Adhyaya 297

Verse 1

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ संसारार्णवतारक । सविस्तरं तु मे ब्रूहि ऋषितोयामहोदयम्

Dijo Devī: Oh Dios de dioses, Señor del universo, salvador que hace cruzar a los seres el océano del saṃsāra: háblame con detalle de la gloriosa manifestación y de la grandeza de Ṛṣitoyā.

Verse 2

ऋषितोयेति तन्नाम कथं ख्यातं धरातले । कथं सा पुनरायाता देवदारुवने शुभे

¿Cómo llegó a ser conocida en la tierra con el nombre de «Ṛṣitoyā»? ¿Y cómo volvió ella de nuevo al auspicioso bosque de Devadāru?

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सावधाना वचो मम । माहात्म्यमृषितोयायाः सर्वपातकनाशनम्

Īśvara dijo: Escucha, oh Devī; voy a explicarlo—presta atención a mis palabras—la grandeza de Ṛṣitoyā, que destruye todos los pecados.

Verse 4

देवदारुवने पुण्य ऋषयस्तपसा युताः । निवसंति वरारोहे शतशोथ सहस्रशः

En el sagrado bosque de Devadāru moran los ṛṣis, dotados de austeridad; oh de hermosas caderas, por cientos y, en verdad, por miles.

Verse 6

ते सर्वे चिंतयामासुः समेत्य च परस्परम् । सरस्वती महापुण्या शिरस्याधाय वाडवम्

Todos ellos, reuniéndose unos con otros, deliberaron en común. La santísima Sarasvatī, llevando sobre su cabeza el fuego Vāḍava, era el asunto de su preocupación.

Verse 7

प्रभासं चिरकालेन क्षेत्रं चैव गमिष्यति । वापीकूपतडागादि मुक्त्वा सागरगामिनीम्

Con el paso del tiempo, ella también irá al Kṣetra de Prabhāsa—dejando atrás pozos, aljibes, estanques y demás—y se volverá un río que corre hacia el océano.

Verse 8

नाह्लादं कुरुते चेतः स्नानदानजपेषु च । ब्रह्माणं प्रार्थयिष्यामो गत्वा ब्रह्मनिकेतनम्

Nuestro corazón ya no halla gozo en el baño ritual, en la caridad ni en la recitación. Vayamos a la morada de Brahmā y, en oración, pidámosle guía.

Verse 9

ईश्वर उवाच । एवं निमन्त्र्य ते सर्वे ऋषयस्तपसोज्ज्वलाः । गतास्ते ब्रह्मलोकं तु द्रष्टुं देवं पितामहम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

Dijo Īśvara: Así, tras convocarse y ponerse de acuerdo, todos aquellos sabios, resplandecientes por la ascesis, fueron a Brahmaloka para contemplar al divino Abuelo. Allí alabaron a Brahmā, el Nacido del Loto, con himnos de muchas clases.

Verse 10

ऋषय ऊचुः । नमः प्रणवरूपाय विश्व कर्त्रे नमोनमः । तथा विश्वस्य रक्षित्रे नमोऽस्तु परमात्मने

Dijeron los sabios: Reverencia a ti, que eres la forma misma del Praṇava (Oṃ); reverencia, una y otra vez, al Hacedor del universo. Asimismo, reverencia al Protector del mundo: al Paramātman, el Ser Supremo.

Verse 11

तथा तस्यैव संहर्त्रे नमो ब्रह्मस्वरूपिणे । पितामह नमस्तुभ्यं सुरज्येष्ठ नमोऽस्तु ते

Asimismo, salutación a Aquel que reabsorbe ese mismo universo—salutación al que tiene por naturaleza a Brahman. ¡Oh Pitāmaha, me postro ante ti; oh el más antiguo entre los dioses, sea para ti mi salutación!

Verse 12

चतुर्वक्त्र नमस्तुभ्यं पद्मयोने नमोऽस्तु ते । विरंचये नमस्तुभ्यं विधये वेधसे नमः

Oh de cuatro rostros, salutación a ti; oh nacido del loto, sea para ti mi salutación. Oh Virañci, me postro ante ti; a Vidhātṛ, a Vedhas—salutaciones.

Verse 13

चिदानन्द नमस्तुभ्यं हिरण्यगर्भ ते नमः । हंसवाहन ते नित्यं पद्मासन नमोऽस्तुते

Oh encarnación de conciencia y bienaventuranza, salutación a ti; oh Hiraṇyagarbha, salutación a ti. Oh el que eternamente monta el cisne, oh el que se sienta en el loto—sea para ti mi salutación.

Verse 14

एवं संस्तुवतां तेषामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । उवाच परमप्रीतो ब्रह्मा लोक पितामहः

Cuando aquellos ṛṣis—firmes en la continencia—lo alabaron de ese modo, Brahmā, el Pitāmaha de los mundos, muy complacido, habló.

Verse 15

स्वागतं वै द्विजश्रेष्ठा युष्माकं कृतवानहम् । स्तोत्रेणानेन दिव्येन वृणुध्वं वरमुत्तमम्

Sed bienvenidos, oh los mejores entre los dvija; vuestra venida ha sido honrada por mí. Por este himno divino, escoged un don excelso.

Verse 16

ऋषय ऊचुः । अभिषेकाय नो देव नदी पापप्रणाशिनी । विलोक्यते सुरश्रेष्ठ देहि नो वरमुत्तमम्

Dijeron los sabios: Oh Dios, para nuestras abluciones sagradas (abhisheka) anhelamos un río que destruya los pecados. Oh el mejor entre los dioses, concédenos este don supremo.

Verse 17

ईश्वर उवाच । इत्युक्तस्तैस्तदा ब्रह्मा मुनिभिस्तपसोज्ज्वलैः । वीक्षांचक्रे तदा सर्वा मूर्तिमत्यश्च निम्नगाः

Dijo Īśvara: Así interpelado por los munis, resplandecientes por la austeridad, Brahmā entonces contempló todos los ríos, esas corrientes encarnadas que fluyen hacia lo bajo.

Verse 18

गङ्गा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती । चन्द्रभागा च रेवा च शरयूर्गंडकी तथा

Allí estaban el Gaṅgā y el Yamunā, y asimismo la diosa Sarasvatī; también el Candrabhāgā y el Revā (Narmadā), el Śarayū y el Gaṇḍakī: todos esos ríos sagrados se hallaban presentes.

Verse 19

तापी चैव वरारोहे तथा गोदावरी नदी । कावेरी चन्द्रपुत्री च शिप्रा चर्मण्वती तथा

Y también el Tāpī, oh dama de bellas caderas, y el río Godāvarī; el Kāverī, el Candraputrī, el Śiprā y asimismo el Carmaṇvatī: todos estaban presentes.

Verse 20

सिन्धुश्च वेदिका चैव नदाः सर्वे वरानने । मूर्तिमत्यः स्थिताः सर्वाः पवित्राः पापनाशिनी

Estaban también el Sindhu y el Vedikā; en verdad, oh de bello rostro, todos los ríos permanecían allí en forma corpórea: todos eran puros, destructores del pecado.

Verse 21

दृष्ट्वा पितामहः सर्वा गत्वरा धरणीं प्रति । देवदारुवने रम्ये प्रभासे क्षेत्र उत्तमे । कमण्डलौ कृता दृष्टिर्विविशुस्ताः कमण्डलुम्

Al verlas a todas, Pitāmaha (Brahmā) volvió su atención hacia la tierra. En el deleitoso bosque de deodāra de Prabhāsa, el supremo campo sagrado, fijó su mirada en su kamaṇḍalu; y aquellos ríos entraron en el kamaṇḍalu.

Verse 22

।ब्रह्मोवाच । धृताः सर्वा महापुण्या नद्यो ब्रह्मकमण्डलौ । प्रविष्टाः पृथिवीं यांतु ऋषीणामनुकम्पया

Brahmā dijo: «Todos estos ríos de gran mérito están contenidos en el kamaṇḍalu de Brahmā. Habiendo entrado en él, que salgan a la tierra, por compasión hacia los ṛṣis».

Verse 23

प्रहिणोमि यद्येकां च ह्यन्या रुष्यति मे द्विजाः । तस्मात्सर्वाः प्रमोक्ष्यामि कमण्डलुकृतालयाः

«Si envío sólo a una, las otras podrían irritarse conmigo, oh nacidos dos veces. Por eso las liberaré a todas, a las que han hecho del kamaṇḍalu su morada».

Verse 24

ईश्वर उवाच । ततो ब्रह्मा मुमोचाऽथ तत्रस्थाश्च महापगाः । मुक्त्वा ब्रह्मा मुनीन्सर्वान्प्रोवाचेदं पुनःपुनः

Īśvara dijo: Entonces Brahmā los liberó, y los grandes ríos que allí estaban fluyeron. Tras aquietar a todos los sabios, Brahmā pronunció estas palabras una y otra vez.

Verse 25

ऋषिभिः प्रार्थ्यमानेन नद्यो मुक्ता मया यतः । तोयरूपा महावेगा अभिषेकाय सत्वराः

«Porque los sabios me lo suplicaron, he liberado estos ríos. Tomando forma de agua, veloces y de gran corriente, se apresuran para el abhiṣeka, la consagración».

Verse 26

ऋषितोयेति नाम्ना सा भविष्यति धरातले । ऋषीणां वल्लभा देवी सर्वपातकनाशिनी

En la tierra será conocida con el nombre de «Ṛṣitoyā». Amada por los ṛṣi, esa diosa-río destruye todos los pecados.

Verse 27

ईश्वर उवाच । एवं देवि समायाता देवदारुवने नदी । ऋषितोयेति विख्याता पवित्रा च वरानने

Īśvara dijo: «Así, oh Devī, el río llegó al bosque de Devadāru. Se hizo célebre como “Ṛṣitoyā”, y es sagrado, oh de bello rostro».

Verse 28

तूर्यदुंदुभिनिर्घोषैर्वेदमङ्गलनिःस्वनैः । समुद्रं प्रापिता देवी ऋषिभिर्वेदपारगैः

Entre el estruendo de trompetas y timbales, y el auspicioso canto védico, la Diosa fue conducida ceremonialmente al océano por los ṛṣi versados en los Vedas.

Verse 29

सर्वत्र सुलभा देवी त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । महोदये महातीर्थे मूलचंडीशसन्निधौ

La Diosa es accesible en todas partes; pero es singularmente difícil de alcanzar en estos tres lugares: en Mahodaya, en el gran tīrtha, y en la presencia de Mūlacaṇḍīśa.

Verse 30

समुद्रेण समेता तु यत्र सा पूर्ववाहिनी । यत्रर्षितोया लभ्येत तत्र किं मृग्यते परम्

Donde ella se une al océano y fluye hacia el oriente, y donde se obtiene a Ṛṣitoyā, ¿qué meta más alta habría que buscar más allá de eso?

Verse 31

मनुष्यास्ते सदा धन्यास्तत्तोयं तु पिबंति ये । अस्थीनि यत्र लीयंते षण्मासाभ्यन्तरेण तु

Bienaventurados, en verdad, son los hombres que beben esa agua sagrada; pues en aquel lugar se dice que aun los huesos se disuelven en el término de seis meses.

Verse 32

प्रातःकाले वहेद्गंगा सायं च यमुना तथा

Por la mañana fluye como el Gaṅgā; y al atardecer, asimismo, como el Yamunā.

Verse 33

नदीसहस्रसंयुक्ता मध्याह्ने तु सरस्वती । अपराह्णे वहेद्रेवा सायाह्ने सूर्यपुत्रिका

Al mediodía es Sarasvatī, unida a mil ríos; por la tarde fluye como Revā; y hacia el anochecer se vuelve Sūryaputrikā.

Verse 34

एवं जानन्नरो यस्तु तत्र स्नान विचक्षणः । आचरेद्विधिना श्राद्धं स तस्याः फलभाग्भवेत्

Sabiéndolo así, el hombre prudente que se baña allí y realiza el Śrāddha conforme al rito, llega a participar plenamente de su fruto espiritual.

Verse 35

एवं संक्षेपतः प्रोक्तमृषितोयामहोदयम् । सर्वपापहरं नृणां सर्वकामफलप्रदम्

Así, en breve, ha sido proclamada la grandeza de Ṛṣitoyā en Mahodaya: ella borra todos los pecados de los hombres y concede el fruto de todos los deseos justos.

Verse 85

तेषां निवसतां तत्र बहुकालो गतः प्रिये । पुत्रपौत्रैः प्रवृद्धास्ते दारुकं व्याप्य संस्थिताः

Amada, mientras moraban allí, pasó largo tiempo. Prosperaron con hijos y nietos, se extendieron por Dāruka y allí quedaron establecidos.

Verse 297

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋषितोयामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तनवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—en la saṃhitā de ochenta y un mil ślokas—en el séptimo Prabhāsa-khaṇḍa, en la primera sección, el Māhātmya de Prabhāsa Kṣetra: el capítulo 297, titulado «Descripción de la grandeza de Ṛṣitoyā».