Adhyaya 199

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । सरस्वत्यास्तटे रम्ये देवं तत्र कृतस्मरम्

Īśvara dijo: Luego, oh Gran Diosa, debe irse al lugar situado al sur de aquel; en la hermosa ribera del Sarasvatī, donde mora la deidad llamada Kṛtasmaradeva.

Verse 2

स्वयंभूतं महादेवि सर्वपापप्रणाशनम् । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि यथा जातं महीतले

Oh Gran Diosa, esto es auto-manifestado y destructor de todos los pecados. Ahora expondré su origen: cómo llegó a existir sobre la tierra.

Verse 3

पुरा कामो मया दग्धो यदा तत्र वरानने । तदा रतिः समागम्य विललाप सुदुःखिता

Antaño, oh de bello rostro, cuando allí reduje a cenizas a Kāma, Rati se presentó ante mí y se lamentó, abatida por un dolor intensísimo.

Verse 4

तां तु शोकातुरां दृष्ट्वा तत्राहं करुणान्वितः । अवोचं मा रुदिष्वेति तव भर्ता पुनः शुभे । समुत्थास्यति कालेन मत्प्रसादान्न संशयः

Al verla herida por el duelo, me llené de compasión y dije allí: «No llores, oh bienaventurada. Tu esposo se alzará de nuevo a su debido tiempo por mi gracia; no hay duda».

Verse 5

देव्युवाच । किमर्थं स पुरा दग्धः कामदेवस्त्वया विभो । कथमाप पुनर्जन्म विस्तरात्कथयस्व मे

La Diosa dijo: «¿Por qué razón, oh Señor, quemaste antaño a Kāmadeva? ¿Y cómo obtuvo de nuevo el nacimiento? Cuéntamelo con detalle.»

Verse 6

ईश्वर उवाच । दक्षः प्रजापतिः पूर्वं बभूव त्वत्पिता प्रिये । शतं सुतानां जज्ञेऽस्य गौरीणां दीर्घचक्षुषाम्

Īśvara dijo: «En tiempos antiguos, Dakṣa, el Prajāpati, fue tu padre, oh amada. Le nacieron cien hijas, hermosas y de largos ojos.»

Verse 7

ददौ त्वां प्रथमं मह्यं सतीनामेति कीर्तिताम् । ददौ दश च धर्माय श्रद्धा मेधा धृतिः क्षमा

A ti te entregó primero a mí, celebrada entre las Satīs. Y entregó diez hijas a Dharma: Śraddhā, Medhā, Dhṛti y Kṣamā, entre ellas.

Verse 8

अनसूया शुचिर्लज्जा स्मृतिः शक्तिः श्रुतिस्तथा । द्वे भार्ये कामदेवाय रतिः प्रीतिस्तथैव च

Anasūyā, Śuci, Lajjā, Smṛti, Śakti y también Śruti. Y a Kāmadeva le fueron dadas dos esposas: Rati y asimismo Prīti.

Verse 9

एकां स्वाहां ददौ वह्नेः पितॄणां च ततः स्वधाम् । सप्तविंशच्छशाङ्काय अश्विन्याद्याः प्रकीर्तिताः

A Agni le dio una hija, Svāhā, y después a los Pitṛs les dio a Svadhā. Y al dios Luna, se dice, le otorgó las veintisiete (hijas), célebres desde Aśvinī en adelante (las Nakṣatras).

Verse 10

तवापि विदिता देवि रेवत्यन्तास्तथा जने । कश्यपाय ददौ देवि स तु कन्यास्त्रयोदश

También te son conocidas, oh Diosa, y así también entre los hombres—hasta la última, Revatī. A Kaśyapa, oh Diosa, le dio trece hijas.

Verse 11

अदितिश्च दितिश्चैव विनता कद्रुरेव च । सिंहिका सुप्रभा चैव उलूकी या वरानने

Aditi y Diti en verdad, y también Vinatā y Kadrū; asimismo Siṃhikā, Suprabhā y Ulūkī—oh de bello rostro, éstas estaban entre ellas.

Verse 12

अनुविद्धा सिता चैव ईर्ष्या हिंसा तथा परा । माया निष्कृतिसंयुक्ता दक्षः पूर्वं महामतिः

También Anuviddhā y Sitā; y asimismo Īrṣyā (los celos), Hiṃsā (la violencia) y Parā; y Māyā, unida a Niṣkṛti—tales fueron los nombres recitados. En tiempos antiguos, Dakṣa era de gran ánimo.

Verse 13

गौरी च सुप्रभा चैव वार्त्ता साध्वी सुमालिका । वरुणाय ददौ पञ्च तदाऽसौ पर्वतात्मजे

¡Oh hija de la montaña! Gaurī y Suprabhā, y también Vārttā, Sādhvī y Sumālikā: a estas cinco las entregó entonces a Varuṇa.

Verse 14

भद्रा च मदिरा चैव विद्या धन्या धना शुभा । ददौ पञ्च कुबेराय पत्न्यर्थं पर्वतात्मजे

¡Oh hija de la montaña! Bhadrā y Madirā, y también Vidyā, Dhanyā y Dhanā: a estas cinco las dio a Kubera como esposas.

Verse 15

जया च विजया चैव मधुस्पन्दा इरावती । सुप्रिया जनका कान्ता सुभद्रा धार्मिका शुभा

Jayā y Vijayā; Madhuspandā e Irāvatī; Supriyā, Janakā, Kāntā, Subhadrā, Dhārmikā y Śubhā: así fueron nombradas.

Verse 16

रुद्राणां प्रददौ कन्या दशानां धर्मवित्तदा । प्रभावती सुभद्रा च विमला निर्मलाऽनृता

¡Oh hija de la montaña! A los diez Rudras les otorgó hijas, dadoras de dharma y prosperidad: Prabhāvatī, Subhadrā, Vimalā, Nirmalā y Anṛtā (entre ellas).

Verse 17

तीव्रा दक्षारुणा विद्या धारपाला च वर्चसा । आदित्यानां ददौ दक्षः कन्याद्वादशकं प्रिये

Tīvrā, Dakṣāruṇā, Vidyā, Dhārapālā y Varcasā—tales son sus nombres. Oh amada, Dakṣa entregó un conjunto de doce hijas a los Ādityas.

Verse 18

योगनिद्राभिभूतस्य संसर्पा सरमा गुहा । माला चंपा तथा ज्योत्स्ना स विश्वेभ्यश्च एव च

Para (aquel) vencido por el sueño yóguico: Saṃsarpā, Saramā y Guhā; también Mālā, Campā y Jyotsnā—del mismo modo él dio (hijas) a los Viśvedevas.

Verse 19

अश्विभ्यां द्वे तथा कन्ये सुवेषा भूषणा शुभा । एका कन्या तथा वायोर्दत्ता एताः प्रकीर्तिताः

Dos doncellas—de hermoso atavío y de auspiciosos adornos—fueron dadas a los gemelos Aśvin; y una doncella fue asimismo dada a Vāyu. Así son celebradas en la tradición.

Verse 20

सावित्रीं ब्रह्मणे प्रादाल्लक्ष्मीं विष्णोर्महात्मनः । कस्यचित्त्वथ कालस्य स ईजे दक्षिणावता

Él dio a Sāvitrī a Brahmā, y a Lakṣmī al magnánimo Viṣṇu. Pasado cierto tiempo, celebró un sacrificio, abundante en dakṣiṇā: ofrendas y dones sacerdotales.

Verse 21

यज्ञेन पर्वतसुते हिमवन्ते महागिरौ । यज्ञवाटो ह्यभूत्तस्य सर्वकामसमृद्धिमान्

Por aquel sacrificio, oh hija de la Montaña, en la gran cumbre del Himavat, su recinto sacrificial (yajñavāṭa) se tornó abundante, colmado de toda realización deseable.

Verse 22

तस्मिन्यज्ञे समायाता आदित्या वसव स्तथा । विश्वेदेवाश्च मरुतो लोकपालाश्च सर्वशः

A aquel sacrificio acudieron los Ādityas y los Vasus; los Viśvedevas y los Maruts, y también los Lokapālas desde todos los rumbos.

Verse 23

ब्रह्मा विष्णुः सहस्राक्षो वारुणो यम एव च । धनदश्च कुमारश्च तथा नद्यश्च सागराः

Vinieron también Brahmā y Viṣṇu; Sahasrākṣa (Indra), Varuṇa y Yama; Kubera (Dhanada) y Kumāra (Skanda) asimismo, junto con ríos y océanos.

Verse 24

वाप्यः कूपास्तथा चैव तडागाः पल्वलानि च । सुपर्णश्चाथ ये नागाः सर्वे मूर्ता व्यवस्थिताः

Estaban también estanques y pozos, depósitos y lagunas; y Suparṇa (Garuḍa) y los Nāgas: todos, en forma corpórea, se hallaban allí presentes.

Verse 25

दानवाप्सरसश्चैव यक्षाः किन्नरगुह्यकाः । सानुगास्ते सभार्याश्च वेदवेदांगपारगाः

Llegaron también los Dānavas y las Apsaras, los Yakṣas, Kinnaras y Guhyakas—con sus séquitos y sus esposas—diestros en los Vedas y los Vedāṅgas.

Verse 26

महर्षयो महाभागास्तथा देवर्षयश्च ये । ते भार्यासहितास्तत्र वसंति च वरानने

Los grandes y afortunados Maharṣis, y también los Devarṣis—con sus esposas—moraban allí, oh de bello rostro.

Verse 27

कपालमालाभरणश्चिताभस्म बिभर्ति यः । अपवित्रतया शंभुर्नाहूतस्तु तथाविधः

Aquel que lleva guirnalda de cráneos y porta las cenizas del crematorio—Śambhu—fue tenido por “impuro” y, en esa misma forma, no fue invitado.

Verse 28

यतस्ततः समायाताः कैलासे पर्वतोत्तमे । अश्विन्याद्या भगिन्यस्तास्त्वां प्रतीदं वचोऽबुवन्

De aquí y de allá se reunieron en Kailāsa, el más excelso de los montes. Aquellas hermanas—comenzando por Aśvinī—se dirigieron a ti y dijeron estas palabras.

Verse 29

किं तुष्टेव च कल्याणि तिष्ठसि त्वं सुमध्यमे । वयं च प्रस्थिताः सर्वाः पितुर्यज्ञे सभर्तृकाः

«Oh bienaventurada, oh dama de cintura esbelta: ¿por qué permaneces aquí como si estuvieras satisfecha? Todas nosotras partimos al sacrificio de nuestro padre, junto con nuestros esposos».

Verse 30

वयमाकारितास्तेन सुताः सर्वा यशस्विनि । न त्वामाहूतवान्दक्षस्त्रपते शंकराद्यतः

«Oh ilustre, a todas nosotras—sus hijas—nos ha invitado. Pero a ti no te invitó Dakṣa, pues siente vergüenza y animadversión a causa de Śaṅkara».

Verse 31

तासां वचनमाकर्ण्य सती प्राह क्रुधान्विता । हा धिग्दक्ष दुराचार किं वदिष्ये महेश्वरम्

Al oír sus palabras, Satī, colmada de ira, dijo: «¡Ay! ¡Maldito sea Dakṣa, de conducta perversa! ¿Qué he de decirle a Maheśvara?»

Verse 32

कथं संदर्शये वक्त्रमित्युक्त्वाऽत्मानमात्मना । विससर्ज तपोयोगात्सस्मारान्यन्न किञ्चन

Diciendo: «¿Cómo podré mostrarle mi rostro?», ella, por su propia voluntad, abandonó su cuerpo mediante el yoga de la austeridad, y no recordó ya nada en absoluto.

Verse 33

अथ दृष्ट्वा महादेवः सतीं प्राणैर्विना स्थिताम् । अवमानात्तथाऽत्मानं त्यक्त्वा मत्वा कपालिनम्

Entonces Mahādeva, al ver a Satī yacer sin aliento vital, y llevando la afrenta en el corazón, se tuvo por Kāpālin, el portador del cráneo, y abandonó todo aprecio ordinario de sí mismo.

Verse 34

गणान्संप्रेषयामास यज्ञविध्वंसनाय च । ते गताश्च गणा रौद्राः शतशोऽथ सहस्रशः

Envió a sus Gaṇas para destruir el sacrificio. Y aquellos Gaṇas feroces partieron: por cientos, sí, por miles.

Verse 35

विकृता विकृताकारा असंख्याता महाबलाः । रुद्रेण प्रेरितान्दृष्ट्वा वीरभद्रपुरोगमान्

Eran monstruosos, de formas retorcidas, innumerables y de gran fuerza: enviados por Rudra, con Vīrabhadra marchando al frente.

Verse 36

ततो देवगणाः सर्वे वसवः सह भास्करैः । विश्वेदेवाश्च साध्याश्च धनुर्हस्ता महाबलाः

Entonces avanzaron todas las huestes de los dioses: los Vasus junto con las deidades solares, los Viśvedevas y los Sādhyas, poderosos y fuertes, con arcos en las manos.

Verse 37

युद्धाय च विनिष्क्रान्ता मुञ्चन्तः सायकाञ्छितान् । ते समेत्य ततोऽन्योन्यं प्रमथा विबुधैः सह

Salieron a la batalla, soltando sus flechas según su deseo. Luego, al encontrarse, los Pramathas y los dioses chocaron entre sí en combate.

Verse 38

मुमुचुः शरवर्षाणि वारिधारां यथा घनाः । तेषां हस्ती गणेनाथ शूलेन हृदि भेदितः

Soltaron lluvias de flechas, como nubes que derraman corrientes de lluvia. Entonces, un elefante de su tropa fue atravesado en el corazón por un Gaṇa con un tridente.

Verse 39

स तु तेन प्रहारेण विसंज्ञो निषसाद ह । अथ मुष्ट्या हतः कुम्भे नाग ऐरावणस्तदा

Por aquel golpe, cayó sin sentido. Entonces, en ese mismo instante, el elefante Airāvaṇa fue golpeado en la sien por un puño cerrado.

Verse 40

सहसा स हतस्तेन वारणो भैरवान्रवान् । विनदञ्जवमास्थाय यज्ञवाटमुपाद्रवत्

De pronto, al ser herido por él, el elefante lanzó bramidos aterradores. Trompeteando con fuerza, cobró velocidad y se precipitó hacia el recinto del sacrificio.

Verse 41

विश्वेदेवा निरुच्छ्वासाः कृता रौद्रैर्महाशरैः । चकर्ष स धनुष्येण वसुमान्बलवतरः

Por sus grandes flechas feroces, los Viśvedevas quedaron jadeando sin aliento. Entonces aquel Vasu, de fuerza extraordinaria, tensó su arco hasta el máximo.

Verse 42

निस्तेजसस्तदादित्याः कृतास्तेन रणाजिरे । एतस्मिन्नन्तरे देवाः कृतास्तेन पराङ्मुखाः

En aquel campo de batalla, él despojó a los Ādityas de su esplendor. En ese mismo instante, los dioses fueron obligados por él a volver el rostro y retirarse.

Verse 43

ततस्ते शरणं जग्मुर्विष्णुं तत्र च संस्थितम् । ततः कोपसमाविष्टो विष्णुर्देवान्सवासवान्

Entonces buscaron refugio en Viṣṇu, que allí se hallaba. Y Viṣṇu, poseído de justa ira, se dirigió a los dioses junto con Indra.

Verse 44

दृष्ट्वा विद्रावितान्सर्वान्मुमोचाशु सुदर्शनम् । तमापतन्तं वेगेन विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम्

Al verlos a todos puestos en fuga, soltó al instante a Sudarśana. El disco de Viṣṇu, Sudarśana, se precipitó con ímpetu y velocidad tremenda.

Verse 45

प्रसार्य वक्त्रं सहसा उदरस्थं चकार ह । तस्मिंश्चक्रे तदा ग्रस्ते अमोघे पर्वतात्मजे

De pronto, abriendo desmesuradamente la boca, hizo que el disco quedara en su vientre. Cuando aquel infalible cakra fue tragado por el nacido de la montaña,

Verse 46

चुकोप भगवान्विष्णुः शार्ङ्गहस्तो ऽभ्यधावत । स हत्वा दशभिस्तीक्ष्णैर्नंदिं भृङ्गिं शतेन च

Entonces el Bienaventurado Viṣṇu se enfureció; con el arco Śārṅga en la mano, se lanzó al ataque. Con diez flechas agudas abatió a Nandin, y con cien abatió a Bhṛṅgin.

Verse 47

महाकालं सहस्रेण ह्ययुतेन गणाधिपम् । बाणानामयुतैर्भित्त्वा वीरभद्रमुपाद्रवत्

Con mil flechas hirió a Mahākāla, y con diez mil al caudillo de los gaṇa. Tras atravesar con decenas de miles de flechas, se abalanzó sobre Vīrabhadra.

Verse 48

तं हत्वा गदया विष्णुर्विह्वलं रुधिरोक्षितम् । गृहीत्वा पादयोर्भूमौ निजघानातिरोषितः

Tras derribarlo con la maza, Viṣṇu, al verlo aturdido y empapado en sangre, lo asió por los pies y, en furia extrema, lo estrelló contra el suelo.

Verse 49

हन्यमानस्य तस्याथ भूमौ चक्रं सुदर्शनम् । रुधिरोद्गारसंयुक्तं प्रहारमकरोन्न तु

Mientras era golpeado, el disco Sudarśana cayó al suelo; manchado por el chorro de sangre, no llegó a asestar su golpe.

Verse 50

रुद्रलब्धवरो देवि वीरभद्रो गणेश्वरः । यन्न पञ्चत्वमापन्नो गदया पीडितोऽपि सः

Oh Diosa, Vīrabhadra, señor de las huestes de Rudra (Śiva), había recibido un don de Rudra; por eso, aunque fuese oprimido por la maza, no alcanzó la muerte.

Verse 51

पतितं वीक्ष्य तं सर्वे विष्णुतेजोबलार्दिताः । विद्रुताः सर्वतो याता यत्र देवो महेश्वरः

Al verlo caído, todos ellos—abatidos por el ardoroso poder de Viṣṇu—huyeron en todas direcciones, yendo hacia donde estaba el Señor Maheśvara.

Verse 52

तस्मै सर्वं तथा वृत्तं समाचख्युः पराभवम् । विक्रमं वीरभद्रस्य ततः क्रुद्धो महेश्वरः

Le informaron de todo lo sucedido: la derrota y el valor de Vīrabhadra. Entonces Maheśvara se encendió en ira.

Verse 53

प्रगृह्य सहसा शूलं प्रस्थितः स्वगणैः सह । यज्ञवाटं तु दक्षस्य पराभवभवं ततः । विक्रमन्वीरभद्रेण यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः

Tomando al instante su tridente, partió con sus propias gaṇas hacia el recinto del yajña de Dakṣa —de donde había nacido aquella humillación—, donde Vīrabhadra desplegaba su poder y donde el propio Viṣṇu estaba presente.

Verse 54

तमायान्तं समालोक्य कोपयुक्तं महेश्वरम् । संग्रामे सोऽजयं मत्वा तत्रैवान्तरधीयत

Al ver acercarse a Maheśvara, colmado de ira, lo juzgó invencible en combate y se desvaneció allí mismo.

Verse 55

मरुद्भिः सार्धमिन्द्रोऽपि वसुभिः सह किन्नरैः । शिवः क्रोधपरीतात्मा ततश्चादर्शनं गतः

Indra también —junto con los Maruts, los Vasus y los Kinnaras—, cuando la mente de Śiva quedó envuelta en ira, desapareció de la vista.

Verse 56

केवलं ब्राह्मणास्तत्र स्थिताः सदसि भामिनि । ते दृष्ट्वा शंकरं प्राप्तं कोपसंरक्तलोचनम्

Oh, hermosa, sólo los brāhmaṇas permanecían allí en la asamblea. Al ver llegar a Śaṅkara, con los ojos enrojecidos por la ira,

Verse 57

होमं चक्रुस्ततो भीता रुद्रमंत्रैः समंततः । अन्ये त्राससमायुक्ताः पलायंते दिशो दश

Entonces, llenos de temor, realizaron oblaciones por todas partes con mantras de Rudra; otros, poseídos por el espanto, huyeron hacia las diez direcciones.

Verse 58

अथागत्य महादेवो दृष्ट्वा तान्ब्राह्मणोत्तमान् । अपश्यमानो विबुधांस्तत्र यज्ञं जघान सः

Luego llegó Mahādeva; al ver a aquellos brāhmaṇas eminentes y no ver allí a los dioses, abatió aquel sacrificio.

Verse 59

स च मृगवपुर्भूत्वा प्रणष्टः शिवभीतितः । पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्जगाम भगवाञ्छिवः । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तारारूपो महेश्वरि

Por temor a Śiva, tomó la forma de un ciervo y huyó. Tras él marchó Bhagavān Śiva, arco en mano. Aún hoy, oh Maheśvarī, se le ve en el cielo con forma de estrella.

Verse 199

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दक्षयज्ञविध्वंसनोनाम नवनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—en la compilación de ochenta y un mil ślokas—el capítulo ciento noventa y nueve, llamado “La destrucción del sacrificio de Dakṣa”, en el séptimo libro, el Prabhāsa Khaṇḍa, y en su primera sección, el Prabhāsa-kṣetra Māhātmya.