Adhyaya 38

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं पश्येत्पूर्वं कपर्द्दिनम् । भगवन्संशयं ह्येनं यथावद्वक्तुमर्हसि

La Diosa dijo: «En cuanto a lo que has declarado—que primero debe contemplarse a Kaparddī—oh Señor Bienaventurado, ha surgido en mí esta duda. Te ruego que la expliques debidamente».

Verse 2

स भृत्यः किल देवेश तव शम्भो महाप्रभः । प्रभोरनन्तरं भृत्य एष धर्मः सनातनः

«En verdad, él es tu servidor, oh Señor de los dioses—oh Śambhu, oh de gran resplandor. Después del señor viene el servidor: éste es el orden eterno del dharma».

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यथा पूज्यतमो हि सः । कपर्द्दी सर्वदेवानामाद्यो विघ्नेश्वरः प्रभुः

Īśvara dijo: «Escucha, oh Diosa; te explicaré por qué Él es, en verdad, el más digno de adoración. Kaparddī es el Señor primordial Vighneśvara entre todos los dioses».

Verse 4

योऽसावतींद्रियग्राह्यः प्रभासक्षेत्रसंस्थितः । सोमेश्वरो महादेवि लिंगरूपी सदाशिवः

«Aquel mismo que está más allá del alcance de los sentidos y, sin embargo, mora en Prabhāsa-kṣetra—oh gran Diosa—es Someśvara, Sadāśiva en la forma del Liṅga».

Verse 5

तस्य वामे स्थितो विष्णुर्वराह इति यः स्मृतः । तस्य दक्षिणभागे तु स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः । कपर्द्दिरूपमास्थाय सावित्र्याः कोपकारणात्

«A Su izquierda está Viṣṇu, recordado allí como Varāha; y a Su derecha está Brahmā, Prajāpati, señor de las criaturas. Y allí asumió la forma llamada Kaparddī, a causa del motivo de la ira de Savitrī».

Verse 6

कृते हेरंबनामा तु त्रेतायां विघ्नमर्द्दनः । लंबोदरो द्वापरे तु कपर्द्दी तु कलौ स्मृतः

«En la era Kṛta se le llama Heramba; en Tretā, Vighnamardana; en Dvāpara, Lambodara; y en Kali se le recuerda como Kaparddī».

Verse 7

एवं युगेयुगे तस्य अवतारः पृथक्पृथक् । यथाकार्यानुरूपेण जायते च पुनःपुनः

«Así, en cada era su manifestación es distinta; y una y otra vez nace conforme a la necesidad de la obra que ha de cumplirse».

Verse 8

अष्टाविंशतिमे तत्र देवि प्राप्ते चतुर्युगे । कारणात्मा यथोत्पन्नः कपर्द्दी तत्र मे शृणु

Oh Diosa, cuando llegó allí el vigésimo octavo ciclo de los cuatro yugas, escucha de mí cómo Kaparddī—cuya esencia es la Causa primordial—se manifestó entonces.

Verse 9

पुरा द्वापरसंधौ तु संप्राप्ते च कलौ युगे । स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च ये चान्ये पापकारिणः । प्रयांति स्वर्गमेवाशु दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम्

Antaño, en la coyuntura del Dvāpara cuando había llegado la era de Kali, mujeres, mlecchas, śūdras y otros que cometían faltas ascendían pronto al cielo con sólo contemplar al Señor Someśvara.

Verse 10

न यज्ञा न तपो दानं न स्वाध्पायो व्रतं न च । कुर्वतोपि नरा देवि सर्वे यांति शिवालयम्

Oh Diosa, aun sin realizar sacrificios, austeridades, limosnas, estudio védico ni votos, todos los seres humanos alcanzan la morada de Śiva por el poder de este lugar sagrado.

Verse 11

तं प्रभावं विदित्वैवं सोमेश्वरसमुद्भवम् । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टाः सुरेश्वरि

Oh Soberana de los dioses, al conocer así ese poder extraordinario que brota de Someśvara, todos los ritos—como el Agniṣṭoma y otros—cayeron en desuso.

Verse 12

ततो बालाश्च वृद्धाश्च ऋषयो वेदपारगाः । शूद्राः स्त्रियोऽपि तं दृष्ट्वा प्रयांति परमां गतिम्

Por ello, niños y ancianos, sabios ṛṣis versados en los Vedas, e incluso śūdras y mujeres—con sólo contemplarlo a Él/esa presencia sagrada—alcanzan el estado supremo.

Verse 13

नष्टयज्ञोत्सवे काले शून्ये च वसुधातले । ऊर्द्ध्वबाहुभिराक्रांतं परिपूर्णं त्रिविष्टपम्

Cuando las fiestas del sacrificio se extinguieron y la tierra quedó desierta, el Triviṣṭapa, el cielo, se vio colmado y atestado, ocupado por multitudes que alzaban los brazos en júbilo.

Verse 14

ततो देवा महेंद्राद्या दुःखेनैव समन्विताः । परिभूता मनुष्यैस्ते शंकरं शरणं गताः

Entonces los dioses, comenzando por el gran Indra, quedaron colmados de aflicción; humillados por los hombres, buscaron refugio en Śaṅkara.

Verse 15

ऊचुः प्रांजलयः सर्व इन्द्राद्याः सुरसत्तमाः । व्याप्तोयं मानुषैः स्वर्गः प्रसादात्तव शंकर

Con las manos juntas, todos los mejores de los dioses, encabezados por Indra, dijeron: “Oh Śaṅkara, por tu gracia este cielo se ha llenado de seres humanos.”

Verse 16

निवासाय प्रभोऽस्माकं स्थानं किंचित्समादिश । अहं श्रेष्ठो ह्यहं श्रेष्ठ इत्येवं ते परस्परम् । जल्पंतः सर्वतो देव पर्यटंति यथेच्छया

«Oh Señor, asígnanos algún lugar para morar». Y así discutían entre sí: «¡Yo soy superior, sí, yo soy superior!». Y, oh Dios, hablando de ese modo, vagaban por todas partes a su antojo.

Verse 17

धर्मराजः सुधर्मात्मा तेषां कर्म शुभाशुभम् । स्वयं लिखितमालोक्य तूष्णीमास्ते सुविस्मितः

Dharmarāja, de naturaleza recta, contempló sus actos—buenos y malos—registrados por su propia mano, y permaneció sentado en silencio, profundamente asombrado.

Verse 18

येषामथ कृतं सज्जं कुम्भीपाकं सुदारुणम् । रौरवः शाल्मलिर्देव दृष्ट्वा तान्दिवि संस्थितान् । वैलक्ष्यं परमं गत्वा व्यापारं त्यक्तवानसौ

Para aquellos para quienes estaban ya dispuestos los terribles infiernos—Kumbhīpāka, Raurava y Śālmalī—Dharmarāja (oh Señor) los vio, en cambio, establecidos en el cielo; y, llegando al colmo de la vergüenza, abandonó su propia función.

Verse 19

श्रीभगवानुवाच । प्रतिज्ञातं मया सर्वं भक्त्या तुष्टेन वै सुराः । सोमाय मम सांनिध्यमस्मिन्क्षेत्रे भविष्यति

Dijo el Bienaventurado Señor: “Oh dioses, he cumplido todo cuanto prometí, pues me he complacido verdaderamente en la devoción. Para Soma, mi presencia permanente estará en este sagrado kṣetra.”

Verse 20

न शक्यमन्यथाकर्तुमात्मनो यदुदीरितम् । एवं यास्यंति ते स्वर्गं ये मां द्रक्ष्यंति तत्र वै

Lo que Yo he proclamado no puede hacerse de otro modo. Así, quienes me contemplen allí alcanzarán ciertamente el cielo.

Verse 21

भयोद्विग्नास्ततो देवाः पार्वतीं प्रेक्ष्य विश्वतः । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे त्वमस्माकं गतिर्भव

Entonces los dioses, estremecidos de temor, mirando por todas partes a Pārvatī, dijeron todos con las manos juntas: “Sé nuestro amparo y nuestro último refugio.”

Verse 22

एवमुक्त्वाऽस्तुवन्देवाः स्तोत्रेणानेन सत्तम । जानुभ्यां धरणीं गत्वा शिरस्याधाय चांजलिम्

Dicho esto, los dioses la alabaron con este himno, oh el mejor de los virtuosos; arrodillándose en tierra, pusieron las palmas unidas sobre sus cabezas.

Verse 23

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते विश्वधात्रिके । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते

Los dioses dijeron: “Salve a Ti, oh Soberana de los dioses; salve a Ti, oh Sustentadora del universo. Salve a Ti, oh de ojos como pétalos de loto; salve a Ti, oh de esplendor dorado.”

Verse 24

नमस्ते संहर्त्रि कर्त्रि नमस्ते शंकरप्रिये । कालरात्रि नमस्तुभ्यं नमस्ते गिरिपुत्रिके

“Salve a Ti, oh Disolvente y Creadora; salve a Ti, oh Amada de Śaṅkara. Oh Kālarātri, salve a Ti; salve a Ti, oh Hija de la Montaña.”

Verse 25

आर्ये भद्रे विशालाक्षि नमस्ते लोकसुन्दरि । त्वं रतिस्त्वं धृतिस्त्वं श्रीस्त्वं स्वाहा त्वं सुधा सती

“Oh Noble, oh Auspiciosa, oh Señora de grandes ojos: salve a Ti, belleza de los mundos. Tú eres Rati (deleite); tú eres Dhṛti (firmeza); tú eres Śrī (prosperidad); tú eres Svāhā; tú eres Sudhā (ambrosía): oh Satī.”

Verse 26

त्वं दुर्गा त्वं मनिर्मेधा त्वं सर्वं त्वं वसुन्धरा । त्वया सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

“Tú eres Durgā; tú eres Maṇi (la joya excelsa); tú eres Medhā (inteligencia). Tú lo eres todo; tú eres Vasundharā, la misma Tierra. Por Ti todo esto está compenetrado: los tres mundos, con lo móvil y lo inmóvil.”

Verse 27

नदीषु पर्वताग्रेषु सागरेषु गुहासु च । अरण्येषु च चैत्येषु संग्रामेष्वाश्रमेषु च

“En los ríos, en las cumbres de las montañas, en los océanos y en las cuevas; en los bosques y en los santuarios sagrados; en los campos de batalla y en los āśrama de los ascetas (Tú estás presente).”

Verse 28

त्रैलोक्ये तत्र पश्यामो यत्र त्वं देवि न स्थिता । एतज्ज्ञात्वा विशालाक्षि त्राहि नो महतो भयात्

En los tres mundos no vemos lugar alguno donde Tú, oh Diosa, no estés establecida. Sabiendo esto, oh de anchos ojos, sálvanos de este gran temor.

Verse 29

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तु सा देवी देवैरिंद्रपुरोगमैः । कारुण्यान्निजदेहं त्वं तदा मर्द्दितवत्यसि

Īśvara dijo: Así interpelada por los dioses, encabezados por Indra, aquella Diosa, por compasión, entonces mismo oprimió y sojuzgó su propia forma.

Verse 30

मर्दयंत्यास्तव तदा संजातं च महन्मलम् । तत्र जज्ञे गजेंद्रास्यश्चतुर्बाहुर्मनोहरः

Mientras Tú la frotabas entonces, surgió una gran masa de impureza; de ella nació un ser encantador, de cuatro brazos, con el rostro del Señor de los elefantes.

Verse 31

ततोब्रवीत्सुरान्सर्वान्भवती करुणात्मिका । एष एव मया सृष्टो युष्माकं हितकाम्यया

Entonces la Diosa, de corazón compasivo, habló a todos los dioses: “A éste mismo lo he creado yo, deseando vuestro bienestar.”

Verse 32

एष विघ्नानि सर्वाणि प्राणिनां संविधास्यति

Él hará que sobrevengan todos los obstáculos a los seres vivientes.

Verse 33

मोहेन महताऽविष्टाः कामोपहतबुद्धयः । सोमनाथमपश्यंतो यास्यंति नरकं नराः

Dominados por gran engaño, con la mente abatida por el deseo, los hombres que no contemplan a Somanātha irán al infierno.

Verse 34

एवं ते वचनं श्रुत्वा सर्वे ते हृष्टमानसाः । स्वस्थानं भेजिरे देवास्त्यक्त्वा मानुषजं भयम्

Al oír sus palabras, todos aquellos dioses se alegraron en su interior y regresaron a sus moradas, habiendo desechado el temor nacido de los humanos.

Verse 35

अथे भवदनः प्राह त्वां देवि विनयान्वितः । किं करोमि विशालाक्षि आदेशो दीयतां मम

Entonces Bhavadana, colmado de humildad, te dijo, oh Diosa: “¿Qué he de hacer, oh de grandes ojos? Concédeme tu mandato.”

Verse 36

श्रीभगवत्युवाच । गच्छ प्राभासिकं क्षेत्रं यत्र संनिहितो हरः । तद्रक्ष मानुषाणां च यथा नायाति गोचरम्

La Bienaventurada Diosa dijo: «Ve al sagrado kṣetra de Prābhāsika, donde mora Hara (Śiva). Guárdalo de los hombres, para que no entre en su alcance.»

Verse 37

लिंगं तु देवदेवस्य स्थापितं शशिना स्वयम् । भवत्याऽदेशितो नित्यं नृणां विघ्नं करोति यः

El liṅga del Dios de los dioses fue establecido por la Luna misma. Aquel que, por tu mandato constante, provoca obstáculos a los hombres, así obra.

Verse 38

प्रस्थितं पुरुषं दृष्ट्वा सोमनाथं प्रति प्रभुम् । स करोति महाविघ्नं कपर्दी लोकपूजितः

Al ver a un hombre que parte hacia Somanātha, el Señor, Kapardī—venerado por el mundo—levanta un gran obstáculo.

Verse 39

पुत्रदारगृहक्षेत्र धनधान्यसमुद्भवम् । जनयेत्स महामोहं ततः पश्यति नो हरम्

Él engendra una gran ilusión nacida de hijos, esposa, casa, campos, riquezas y granos; y entonces el hombre ya no contempla a Hara (Śiva).

Verse 40

अथवा गडुगंडादि व्याधिं चैव समुत्सृजेत् । तैर्ग्रस्तः पुरुषो मोहान्न पश्यति ततो हरम्

O bien desata dolencias como el bocio y las hinchazones; y el hombre, afligido por ellas, por la ilusión ya no ve allí a Hara (Śiva).

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सोमेश्वरपरीप्सया । स नित्यं पूजनीयस्तु स्मर्तव्यस्तु दिवानिशम्

Por ello, con todo empeño, buscando la gracia de Someśvara, Él debe ser siempre adorado y recordado de día y de noche.

Verse 42

स्तोत्रेणानेन देवेशि सर्वविघ्नांतकेन वै । समाराध्य गणाध्यक्षः प्रभासक्षेत्ररक्षकः

Oh Señora de los Dioses, al propiciarlo con este himno—verdadero destructor de todos los obstáculos—el Señor de las Gaṇas (Gaṇādhyakṣa) se vuelve protector de Prabhāsakṣetra.

Verse 43

तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि स्तोत्रं तद्विघ्रमर्दनम् । कपर्दिनो महादेवि सावधानावधारय

Ahora te declararé ese himno—el que aplasta los obstáculos—, el himno de Kapardin. Oh Gran Diosa, escucha con plena atención y guárdalo en tu memoria.

Verse 44

ॐ नमो विघ्नराजाय नमस्तेऽस्तु कपर्दिने । नमो महोग्रदंष्ट्राय प्रभासक्षेत्रवासिने

Oṃ—reverencia a Vighnarāja; salutación a ti, oh Kapardin. Reverencia al de colmillos grandemente feroces, morador de Prabhāsakṣetra.

Verse 45

कपर्दिनं नमस्कृत्य यात्रानिर्विघ्रहेतवे । स्तोष्येऽहं विघ्नराजानं सिद्धिबुद्धिप्रियं शुभम्

Habiendo rendido homenaje a Kapardin para que la peregrinación sea sin obstáculos, alabaré a Vighnarāja—auspicioso, amado por Siddhi y Buddhi.

Verse 46

महागणपतिं शूरमजितं जयवर्द्धनम् । एकदंतं च द्विदंतं चतुर्दंतं चतुर्भुजम्

Al gran Gaṇapati, Señor de las huestes—heroico, invencible, acrecentador de la victoria—de un colmillo, de dos colmillos, de cuatro colmillos, y de cuatro brazos.

Verse 47

त्र्यक्षं च शूलहस्तं च रक्त नेत्रं वरप्रदम् । अजेयं शंकुकर्णं च प्रचण्डं दंडनायकम् । आयस्कदंडिनं चैव हुतवक्त्रं हुतप्रियम्

De tres ojos, con el tridente en la mano, de mirada roja, dador de dones; invencible, de orejas como caracola, sumamente terrible, caudillo del castigo; portador de un bastón de hierro, de rostro ígneo, y amado de las ofrendas vertidas en el fuego sagrado.

Verse 48

अनर्चितो विघ्नकरः सर्वकार्येषु यो नृणाम् । तं नमामि गणाध्यक्षं भीममुग्रमुमासुतम्

Aquel que, si no es venerado, se vuelve causante de obstáculos en todas las empresas de los hombres—ante Él me inclino: el Señor de los Gaṇas, el terrible y fiero hijo de Umā.

Verse 49

मदवतं विरूपाक्षमिभवक्त्रसमप्रभम् । ध्रुवं च निश्चलं शांतं तं नमामि विनायकम्

El poderoso, como elefante en celo; el de mirada extraña, resplandeciente como el rostro de un elefante; firme, inmóvil y sereno—ante Él me inclino, Vināyaka.

Verse 50

त्वया पूर्वेण वपुषा देवानां कार्यसिद्धये । गजरूपं समास्थाय त्रासिताः सर्वदानवाः

Antaño, para el logro de la obra de los dioses, asumiste la forma de elefante; y por esa forma, todos los Dānavas huyeron despavoridos.

Verse 51

ऋषीणां देवतानां च नायकत्वं प्रकाशितम्

Así se ha manifestado tu señorío—sobre los Ṛṣis y también sobre los dioses.

Verse 52

इति स्तुतः सुरैरग्रे पूज्यसे त्वं भवात्मज । त्वामाराध्य गणाध्यक्षमिभवक्त्रसमप्रभम्

Así, alabado en presencia de los dioses, eres adorado—oh hijo de Bhava (Śiva). Tras propiciarte, Señor de los Gaṇas, cuyo esplendor iguala al del de rostro de elefante, los devotos alcanzan su propósito.

Verse 53

ध्रुवं च निश्चलं शांतं परीतं वि जयश्रिया । कार्यार्थं रक्तकुसुमै रक्तचंदनवारिभिः

Entonces, firme, inconmovible y sereno—rodeado por la gloria de la victoria—debe adorársele para el cumplimiento del propósito, con flores rojas y con agua perfumada con sándalo rojo.

Verse 54

रक्तांबरधरो भूत्वा चतुर्थ्यामर्चयेत्तु यः । एककालं द्विकालं वा नियतो नियताशनः

Quien, vistiendo ropas rojas, adore a (Vināyaka) en la Caturthī, con disciplina en la comida—comiendo una vez al día o dos veces al día—queda apto para obtener los frutos prometidos.

Verse 55

राजानं राजपुत्रं वा राजमंत्रिणमेव च । राज्यं वा सर्वविघ्नेशो वशीकुर्यात्सराष्ट्रकम्

Vināyaka, Señor de todos los obstáculos, puede someter a la influencia de uno a un rey, a un príncipe, a un ministro real—o incluso a un reino con todo su territorio.

Verse 56

यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । स तत्फलमवाप्नोति स्मृत्वा देवं विनायकम्

Cualquier mérito que se obtiene en todos los lugares sagrados de ablución, cualquier mérito que se obtiene en todos los sacrificios—ese mismo mérito se alcanza simplemente recordando al dios Vināyaka.

Verse 57

विषमं न भवेत्तस्य न स गच्छेत्पराभवम् । न च विघ्नं भवेत्तस्य जनो जातिस्मरो भवेत्

Para él no habrá adversidad; no caerá en la derrota. Tampoco surgirá obstáculo alguno, y la persona llegará a recordar sus nacimientos anteriores.

Verse 58

य इदं पठति स्तोत्रं षड्भिर्मासैर्वरं लभेत् । संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशयः

Quien recita este himno obtiene una gracia en seis meses; y en el plazo de un año alcanza la realización—de ello no hay duda.

Verse 59

प्रसादाद्दर्शनं याति तस्य सोमेश्वरः प्रभुः । कपर्दाकारमुदरं यतोऽस्य समुदाहृतम् । ततोऽस्य नाम जानीहि कपर्द्दीति महात्मनः

Por esa gracia, el Señor Someśvara le concede Su visión. Y como Su vientre se describe con forma de kaparda (concha de caurí), sabe, oh magnánimo, que el Gran Ser se llama «Kapardī».