya fulgurante de conciencia despierta; su luz de luna es la santa comunión de la mente; fluye como corriente vivificante por el jardín del corazón.

Verse 26

हेलोल्लसत्समुत्साहशक्तिं व्याप्तजगत्त्रयाम् । या पूर्वकोटिर्भावानां सत्त्वानां वैष्णवीति वा

Ese poder—juguetonamente radiante con el ímpetu que se alza—penetra los tres mundos; es la fuente primordial de los seres y de sus disposiciones, y se la conoce como Vaiṣṇavī, el poder de Viṣṇu.

Verse 27

पवनांदोलितांभोजदलपर्वांतवर्त्तिनाम् । पततामिव जन्तूनां स्थैर्यमेका हरिस्मृतिः

Para los seres que se sostienen en las frágiles puntas de pétalos de loto sacudidos por el viento—como a punto de caer—solo hay una firmeza: el recuerdo de Hari.

Verse 28

नमः सूर्य्यात्मने तुभ्यं संवित्किरणमालिने । हृत्कुशेशयकोषश्रीसमुन्मेषविधायिने

Salve a Ti, cuyo Ser es el Sol, enguirnaldado con los rayos de la conciencia pura; Tú haces que el capullo de loto del corazón se abra en toda su esplendidez.

Verse 29

नमस्तस्मै यमवते योगिनां गतये सदा । परमेशाय वै पारे महसां तमसां तथा

Salutación a Aquel Señor, freno y soberano, justo como Yama; refugio final de los yoguis por siempre: el Señor Supremo, que está más allá de la luz y de la oscuridad.

Verse 30

यज्ञाय भुक्तहविष ऋग्यजुःसामरूपिणे । नमः सरस्वतीगीतदिव्यसद्गणशालिने

Salutación a Ti, que eres el propio Yajña, que participas de las oblaciones ofrecidas, que asumes las formas de Ṛg, Yajus y Sāman; salutación a Ti, que moras en la asamblea divina de los virtuosos, alabado en el canto celestial de Sarasvatī.

Verse 31

शांताय धर्मनिधये क्षेत्रज्ञायामृतात्मने । शिष्ययोगप्रतिष्ठाय नमो जीवैकहेतवे । घोराय मायाविधये सहस्रशिरसे नमः

Salutación al Pacífico, tesoro del dharma; al Conocedor del campo (Kṣetrajña), cuyo Ser es inmortal. Salutación a Aquel que establece al discípulo en el yoga; salutación a la única causa primordial de todos los seres vivientes. Salutación al Señor sobrecogedor, que dispone la māyā, el de las Mil Cabezas.

Verse 32

योगनिद्रात्मने नाभिपद्मोद्भूतजगत्सृजे । नमः सलिलरूपाय कारणाय जगत्स्थितेः

Salutación a Ti, cuya naturaleza es el sueño yóguico; creador de los mundos que brotan del loto del ombligo. Salutación a Ti, que te manifiestas como las aguas cósmicas, causa misma de la permanencia del mundo.

Verse 33

कार्यमेयाय बलिने जीवाय परमात्मने । गोप्त्रे प्राणाय भूतानां नमो विश्वाय वेधसे

Salutación al Poderoso, cognoscible por los efectos de sus obras; al Viviente, el Paramātman. Salutación al Protector y al mismo aliento vital de los seres; salutación al Creador que todo lo penetra, Viśva-Vedhas.

Verse 34

दृप्ताय सिंहवपुषे दैत्यसंहारकारिणे । वीर्यायानंतमनसे जगद्भावभृते नमः

Salutación al Poderoso, altivo y fuerte, de forma de león, destructor de los daitya; salutación al valor sin límite y a la mente infinita, sustentador y sostenedor del devenir del mundo.

Verse 35

संसारकारणाज्ञानमहासंतमसच्छिदे । अचिन्त्यधाम्ने गुह्याय रुद्रायात्युद्विजे नमः

Salutación a Aquel que hiende la inmensa oscuridad de la ignorancia, causa del saṃsāra; salutación al de morada inconcebible, el Misterioso; salutación a Rudra, ante quien todos tiemblan.

Verse 36

शान्ताय शान्तकल्लोलकैवल्यपददायिने । सर्वभावातिरिक्ताय नमः सर्वमयात्मने

Salutación al Sereno que otorga el estado de kaivalya, cuyas olas son quietud; salutación a Aquel que trasciende toda condición de existencia y, sin embargo, cuyo Ser lo impregna todo como todo.

Verse 37

इन्दीवरदलश्यामं स्फूर्जत्किंजल्कविभ्रमम् । बिभ्राणं कौस्तुभं विष्णुं नौमि नेत्ररसायनम्

Me inclino ante Viṣṇu: oscuro como el pétalo del loto azul, fulgurante con el juego de sus filamentos brillantes; portador de la joya Kaustubha, verdadero elixir para los ojos.

Verse 38

अगस्त्य उवाच । इति स्तुतः प्रसन्नात्मा वरदो गरुडध्वजः । ववर्ष दृष्टिसुधया सर्वान्देवान्कृपान्वितः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रश्रयावनतान्सुरान्

Dijo Agastya: Así alabado, el Señor dador de dones, cuyo estandarte lleva a Garuḍa, quedó sereno. Compasivo, derramó sobre todos los dioses el néctar de su mirada y luego habló dulcemente a los devas, inclinados con humildad.

Verse 39

श्रीभगवानुवाच । जानामि विबुधाः सर्वमभिप्रायं समाधितः । दैतेयैर्विक्रमाक्रान्तं पदं समरदर्पितैः

El Bienaventurado Señor dijo: Oh dioses, absorto en firme contemplación conozco por entero vuestra intención. Vuestra morada ha sido arrollada por los Daityas, henchidos de orgullo por la guerra y el valor.

Verse 40

सबलैर्बलहीनानां प्रतापो विजितः परैः । सांप्रतं तु विधास्यामि तपो युष्मद्बलाय वै

Cuando los fuertes se enfrentan a los debilitados, el esplendor de los impotentes es vencido por otros. Por eso, ahora emprenderé austeridad (tapas), ciertamente para fortalecer vuestro poder.

Verse 41

अयोध्यानगरे गत्वा करिष्ये तप उत्तमम् । गुप्तो भूत्वा भवत्तेजोविवृद्ध्यै दैत्यशान्तये

Iré a la ciudad de Ayodhyā y realizaré la austeridad suprema. Permaneciendo oculto, lo haré para acrecentar vuestro resplandor divino y para aquietar (someter) a los Daityas.

Verse 42

भवन्तोऽपि तपस्तीव्रं कुर्वंत्वमलमानसाः । अयोध्यां प्राप्यतां देवा दैत्यनाशाय सत्वरम्

Vosotros también, con la mente purificada, realizad una austeridad intensa. Que los dioses lleguen pronto a Ayodhyā, para la destrucción de los Daityas.

Verse 43

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे देवान्देवो गरुडवाहनः । अयोध्यामागतः क्षिप्रं चकार तप उत्तमम्

Dijo Agastya: Habiendo hablado así, el Señor divino, el que cabalga a Garuḍa, desapareció de la vista de los dioses. Llegó pronto a Ayodhyā y realizó la austeridad suprema.

Verse 44

गुप्तो भूत्वा यदा विद्वन्सुरतेजोभिवृद्धये । तेन गुप्तहरिर्नाम देवो विख्यातिमागतः

Oh sabio, porque permaneció oculto para acrecentar el esplendor de los dioses, ese Señor llegó a ser célebre con el nombre de “Gupta-Hari”, Hari en ocultamiento.

Verse 45

आगतस्य हरेः पूर्वं यत्र हस्ततलाच्च्युतम् । सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं तेन चक्रहरिः स्मृतः

En el lugar donde, antes de establecerse, el disco de Hari llamado Sudarśana cayó de la palma de su mano, por ese hecho se le recuerda como “Cakra-Hari”, Hari del Disco.

Verse 46

तयोर्दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । हरस्तेन प्रभावेण देवाः प्रबलतेजसः

Con solo contemplar esas dos formas sagradas, uno queda liberado de todos los pecados. Por ese mismo poder, los dioses se colmaron de un resplandor poderoso.

Verse 47

जित्वा दैत्यान्रणैः सर्वान्संप्राप्य स्वपदान्यथ । रेजिरे विपुलानंदैरसुरानार्दयंस्ततः

Tras vencer en batalla a todos los Daityas y recobrar sus propias moradas, los dioses resplandecieron con inmensa dicha y luego aplastaron a los Asuras.

Verse 48

ततः सर्वे समेत्याशु बृहस्पतिपुरस्सराः । देवाः सर्वेऽनमन्मौलिमालार्च्चित पदाम्बुजम् । हरिं द्रष्टुमथागच्छन्नयोध्यायां समुत्सुकाः

Entonces todos los dioses, reuniéndose pronto con Bṛhaspati a la cabeza, se inclinaron ante Hari—cuyos pies de loto eran adorados con guirnaldas puestas sobre sus coronas—y, anhelando contemplarlo, llegaron a Ayodhyā.

Verse 49

आगत्य च ततः श्रुत्वा नानाविधगुणादरम् । भावैः पुण्यैः समभ्यर्च्य नत्वा प्रांजलयस्तदा । हरिमेकाग्रमनसा ध्यायन्तो ध्याननिष्ठिताः

Habiendo llegado, y al oír su veneración por múltiples virtudes, lo adoraron con sentimientos puros y meritorios; inclinándose con las manos juntas, meditaron en Hari con la mente unificada, firmes en la contemplación.

Verse 50

तानागतान्समालोक्य पदभक्त्या कृतानतीन् । प्रसन्नः प्राह विश्वात्मा पीतवासा जनार्दनः

Al verlos llegar y postrarse con devoción a sus pies, el Alma Universal—Janārdana, vestido de amarillo—habló complacido y benévolo.

Verse 51

श्रीभगवानुवाच । भोभो देवा भवन्तश्च चिराद्दिष्टयाद्यसंगताः । अधुना भवतामिच्छां कां करोमि सुरा अहम् । तद्ब्रूत त्वरिता मह्यं किं विलंबेन निर्भयाः

Dijo el Bienaventurado Señor: “¡Oh dioses! Tras largo tiempo, por buena fortuna, hoy os habéis reunido conmigo. ¿Qué deseo vuestro he de cumplir ahora, oh suras? Decídmelo pronto—¿por qué tardar, estando sin temor?”

Verse 52

देवा ऊचुः । भगवन्देवदेवेश त्वया संप्रति सर्वशः । सर्वं समभवत्कार्यं निष्पन्नं वै जगत्पते

Los dioses dijeron: “¡Oh Señor, Dios de dioses! Por ti, ahora, en todo sentido, todo lo que debía hacerse ha sucedido; todo está en verdad consumado, oh Dueño del mundo.”

Verse 53

तथापि सर्वदा भाव्यं नित्यं देव त्वया विभो । अस्मद्रक्षार्थमत्रैव विजितेन्द्रियवर्त्मना

“Aun así, oh Señor poderoso, conviene que permanezcas aquí siempre, para nuestra protección, recorriendo el sendero del dominio de los sentidos.”

Verse 54

एवमेव सदा कार्यं शत्रुपक्षविनाशनम्

Así, en verdad, debe llevarse a cabo siempre la destrucción del bando enemigo.

Verse 55

श्रीभगवानुवाच । एवमेतत्करिष्यामि भवतामरिसंजयम् । श्रीमतां तेजसो वृद्धिं करिष्यामि सदासुराः । कथेयं च सदा ख्यातिं लोके यास्यति चोत्तमाम्

El Bienaventurado Señor dijo: «Así sea: lo cumpliré, dándoos victoria sobre vuestros enemigos. Aumentaré siempre el esplendor de los ilustres; y también este relato sagrado alcanzará perpetuamente la más alta fama en el mundo».

Verse 56

अयं नाम्ना गुप्तहरिर्देवो भुवनविश्रुतः । मदीयं परमं गुह्यं स्थानं ख्यातिं समेष्यति

Esta deidad, conocida con el nombre de «Gupta-Hari» y célebre en todos los mundos, llegará a ser renombrada como mi morada supremamente secreta.

Verse 57

अत्र यः प्राणिनां श्रेष्ठः पूजायज्ञजपादिकम् । करोति परया भक्त्या स याति परमां गतिम्

Aquí, quienquiera entre los seres vivos que realice adoración, sacrificio, japa y lo semejante con devoción suprema, alcanza el estado más alto.

Verse 58

अत्र यः कुरुते दानं यथाशक्त्या जितेन्द्रियः । स स्वर्गमतुलं प्राप्य न शोचति कदाचन

Quien aquí, en este lugar sagrado, da caridad según su capacidad, con los sentidos dominados, alcanza un cielo incomparable y nunca se aflige en ningún momento.

Verse 59

अत्र मत्प्रीतये देवाः प्राणिभिर्धर्मकांक्षिभिः । दातव्या गौः प्रयत्नेन सवत्सा विधिपूर्वकम्

Aquí, oh dioses, para mi complacencia, los seres que anhelan el dharma deben, con empeño, ofrecer en dádiva una vaca junto con su ternero, debidamente y conforme al rito.

Verse 60

स्वर्णशृंगी रौप्यखुरी वस्त्रद्वयसमावृता । कांस्योपदोहना ताम्रपृष्ठी बहुगुणान्विता

Con cuernos adornados de oro, pezuñas de plata, cubierta con dos paños; con vasija de ordeño de bronce y el lomo engalanado con cobre, dotada de muchas nobles cualidades.

Verse 61

रत्नपुच्छा दुग्धवती घंटाभरणभूषिता । अर्चिता गंधपुष्पाद्यैः सुप्रसन्नाऽमृतप्रजा

Con la cola adornada de gemas, abundante en leche, engalanada con campanillas y ornamentos; venerada con fragancias, flores y demás ofrendas—muy serena y de excelente descendencia.

Verse 62

द्विजाय वेदविज्ञाय गुणिने निर्मलात्मने । विष्णुभक्ताय विदुषे आनृशंस्यरताय च

(La dádiva) debe hacerse a un dvija conocedor del Veda, virtuoso y de alma pura; a un sabio devoto de Viṣṇu, y a quien se deleita en la compasión.

Verse 63

ब्राह्मणाय च गौर्देया सर्वत्रसुखमश्नुते । न देया द्विजमात्राय दातारं सोऽवपातयेत्

La vaca debe darse a un verdadero brāhmaṇa; el donante goza de dicha en todas partes. Pero no debe darse a quien es ‘dvija’ solo de nombre: tal receptor conduce al dador a la ruina.

Verse 64

मत्प्रीतयेऽत्र दातव्या निर्मलेनांतरात्मना

Aquí debe ofrecerse la dádiva para mi complacencia, con el corazón interior purificado y sin mancha.

Verse 65

स्नातं यैश्च विशुद्ध्यर्थमत्र मद्भक्तितत्परैः । तेषां स्वर्गतयो नित्यं मुक्तिः करतले स्थिता

Quienes se bañan aquí para purificarse, entregados a mi bhakti: para ellos está asegurada la morada celeste, y la liberación reposa siempre en la palma de su mano.

Verse 66

तथा चक्रहरेः पीठे मत्प्रीत्यै दानमुत्तमम् । जपहोमादिकं चापि कर्त्तव्यं यत्नतो नरैः

Asimismo, en el santuario de Cakrahari, la caridad ofrecida para mi complacencia es suprema; y los hombres deben realizar con empeño japa, homa y los demás ritos.

Verse 67

भवन्तोऽपि विधानेन यात्रां कुर्वंतु सत्तमाः । अस्माद्गुप्तहरेः स्थानान्निकटे संगमे शुभे

Vosotros también, oh los mejores de los virtuosos, emprended la peregrinación según el rito prescrito: cerca de la auspiciosa confluencia, no lejos de esta morada sagrada del Hari oculto.

Verse 68

प्रत्यग्भागे गोप्रताराद्योजनत्रयसंमिते । घर्घरांबुतरंगिण्या सरयूः संगता यतः

Hacia el occidente, a tres yojanas de Gopratāra, está el lugar donde el Sarayū se une al Ghargharā, cuyas aguas se alzan en oleajes ondulantes.

Verse 69

अत्र स्नात्वा विधानेन द्रष्टव्योऽत्र प्रयत्नतः । देवो गुप्तहरिर्नाम सर्वकामार्थसिद्धिदः

Habiéndose bañado aquí conforme al rito debido, debe uno esforzarse con empeño por contemplar aquí a la deidad llamada Guptahari, otorgador del cumplimiento de todo deseo y propósito.

Verse 70

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे देवः पीताम्बरधरोऽच्युतः । देवा अपि विधानेन कृत्वा यात्रां प्रयत्नतः । अयोध्यायां स्थिता नित्यं हरेर्गुणविमोहिताः

Dijo Agastya: Habiendo hablado así, el Señor Acyuta, vestido con ropaje amarillo, se desvaneció. También los dioses, cumpliendo la peregrinación según el rito y con gran empeño, han permanecido desde entonces en Ayodhyā, hechizados por las virtudes de Hari.

Verse 71

तदाप्रभृति विप्रेंद्र तत्स्थानं भुवि पप्रथे । कार्तिक्यां तु विशेषेण यात्रा सांवत्सरी भवेत्

Desde entonces, oh el mejor de los brāhmaṇas, aquel lugar sagrado se hizo célebre en la tierra. Y especialmente en el mes de Kārtika, la peregrinación allí se vuelve una observancia anual.

Verse 72

विभोर्गुप्तहरेस्तत्र संगमस्नानपूर्विका । गोप्रतारे च तीर्थेऽस्मिन्सरयूघर्घराश्रिते । स्नात्वा देवोऽर्चनीयोऽयं सर्वकामफलप्रदः

Allí, para el poderoso Señor Guptahari, el rito comienza con el baño en la confluencia. En este tīrtha de Gopratāra, situado junto a los ríos Sarayū y Ghargharā, tras bañarse debe adorarse a esta deidad, pues concede los frutos de todo deseo.

Verse 73

तथा चक्रहरेर्यात्रा कर्त्तव्या सुप्रयत्नतः । मार्गशार्षस्य विशदे पक्षे हरितिथौ नरैः

Asimismo, la peregrinación de Cakrahari debe emprenderse con suma diligencia por los hombres, en la quincena luminosa de Mārgaśīrṣa, en el día (tithi) consagrado a Hari.

Verse 74

एवं यः कुरुते यात्रां विष्णुलोके स मोदते

Quien realiza la peregrinación de este modo se regocija en el mundo de Viṣṇu.

Verse 75

श्रीसूत उवाच । एवमुक्त्वा तु विरते मुनौ कलशजन्मनि । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पुनराह सविस्मयः

Dijo Śrī Sūta: Cuando el sabio nacido de la vasija hubo hablado así y guardó silencio, Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa habló de nuevo, colmado de asombro.

Verse 76

व्यास उवाच । अत्याश्चर्य्यमयीं ब्रह्मन्कथामेतां तपोधन । उक्तवानसि येनैतत्साश्चर्य्यं मम मानसम्

Dijo Vyāsa: Oh brāhman, tesoro de austeridad, has expuesto este relato sumamente maravilloso, y por ello mi mente ha quedado colmada de asombro.

Verse 77

विस्तरेण मम ब्रूहि माहात्म्यं परमाद्भुतम्

Cuéntame en detalle esa grandeza (māhātmya) supremamente maravillosa.

Verse 78

शृणु संगममाहात्म्यं विप्रेंद्र परमाद्भुतम् । स्कन्ददेवाच्छ्रुतं सम्यक्कथयामि तथा तव

Oh el mejor de los brāhmaṇas, escucha la grandeza supremamente maravillosa de la sagrada confluencia. Habiéndola oído del Señor Skanda, ahora te la relataré con exactitud.

Verse 79

दशकोटिसहस्राणि दशकोटिशतानि च । तीर्थानि सरयूनद्या घर्घरोदकसंगमे । निवसंति सदा विप्र स्कन्दादवगतं मया

Oh brāhmana, en la confluencia donde el Sarayū se une a las aguas del Gharghara, moran eternamente incontables tīrthas: decenas de crores de millares y decenas de crores de centenas; así lo he comprendido por Skanda.

Verse 80

देवतानां सुराणां च सिद्धानां योगिनां तथा । ब्रह्मविष्णुशिवानां च सान्निध्यं सर्वदा स्थितम्

Allí está establecida para siempre la presencia constante de los dioses y los suras, de los siddhas y los yoguis, y aun de Brahmā, Viṣṇu y Śiva.

Verse 81

तस्मिन्संगमसलिले नरः स्नात्वा समाहितः । संतर्प्य पितृदेवांश्च दत्त्वा दानं स्वशक्तितः

Habiéndose bañado en las aguas de esa confluencia con la mente recogida, el hombre debe satisfacer a los antepasados y a los dioses, y dar limosna según su capacidad.

Verse 82

हुत्वा वैष्णवमंत्रेण शुचिर्यत्फलमाप्नुयात् । तदिहैकमना विप्र शृणु यत्कथयामि ते

Cualquier fruto que un hombre purificado obtenga al ofrecer oblaciones con un mantra vaiṣṇava—escucha de mí, oh brāhmana, con mente unipuntual—ese mismo resultado se halla aquí.

Verse 83

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च । कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे राहुग्रस्ते दिवाकरे

El mérito del que aquí se habla equivale al de mil sacrificios Aśvamedha y cien ritos Vājapeya—(aun) en Kurukṣetra, el gran campo sagrado, cuando el sol es eclipsado por Rāhu.

Verse 84

सुवर्णदाने यत्पुण्यमहन्यहनि तद्भवेत्

El mérito que nace día tras día del don de oro—ese mismo mérito, en verdad, se obtiene allí.

Verse 85

अमावास्यां पौर्णमास्यां द्वादश्योरुभयोरपि । अयने च व्यतीपाते स्नानं वैष्णवलोकदम्

Bañarse (allí) en la luna nueva, en la luna llena, en cualquiera de las dos Dvādaśīs, y también en los solsticios y en la conjunción Vyatīpāta—concede alcanzar el mundo de Viṣṇu.

Verse 86

तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् । विधिवत्संगमे स्नायात्पौष्यां तदविशेषतः

Aunque un hombre permaneciera de pie sobre un solo pie durante mil yugas, el fruto no sería distinto del que se obtiene al bañarse debidamente en la confluencia en el día de Puṣya.

Verse 87

लंबतेऽवाक्छिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान् । स्नातानां शुचिभिस्तोयैः संगमे प्रयतात्मनाम्

Aunque un hombre colgara boca abajo durante diez mil yugas, no superaría el mérito ligado a las aguas puras de aquellos de alma disciplinada que se han bañado en la confluencia.

Verse 88

व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि

Ese despertar sagrado, semejante al alba, y esa elevación que surge en las personas (por esta observancia santa) no se alcanza ni siquiera realizando cien sacrificios védicos.

Verse 89

पौषे मासि विशेषेण स्नानं बहुफलप्रदम्

El baño ritual—especialmente en el mes de Pauṣa—otorga abundantes frutos espirituales.

Verse 90

पौषे मासि विशेषेण यः कुर्यात्स्नानमादृतः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा वर्णसंकरः । स याति ब्रह्मणः स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितम्

Quien, con reverencia, realice el baño ritual, especialmente en el mes de Pauṣa—sea brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, śūdra o de origen mixto—alcanza la morada de Brahmā, libre de retorno (más allá del renacimiento).

Verse 91

पौषे मासे तु यो दद्याद्घृताढ्यं दीपमुत्तमम् । विधिवच्छ्रद्धया विप्र शृणु तस्यापि यत्फलम्

Mas en el mes de Pauṣa, quien ofrezca una lámpara excelente, abundante en ghee, conforme al rito y con fe—oh brāhmaṇa, escucha también el fruto que de ello se obtiene.

Verse 92

नानाजन्मार्जितं पापं स्वल्पं बह्वपि वा भवेत् । तत्सर्वं नश्यति क्षिप्रं तोयस्थं लवणं यथा

El pecado acumulado en muchos nacimientos—sea poco o mucho—perece pronto por completo, como la sal disuelta en el agua.

Verse 93

आयुरारोग्यमैश्वर्यं संततीः सौख्यमुत्तमम् । प्राप्नोति फलदं नित्यं दीपदः पुण्यभाङ्नरः

El dador de lámparas—partícipe del mérito—alcanza constantemente bendiciones fecundas: larga vida, salud, prosperidad, descendencia y dicha excelente.

Verse 94

यस्तु शुक्लत्रयोदश्यां पौषेऽत्र प्रयतो व्रती । जागरं कुरुते धीरः स गच्छेद्भवनं हरेः

Mas el devoto firme que, aquí en Pauṣa, en el decimotercer día de la quincena luminosa, guarda vigilia con resolución, ése llega a la morada de Hari.

Verse 95

जागरं विदधद्रात्रौ दीपं दत्त्वा तु सर्वशः । होमं च कारयेद्विप्रो नियतात्मा शुचिव्रतः

Velando durante la noche y ofreciendo lámparas por doquier, el brāhmaṇa disciplinado, puro en su voto, debe también hacer que se realice el homa.

Verse 96

वैष्णवो विष्णुपूजां च कुर्वञ्छृण्वन्हरेः कथाम् । गीतवादित्रनृत्यैश्च विष्णुतोषणकारकैः । कथाभिः पुण्ययुक्ताभिर्जागृयाच्छर्वरीं नरः

El vaiṣṇava debe permanecer despierto toda la noche, adorando a Viṣṇu, escuchando los relatos sagrados de Hari, y con cantos, música instrumental y danzas que complacen a Viṣṇu; velará con recitaciones y discursos santos, colmados de mérito.

Verse 97

ततः प्रभाते विमले स्नात्वा विधिवदादरात् । विष्णुं संपूज्य विप्रांश्च देयं स्वर्णादि शक्तितः

Luego, en la mañana pura, tras bañarse con reverencia según el rito, debe adorarse plenamente a Viṣṇu; y han de darse a los brāhmaṇas—oro y otros dones—conforme a la propia capacidad.

Verse 98

स्वर्णं चान्नं च वासांसि यो दद्याच्छ्रद्धयाऽन्वितः । संगमे विधिवद्विद्वान्स याति परमां गतिम्

Quien, colmado de fe, da oro, alimento y vestiduras en la sagrada confluencia, conforme al rito y con entendimiento, alcanza el destino supremo.

Verse 99

वर्षेवर्षे तु कर्तव्यो जागरः पुण्यतत्परैः

Año tras año, quienes se consagran al mérito deben guardar la vigilia nocturna (jāgara).

Verse 100

हरिः पूज्यो द्विजाः सम्यक्संतोष्याः शक्तितो नरैः । तेन विष्णोः परा तुष्टिः पापानि विफलानि च । भवंति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दर्शनात्

Debe adorarse a Hari, y las gentes, según sus medios, han de satisfacer debidamente a los dvija (brahmanes). Así, Viṣṇu queda supremamente complacido y los pecados se vuelven estériles. Como las serpientes quedan sin veneno al ver a Tārkṣya (Garuḍa), así también los pecados pierden su poder.

Verse 101

तत्र स्नातो दिवं याति अत्र स्नातः सुखी भवेत

Quien se baña allí va al cielo; quien se baña aquí se vuelve dichoso (aun en esta vida).

Verse 102

त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते । तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यांति संगमजैर्जलैः

Todos los seres vivientes de los tres mundos—cuando se les ofrece satisfacción (tarpana)—alcanzan la suprema plenitud por las aguas nacidas de la sagrada confluencia (Saṅgama).

Verse 103

भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां न संगमसमा गतिः

Para todos los seres aquí, cuya mente está herida por el dolor y que buscan un verdadero amparo, no hay destino igual al Saṅgama.

Verse 104

सप्तावरान्सप्तपरान्पुरुषश्चात्मनासह । पुंसस्तारयते सर्वान्संगमे स्नानमाचरन्

El hombre que realiza el baño sagrado en el Saṅgama libera a todos—siete generaciones anteriores y siete posteriores—junto consigo mismo.

Verse 105

जात्यंधैरिह ते तुल्यास्तथा पंगुभिरेव च । समेत्यात्र च न स्नान्ति सरयूघर्घरसंगमे

Aquí se les tiene por iguales a los ciegos de nacimiento y también a los cojos: aun habiendo venido, no se bañan en la confluencia del Sarayū y el Ghargharā.

Verse 106

वर्णानां ब्राह्मणो यद्वत्तथा तीर्थेषु संगमः । सरयूघर्घरायोगे वैष्णवस्थो नरः सदा

Así como el brāhmaṇa es el primero entre los varṇa, así el Saṅgama es el primero entre los tīrtha. En la unión del Sarayū y el Ghargharā, el hombre permanece siempre en estado vaiṣṇava (orientado a Viṣṇu).

Verse 107

अत्र स्नानेन दानेन यथा शक्त्या जितेंद्रियः । होमेन विधिपुक्तेन नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

Aquí, mediante el baño y la limosna según la propia capacidad, con los sentidos dominados, y mediante el homa realizado conforme a la norma, el hombre alcanza el cielo.

Verse 108

नरो वा यदि वा नारी विधिवत्स्नानमाचरेत् । स्वर्गलोकनिवासो हि भवेत्तस्य न संशयः

Sea hombre o mujer, si realiza el baño ritual conforme a la debida norma, ciertamente morará en los mundos celestiales; de ello no hay duda.

Verse 109

यथा वह्निर्दहेत्सर्वं शुष्कमार्द्रमथापि वा । भस्मीभवंति पापानि तत्समागममज्जनात्

Así como el fuego consume todo—lo seco y aun lo húmedo—del mismo modo los pecados se vuelven ceniza al bañarse en esa sagrada confluencia.

Verse 110

एकतः सर्वतीर्थानि नानाविधिफलानि वै । सरयूघर्घरोत्पन्नसंगमस्त्वधिको भवेत्

De un lado están todos los tīrthas con sus diversos frutos rituales; pero la confluencia nacida del Sarayū y del Ghargharā es aún más excelsa.

Verse 111

सर्वतीर्थावगाहस्य फलं यादृक्स्मृतं श्रुतौ । तादृक्फलं नृणां सम्यग्भवेत्संगममज्जनात्

Cualquier fruto que la Smṛti y la Śruti recuerdan para el baño en todos los tīrthas, ese mismo fruto lo obtiene plenamente el hombre al sumergirse en esta confluencia.

Verse 112

गोप्रताराभिधं तीर्थमपरं वर्ततेऽनघ । सन्निधौ संगमस्यैव महापातकनाशनम्

Oh intachable, existe otro tīrtha llamado Gopratārā; situado junto a la misma confluencia, destruye incluso los grandes pecados.

Verse 113

यत्र स्नानेन दानेन न शोचति नरः क्वचित् । गोप्रतारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

Allí, por el baño y por la dádiva, el hombre no cae jamás en tristeza; no ha existido ni existirá un tīrtha igual a Gopratārā.

Verse 114

वाराणस्यां यथा विद्वन्वर्त्तते मणिकर्णिका । उज्जयिन्यां यथा विप्र महाकालनिकेतनम्

Así como, oh sabio, Maṇikarṇikā es célebre en Vārāṇasī, y así como, oh brāhmaṇa, la morada de Mahākāla es famosa en Ujjayinī—

Verse 115

नैमिषे चक्रवापी तु यथा तीर्थतमा स्मृता । अयोध्यायां तथा विप्र गोप्रताराभिधं महत्

Así como Cakravāpī en Naimiṣa es recordado como el más excelente de los tīrtha, así también en Ayodhyā, oh brāhmaṇa, el gran tīrtha llamado Gopratārā ocupa ese lugar eminente.

Verse 116

यत्र रामाज्ञया विद्वन्साकेतनगरीजनाः । अवापुः स्वर्गमतुलं निमज्ज्य परमांभसि

Allí, oh sabio, por mandato de Rāma, los habitantes de la ciudad de Sāketa alcanzaron un cielo incomparable al sumergirse en aquellas aguas supremas.

Verse 117

व्यास उवाच । अवापुस्ते कथं स्वर्गं साकेतनगरीजनाः । कथं च राघवो विद्वन्नेतत्कथय सुव्रत

Vyāsa dijo: “¿Cómo alcanzaron el cielo aquellos habitantes de la ciudad de Sāketa? ¿Y cómo lo hizo posible Rāghava? Oh sabio de nobles votos, cuéntame esto.”

Verse 118

अगस्त्य उवाच । सावधानः शृणु मुने कथामेतां सुविस्तरात् । यथाजगाम रामोऽसौ स्वर्गं स च पुरीजनः

Agastya dijo: “Escucha con atención, oh sabio, este relato con todo detalle: cómo Rāma fue al cielo, y cómo los habitantes de la ciudad fueron con él.”

Verse 119

पुरा रामो विधायैव देवकार्य्यमतंद्रितः । स्वर्गं गंतुं मनश्चक्रे भ्रातृभ्यां सह वीरधीः

Antaño, Rāma—incansable en cumplir la obra de los dioses—habiéndola concluido, resolvió en su mente partir al cielo junto con sus hermanos, aquel héroe de firme entereza.

Verse 120

ततो निशम्य चारेण वानराः कामरूपिणः । ऋक्षगोपुच्छरक्षांसि समुत्पेतुरनेकशः

Entonces, al oírlo por medio de sus exploradores, las huestes de Vānaras, capaces de mudar de forma—junto con los osos y los rākṣasas Gopuccha—se alzaron y partieron en gran número.

Verse 121

देवगंधर्वपुत्राश्च ऋषिपुत्राश्च वानराः । रामक्षयं विदित्वा तु सर्व एव समागताः

Y los Vānaras—hijos de dioses y de Gandharvas, e hijos de sabios—al saber que había llegado la hora del tránsito de Rāma, todos se congregaron.

Verse 122

ते राममनुगत्योचुः सर्वे वानरयूथपाः । तवानुगमने राजन्संप्राप्ताः स्म इहानघ

Siguiéndolo, todos los jefes de las huestes vānara dijeron: «Oh Rey, hemos venido aquí para acompañarte en tu marcha; oh intachable».

Verse 123

यदि राम विनास्माभिर्गच्छेस्त्वं पुरुषर्षभ । सर्वे खलु हताः स्याम दण्डेन महता नृप

«Si tú, oh Rāma—el mejor de los hombres—partes sin nosotros, oh Rey, entonces todos nosotros quedaríamos como si hubiéramos sido abatidos por un gran castigo».

Verse 125

यावत्प्रजा धरिष्यंति तावदेव विभीषण । कारयस्व महद्राज्यं लंकां त्वं पालयिष्यसि

Mientras el pueblo perdure, por ese mismo tiempo, oh Vibhīṣaṇa—administra este gran reino; tú gobernarás y protegerás Laṅkā.

Verse 126

शाधि राज्यं च खल्वेतन्नान्यथा मे वचः कुरु । प्रजास्त्वं रक्ष धर्मेण नोत्तरं वक्तुमर्हसि

Gobierna, en verdad, este reino—no obres de otro modo que mi mandato. Protege a los súbditos conforme al dharma; no eres digno de objetar más.

Verse 127

एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थो हनुमंतमथाब्रवीत् । वायुपुत्र चिरं जीव मा प्रतिज्ञां वृथा कृथाः

Dicho esto, Kakutstha (Rāma) habló a Hanumān: «Oh hijo de Vāyu, vive largo tiempo—no hagas vana tu promesa.»

Verse 128

यावल्लोका वदिष्यंति मत्कथां वानरर्षभ । तावत्त्वं धारय प्राणान्प्रतिज्ञां प्रतिपालयन्

Mientras en los mundos se relate mi historia, oh el mejor de los Vānaras, por ese tiempo sostén tu vida, guardando fielmente tu voto.

Verse 129

मैन्दश्च द्विविदश्चैव अमृतप्राशनावुभौ । यावल्लोका धरिष्यंति तावदेतौ धरिष्यतः

Mainda y Dvivida—ambos bebedores de amṛta—perdurarán mientras los mundos perduren; por tanto tiempo permanecerán estos dos.

Verse 130

पुत्रपौत्राश्च येऽस्माकं तान्रक्षन्त्विह वानराः । एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थः सर्वानथ च वानरान् । मया सार्धं प्रयातेति तदा तान्राघवोऽब्रवीत्

«Que los vānaras de aquí protejan a nuestros hijos y nietos.» Dicho esto, Kakutstha (Rāma) se dirigió a todos los vānaras: «Venid y partid conmigo», les dijo Rāghava.

Verse 131

प्रभातायां तु शर्वर्य्यां पृथुवक्षा महाभुजः । रामः कमलपत्राक्षः पुरोधसमथाब्रवीत्

Cuando la noche amaneció, Rāma, de ancho pecho y poderosos brazos, de ojos como pétalos de loto, habló entonces a su sacerdote familiar.

Verse 132

अग्निहोत्राणि यांत्वग्रे दीप्यमानानि सर्वशः । वाजपेयातिरात्राणि निर्यातु च ममाग्रतः

«Que los fuegos del Agnihotra vayan delante de mí, ardiendo por todas partes; y que también los sacrificios Vājapeya y Atirātra avancen al frente de mí.»

Verse 133

ततो वसिष्ठस्तेजस्वी सर्वं निश्चित्य चेतसा । चकार विधिवत्कर्म महाप्रास्थानिकं विधिम्

Entonces el resplandeciente Vasiṣṭha, tras decidirlo todo en su mente, realizó debidamente el rito: el gran ceremonial de la partida.

Verse 134

ततः क्षौमाम्बरधरो ब्रह्मचर्यसमन्वितः । कुशानादाय पाणिभ्यां महाप्रस्थानमुद्यतः

Luego, vestido con ropas de lino y establecido en el brahmacarya, tomando hierba kuśa en ambas manos, se dispuso para la gran partida.

Verse 135

न व्याहरच्छुभं किंचिदशुभं वा नरेश्वरः । निष्क्रम्य नगरात्तस्मात्सागरादिव चंद्रमाः

El señor de los hombres no pronunció palabra alguna—ni auspiciosa ni inauspiciosa. Al salir de aquella ciudad, resplandeció como la luna que se alza del océano.

Verse 136

रामस्य सव्यपार्श्वे तु सपद्मा श्रीः समाश्रिता । दक्षिणे ह्रीर्विशालाक्षी व्यवसायस्तथाग्रतः

A la izquierda de Rāma se hallaba Śrī (Lakṣmī) con el loto; a la derecha, Hrī de grandes ojos, la modestia; y delante de él marchaba Vyavasāya, el empeño resuelto.

Verse 137

नानाविधायुधान्यत्र धनुर्ज्याप्रभृतीनि च । अनुव्रजंति काकुत्स्थं सर्वे पुरुष विग्रहाः

Allí, armas de muchas clases—comenzando por arcos y cuerdas de arco—seguían a Kakutstha; todas ellas, encarnadas como personas, lo acompañaban.

Verse 138

वेदो ब्राह्मणरूपेण सावित्री सव्यदक्षिणे । ओंकारोऽथ वषङ्कारः सर्वे रामं तदाऽव्रजन्

El Veda, en forma de brāhmaṇa, y Sāvitrī a izquierda y derecha; y también Oṃkāra y Vaṣaṭkāra: todos ellos entonces acompañaron a Rāma.

Verse 139

ऋषयश्च महात्मानः सर्वे चैव महीधराः । अनुगच्छन्ति काकुत्स्थं स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

Todos los sabios de gran alma—firmes como montañas—siguieron a Kakutstha, mientras la puerta del cielo se hacía presente ante él.

Verse 140

तथानुयांति काकुत्स्थमंतःपुरगताः स्त्रियः । सवृद्धाबालदासीकाः सपर्षद्द्वाररक्षकाः

Asimismo, las mujeres del gineceo siguieron a Kakutstha, junto con los ancianos, los niños, las sirvientas, los asistentes de la corte y aun los guardias de las puertas.

Verse 141

सान्तःपुरश्च भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ । रामं व्रजंतमागम्य रघुवंशमनुव्रताः

Entonces Bharata también partió, con las mujeres de su casa y acompañado por Śatrughna. Al alcanzar a Rāma cuando se disponía a marchar, lo siguieron, fieles al voto de rectitud de la estirpe de Raghu.

Verse 142

ततो विप्रा महात्मानः साग्निहोत्राः समंततः । सपुत्रदाराः काकुत्स्थमनुगच्छति सर्वशः

Luego, desde todas partes, los brāhmaṇas magnánimos, guardianes del Agnihotra, siguieron a Kakutstha, con sus hijos y esposas, por completo y en toda forma.

Verse 143

मंत्रिणो भृत्ययुक्ताश्च सपुत्राः सहबांधवाः । सर्वे ते सानुगाश्चैव ह्यनु गच्छंति राघवम्

También los ministros, con sus servidores, con sus hijos y parientes: todos ellos, con sus séquitos enteros, siguieron a Rāghava.

Verse 144

ततः सर्वाः प्रकृतयो हृष्टपुष्टजनावृताः । गच्छंतमनुगच्छंतिराघवं गुणरंजिताः

Entonces todos los súbditos, rodeados de multitudes alegres y prósperas, siguieron a Rāghava en su marcha, con el corazón cautivado por sus virtudes.

Verse 145

तथा प्रजाश्च सकलाः सपुत्राश्च सवबांधवाः । राघवस्यानुगाश्चासन्दृष्ट्वा विगतकल्मषम्

Asimismo, todo el pueblo—con sus hijos y parientes—se hizo seguidor de Rāghava, al contemplarlo libre de toda mancha de pecado.

Verse 146

स्नाताः शुक्लाम्बरधराः सर्वे प्रयतमानसाः । कृत्वा किलकिलाशब्दमनुयाताश्च राघवम्

Todos ellos, tras bañarse y vestir ropas blancas, con la mente recogida, siguieron a Rāghava, lanzando resonantes clamores de júbilo.

Verse 147

न कश्चित्तत्र दीनोऽभून्न भीतो नातिदुःखितः । प्रहृष्टा मुदिताः सर्वे वभूवुः परमाद्भुताः

Allí no hubo nadie desdichado, nadie temeroso, nadie abatido por el dolor. Todos estaban exultantes y gozosos: una visión enteramente maravillosa.

Verse 148

द्रष्टुकामाश्च निर्वाणं राज्ञो जनपदास्तथा । संप्राप्तास्तेऽपि दृष्ट्वैव नभोमार्गेण चक्रिणम्

Y también los pueblos de las provincias circundantes, deseosos de presenciar la liberación del rey, llegaron allí; y con solo ver al soberano—avanzando por la senda del cielo—alcanzaron asimismo el cumplimiento de su anhelo.

Verse 149

ऋक्षवानररक्षांसि जनाश्च पुरवासिनः । आगत्य परया भक्त्या पृष्ठतः समुपाययुः

Osos, monos y rākṣasas—junto con los moradores de la ciudad—acudieron, y con devoción suprema siguieron muy de cerca por detrás (a Rāma).

Verse 150

तानि भूतानि नगरे ह्यन्तर्धानगतान्यपि । राघवं तेऽप्यनुययुः स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

Aquellos seres de la ciudad —aun los que se habían vuelto invisibles— siguieron también a Rāghava, cuando ante él se hallaba la puerta del cielo.

Verse 151

यानि पश्यंति काकुत्स्थं स्थावराणि चराणि च । सत्त्वानि स्वर्गगमने मतिं कुर्वंति तान्यपि

Cualesquiera seres —inmóviles o móviles— que contemplaron a Kākutstha, aun ellos orientaron su intención hacia la ida al cielo.

Verse 152

नासीत्सत्त्वमयोध्यायां सुसूक्ष्ममपि किंचन । यद्राघवं नानुयाति स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

En Ayodhyā no hubo ser viviente alguno —por sutil que fuese— que no siguiera a Rāghava cuando la puerta del cielo estaba ya al alcance.

Verse 153

अथार्द्धयोजनं गत्वा नदीं पश्चान्मुखो ययौ । सरयूं पुण्यसलिलां ददर्श रघुनंदनः

Luego, tras avanzar media yojana, se volvió hacia el río; y Raghunandana contempló el Sarayū, de aguas santas y meritorias.

Verse 154

अथ तस्मिन्मुहूर्ते तु ब्रह्मा लोकपितामहः । सर्वैः परिवृतो देवैरृषिभिश्च महात्मभिः । आययौ तत्र काकुत्स्थं स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

En ese mismo instante, Brahmā, el Abuelo de los mundos, llegó allí rodeado de todos los dioses y de los sabios magnánimos, cuando Kākutstha estaba ante la puerta del cielo.

Verse 155

विमानशतकोटीभिर्दिव्याभिः सर्वतो वृतः । दीपयन्सर्वतो व्योम ज्योतिर्भूतमनुत्तमम्

Rodeado por todas partes por cientos de crores de vimānas divinos, iluminó el firmamento en todas direcciones, convirtiéndose en una masa de resplandor sin igual.

Verse 156

स्वयंप्रभैश्च तेजोभिर्महद्भिः पुण्यकर्मभिः । पुण्या वाता ववुस्तत्र गन्धवंतः सुखप्रदाः

Allí resplandecieron grandes fulgores, auto-luminosos, nacidos de obras meritorias; y soplaron vientos santos, fragantes y dadores de dicha.

Verse 157

सपुण्यपुष्पवर्षं च वायुयुक्तं महाजवम् । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च तस्मिन्सूर्यौपस्थितः

Allí se alzó una lluvia de flores sagradas, impulsada por vientos veloces; y también aparecieron los Gandharvas y las Apsaras para honrar el suceso.

Verse 158

शरयूसलिलं रामः पद्भ्यां स समुपास्पृशत् । ततो ब्रह्मा सुरैर्युक्तः स्तोतुं समुपचक्रमे

Entonces Rāma tocó con sus pies las aguas del Sarayū; después, Brahmā, acompañado por los dioses, comenzó a entonar himnos de alabanza.

Verse 159

त्वं हि लोकपतिर्देव न त्वां जानाति कश्चन । अहं ते वै विशालाक्ष भूतपूर्वपरिग्रहः

Oh Deva, tú eres en verdad el Señor de los mundos; nadie conoce plenamente tu naturaleza. Oh de ojos vastos, yo soy tuyo: servidor y pertenencia aceptada desde tiempos antiguos.

Verse 160

त्वमचिंत्यं महद्भूतमक्षयं लोकसंग्रहे । यामिच्छसि महावीर्य तां तनुं प्रविश स्वकाम्

Tú eres inconcebible: un principio inmenso e imperecedero que sostiene el orden de los mundos. Oh héroe de gran poder, entra en el cuerpo que deseas, conforme a tu propia voluntad.

Verse 161

पितामहस्य वचनादिदमेवाविशत्स्वयम् । सुदिव्यं वैष्णवं तेजः संसारं स सहानुजः । ततो विष्णुतनुन्देवाः पूजयन्तः सुरोत्तमम्

Por la palabra del Pitāmaha, aquel resplandor vaiṣṇava, supremamente divino, entró por sí mismo en el mundo del saṃsāra, junto con su porción más joven como compañero. Entonces los dioses, adorando al Supremo entre los devas, honraron la misma forma corporal de Viṣṇu.

Verse 162

साध्या मरुद्गणाश्चैव सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः । ये च दिव्या ऋषिगणा गन्धर्वाप्सरसस्तथा । सुपर्णा नागयक्षाश्च दैत्यदानवराक्षसाः

Los Sādhyas y las huestes de los Maruts; la compañía de Indra con Agni al frente; las asambleas divinas de Ṛṣis; los Gandharvas y las Apsaras también; los Suparṇas, los Nāgas y los Yakṣas; e incluso los Daityas, los Dānavas y los Rākṣasas—

Verse 163

देवाः प्रहृष्टा मुदिताः सर्वे पूर्णमनोरथाः । साधुसाध्विति ते सर्वे त्रिदिवस्था बभाषिरे

Todos los dioses, regocijados y jubilosos, con sus anhelos colmados, hablaron desde sus moradas celestes, exclamando: «¡Bien hecho! ¡Bien hecho!»

Verse 164

अथ विष्णुर्महातेजाः पितामहमुवाच ह । एषां लोकं जनौघानां दातुमर्हसि सुव्रत

Entonces Viṣṇu, resplandeciente de gran fulgor, habló al Pitāmaha: «Oh tú de nobles votos, debes conceder un mundo bendito a estas multitudes de gentes»

Verse 165

इमे तु सर्वे मत्स्नेहादायाताः सर्वमानवाः । भक्ताश्च भक्तिमन्तश्च त्यक्तात्मानोऽपि सर्वशः

Todos estos hombres han venido aquí por amor hacia mí: devotos, firmes en la bhakti, y enteramente rendidos en todo sentido.

Verse 166

तच्छ्रुत्वा विष्णुकथितं सर्वलोकेश्वरोऽब्रवीत् । लोकं सन्तानिकं नाम संस्थास्यंति हि मानवाः

Al oír lo dicho por Viṣṇu, el Señor de todos los mundos respondió: «En verdad, los humanos alcanzarán un reino llamado Santānika».

Verse 167

स्वर्गद्वारेऽत्र वै तीर्थे राममेवानुचिन्तयन् । प्राणांस्त्यजति भक्त्या वै स संतानं परं लभेत्

En este Tīrtha llamado Svargadvāra, quien entregue la vida con devoción, meditando sólo en Rāma, alcanzará el supremo Santānika.

Verse 168

सर्वे संतानिकंनाम ब्रह्मलोकादनन्तरम् । वानराश्च स्वकां योनिं राक्षसाश्चापि राक्षसीम्

Todos alcanzan el reino llamado Santānika, sólo inferior a Brahmaloka. Los Vānaras llegan al nacimiento que desean, y los Rākṣasas también alcanzan la condición de Rākṣasa.

Verse 169

यस्या विनिःसृता ये वै सुरासुरतनूद्भवाः । आदित्यतनयश्चैव सुग्रीवः सूर्यमण्डलम्

De allí surgieron aquellos seres cuyos cuerpos nacieron entre dioses y asuras; y también Sugrīva, hijo de Āditya (el Sol), junto con el orbe solar, el Sūryamaṇḍala.

Verse 170

ऋषयो नागयक्षाश्च प्रयास्यन्ति स्वकारणम् । तथा ब्रुवति देवेशे गोप्रतारमुपस्थितम्

«Los sabios, los Nāgas y los Yakṣas partirán, cada cual a su propia morada». Mientras el Señor de los dioses hablaba así, llegaron al lugar llamado Gopratāra, que se alzaba ante ellos.

Verse 171

तज्जलं सरयूं भेजे परिपूर्णं ततो जलम् । अवगाह्य जलं सर्वे प्राणांस्त्यक्त्वा प्रहृष्टवत्

Aquella agua se fundió con el Sarayū, y las aguas quedaron colmadas por completo. Al sumergirse en ella, todos—llenos de júbilo—abandonaron el aliento vital (dejando el cuerpo).

Verse 172

मानुषं देहमुत्सृज्य ते विमानान्यथारुहन् । तिर्यग्योनिगता ये च प्रविश्य सरयूं तदा

Abandonando el cuerpo humano, entonces subieron a vimānas celestiales. Y también quienes habían nacido en vientres de animales, al entrar en el Sarayū en aquel momento, compartieron la misma elevación.

Verse 173

देहत्यागं च ते तत्र कृत्वा दिव्यवपुर्द्धराः । तथान्यान्यपि सत्त्वानि स्थावराणि चराणि च

Allí realizaron el abandono del cuerpo y asumieron formas divinas. Del mismo modo, otros seres—tanto los inmóviles como los móviles—quedaron también tocados por aquel acto sagrado.

Verse 174

प्राप्य चोत्तमदेहं वै देवलोकमुपागमन् । तस्मिंस्तत्र समापन्ने वानरा ऋक्षराक्षसाः । तेऽपि प्रविविशुः सर्वे देहान्निक्षिप्य वै तदा

Al alcanzar cuerpos excelentes, en verdad fueron al mundo de los dioses. Cuando esto hubo sucedido, los Vānaras, los osos y también los Rākṣasas—todos—entraron allí, dejando entonces sus cuerpos.

Verse 175

तदा स्वर्गं गताः सर्वे स्मृत्वा लोकगुरुं विभुम् । जगाम त्रिदशैः सार्द्धं रामो हृष्टो महामतिः

Entonces todos fueron al cielo, recordando al Señor poderoso, Guru de los mundos. Rāma, el magnánimo, partió gozoso junto con los treinta y tres dioses.

Verse 176

अतस्तद्गोप्रताराख्यं तीर्थं विख्यातिमागतम् । गोप्रतारे परो मोक्षो नान्यतीर्थेषु विद्यते

Por ello, el vado sagrado llamado Gopratāra alcanzó gran fama. En Gopratāra se halla la liberación suprema (mokṣa); tal mokṣa no se encuentra en otros tīrthas.

Verse 177

जन्मान्तरशतैर्विप्र योगोऽयं यदि लभ्यते । मुक्तिर्भवति तत्त्वेकजन्मना लभ्यते न वा

Oh brāhmana, si este logro del yoga se obtiene sólo tras cientos de nacimientos, entonces la liberación ciertamente llega. Pero ese único estado de la Verdad, ¿se alcanza en una sola vida, o no?

Verse 178

गोप्रतारे न सन्देहो हरिर्भक्त्या सुनिष्ठितः । एकेन जन्मनान्योऽपि योगमोक्षं च विन्दति

En Gopratāra no hay duda: Hari está firmemente establecido allí por la devoción (bhakti). En una sola vida, incluso otro alcanza tanto la plenitud del yoga como la liberación.

Verse 179

गोप्रतारे नरो विद्वान्योऽपि स्नाति सुनिश्चितः । विशत्यसौ परं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम्

Quienquiera—un hombre sabio—que se bañe en Gopratāra con firme convicción, entra sin falta en la morada suprema, difícil de alcanzar incluso para los yoguis.

Verse 180

कार्तिक्यां च विशेषेण स्नातव्यं विजितेन्द्रियैः । कार्तिके मासि विप्रर्षे सर्वे देवाः सवासवाः । स्नातुमायान्त्ययोध्यायां गोप्रतारे विशेषतः

Y especialmente en Kārtikā, quienes han vencido sus sentidos deben bañarse. Oh el mejor de los brāhmaṇas, en el mes de Kārtika todos los dioses—junto con Indra—vienen a Ayodhyā para bañarse, muy en particular en Gopratāra.

Verse 181

गोप्रतारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । यत्र प्रयागराजोऽपि स्नातुमायाति कार्तिके

No ha existido ni existirá un vado sagrado igual a Gopratāra, donde incluso Prayāga, rey de los tīrthas, viene en Kārtika para bañarse.

Verse 182

निष्पापः कलुषं त्यक्त्वा शुक्लांगः सितकंचुकः । शुद्ध्यर्थं साधुकामोऽसौ प्रयागे मुनिसत्तमः

Aquel supremo de los sabios—libre de pecado—tras desechar la impureza, de miembros blancos y vestido de blanco, llega a Prayāga buscando purificación y el bien.

Verse 183

यानि कानि च तीर्थानि भूमौ दिव्यानि सुव्रत । कार्तिक्यां तानि सर्वाणि गोप्रतारे वसन्ति वै

Oh tú de excelentes votos, cualesquiera que sean los tīrthas divinos que hay en la tierra, todos ellos, en Kārtikā, moran verdaderamente en Gopratāra.

Verse 184

गोप्रतारे जपो होमः स्नानं दानं च शक्तितः । सर्वमक्षयतां याति श्रद्धया नियमव्रतम्

En Gopratāra, el japa, el homa, el baño y la caridad—hechos según la propia capacidad—todo alcanza mérito inagotable cuando se realiza con fe y votos de disciplina.

Verse 185

कार्तिके प्राप्य तद्यन्ति तीर्थानि सकलान्यपि । गोप्रतारं गमिष्यामः पापं त्यक्तुमितीच्छया

Al llegar Kārtika, todos los tīrthas también se encaminan hacia allí. “Vayamos a Gopratāra”, resuelven, con el deseo de abandonar el pecado.

Verse 186

गोप्रतारे कृतं स्नानं सर्वपापप्रणाशनम् । गोप्रतारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा गुप्तहरिं विभुम् । सर्वपापैः प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा

El baño realizado en Gopratāra destruye todos los pecados. Quien se baña en Gopratāra y contempla al majestuoso ‘Gupta-Hari’ queda libre de toda falta—no hay aquí lugar para duda ni deliberación.

Verse 187

विष्णुमुद्दिश्य विप्राणां पूजनं च विशेषतः । कर्त्तव्यं श्रद्धया युक्तैः स्नानपूर्वं यतव्रतैः

Con Viṣṇu en el corazón, debe realizarse, de modo especial, la veneración de los brāhmaṇas; quienes están dotados de fe y de votos disciplinados han de hacerlo después de bañarse primero.

Verse 189

अन्नं बहुविधं हेम वासांसि विविधानि च । दातव्यानि हरेः प्राप्त्यै भक्त्या परमया युतैः

Deben darse en caridad muchos tipos de alimento, oro y diversas vestiduras; por quienes están colmados de suprema devoción, para alcanzar a Hari.

Verse 190

सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे नर्मदायां शशिग्रहे । तुलादानस्य यत्पुण्यं तदत्र दीपदानतः

El mérito obtenido al realizar el gran ‘tulā-dāna’ en Kurukṣetra durante un eclipse solar, o en el Narmadā durante un eclipse lunar—aquí, ese mismo mérito surge por la sencilla ofrenda de una lámpara.

Verse 191

घृतेन दीपको यस्य तिलतैले न वा पुनः । ज्वलते मुनिशार्दूल हयमेधेन तस्य किम्

Oh tigre entre los sabios, para aquel cuya lámpara arde—sea con ghee o de nuevo con aceite de sésamo—¿qué necesidad tiene del sacrificio del Aśvamedha?

Verse 192

तेनेष्टं क्रतुभिः सर्वैः कृतं तीर्थावगाहनम् । दीपदानं कृतं येन कार्त्तिके केशवाग्रतः

Quien ofrece el don de una lámpara en Kārttika ante Keśava, por él todos los sacrificios quedan como cumplidos, y el baño en los tīrtha queda como realizado.

Verse 193

नानाविधानि तीर्थानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । गोप्रतारस्य तान्यत्र कलां नार्हंति षोडशीम्

Muchos tīrtha de diversas clases otorgan goce mundano y liberación; pero aquí no alcanzan ni la decimosexta parte de la grandeza de Gopratāra.

Verse 194

स्वर्णमल्पं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । शुभां गतिमवाप्नोति ह्यग्निवच्चैव दीप्यते

Quien entregue aunque sea un poco de oro a un brāhmaṇa versado en los Vedas, alcanza un destino auspicioso y resplandece como el fuego.

Verse 195

गोप्रताराभिधे तीर्थे त्रिलोकीविश्रुते द्विज । दत्त्वान्नं च विधानेन न स भूयोऽभिजायते

Oh dos veces nacido, en el tīrtha llamado Gopratāra, célebre en los tres mundos, quien da alimento conforme al rito no vuelve a nacer.

Verse 196

तत्र स्नानं तु यः कुर्याद्विप्रान्संतर्पयेन्नरः । सौत्रामणेश्च यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

Quien se bañe allí y colme a los brāhmaṇas con la debida hospitalidad y alimento, obtiene el fruto del sacrificio Sautrāmaṇi.

Verse 197

एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र यतव्रतः । यावज्जीवकृतं पापं सहसा तस्य नश्यति

Pero quien permanezca allí un mes, firme en su voto y tomando una sola comida al día, ve destruidos de golpe los pecados acumulados durante toda su vida.

Verse 198

अग्निप्रवेशं ये कुर्युर्गोप्रतारे विधानतः । ते विशंति पदं विष्णोर्निःसंदग्धं तपोधन

Oh tesoro de austeridad, quienes, conforme a la debida ordenanza, realizan la entrada en el fuego en Gopratāra, entran en la morada de Viṣṇu, sin ser tocados por la quemadura.

Verse 199

कुर्वंत्यनशनं येऽत्र विष्णुभक्त्या सुनिश्चिताः । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

Quienes aquí emprenden el ayuno hasta la muerte, firmemente resueltos por devoción a Viṣṇu, para ellos no hay retorno al renacer, ni aun tras cientos de crores de eones.

Verse 200

अर्चयेद्यस्तु गोविंदं गोप्रतारे हि मानवः । दशसौवर्णिकं पुण्यं गोप्रतारे प्रकथ्यते

Oh hombre, quien adore a Govinda en el vado sagrado llamado Gopratāra: se proclama que en Gopratāra tal culto otorga un mérito igual al don de diez piezas de oro.

Verse 201

अग्निहोत्रफलो धूपो गोविंदस्य समर्पितः । भूमिदानेन सदृशं गंधदानफलं स्मृतम्

El incienso ofrecido a Govinda se dice que otorga el fruto del Agnihotra. El mérito de donar fragancia es recordado como igual al mérito de donar tierra.

Verse 202

अत्यद्भुतमिदं विद्वन्स्थानमेतत्प्रकीर्तितम् । कार्त्तिक्यां तु विशेषेण अत्र स्नात्वा शुचिव्रतः

Oh sabio, este lugar ha sido proclamado como sumamente maravilloso. Especialmente en el mes de Kārttika, quien se baña aquí y observa votos de pureza…