Adhyaya 22

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ श्रीमातां देववंदिताम् । सर्वकामप्रदां नृणामिहलोके परत्र च

Pulastya dijo: Entonces, oh el mejor de los reyes, debe uno acudir a Śrīmātā, la Diosa venerada por los dioses, que concede a los hombres todos los anhelos, en este mundo y en el más allá.

Verse 2

या च सर्वमयी शक्तिर्यया व्याप्तमिदं जगत् । सा तस्मिन्पर्वते साक्षात्स्वयं वासमरोचयत्

Esa Śakti, esencia de todo, por quien este universo entero está penetrado—ella misma, manifiesta en persona, eligió aquel monte como su morada.

Verse 3

पुरा देवयुगे राजा कलिंगोनाम दानवः । जरामरणहीनोसौ देवानां च भयंकरः

En una antigua era de los dioses hubo un rey dānava llamado Kaliṅga. Libre de vejez y muerte, llegó a ser terror incluso para los dioses.

Verse 4

तेन सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । बलप्रभावतः स्वर्गो जितस्तेन सुराधिपः । ब्रह्मलोकमनुप्राप्तो देवैः सर्वैः समन्वितः

Por él fue invadido todo este triple mundo, lo móvil y lo inmóvil. Por la fuerza de su poder, el cielo fue conquistado y el Señor de los dioses fue sometido. Entonces Indra (desplazado), acompañado de todos los dioses, llegó al mundo de Brahmā.

Verse 5

तेन दैत्येन सर्वेऽपि त्रासिताः सुरमानवाः । कलिंगोनाम दैत्यः स स्वयमिन्द्रो बभूव ह

Por aquel daitya, todos—dioses y humanos por igual—quedaron aterrados. Ese daitya llamado Kaliṅga, en verdad, se erigió a sí mismo como Indra.

Verse 6

वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाः सुरर्षयः । तेन सर्वे कृता दैत्या यथायोग्यं नराधिप

Los Vasus, los Maruts, los Sādhyas, los Viśvedevas y los rishis celestiales—por él todos fueron convertidos en servidores daitya, asignados según le placía, oh señor de los hombres.

Verse 7

यज्ञभागान्स्वयं सर्वे बुभुजुस्ते च दानवाः । तपोऽर्थे च ततो देवा गताः सर्वेऽर्बुदाचलम्

Los dānavas, por sí mismos, consumieron todas las porciones asignadas de los sacrificios. Por ello, los dioses, buscando la ascesis como refugio, marcharon todos al monte Arbuda.

Verse 8

अद्यापि देवताखातं त्रैलोक्ये ख्यातिमागतम् । तत्र व्रतपराः सर्वे पत्रमूलफलाशिनः

Aún hoy se le conoce como morada de los dioses y ha alcanzado fama en los tres mundos. Allí, todos, entregados a sus votos, se alimentaban de hojas, raíces y frutos.

Verse 9

अव्यक्ताः परमत्रासाद्ध्यायंतस्ते च संस्थिताः । पंचाग्निसाधकाः केचित्तत्र व्रतपरायणाः

Invisibles y apartados de la vida común —por un sobrecogimiento extremo— permanecieron allí absortos en la meditación. Algunos, ascetas ligados a sus votos, practicaban la disciplina de los cinco fuegos (pañcāgni), firmes en sus observancias sagradas.

Verse 10

एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथा परे । अन्ये मासोपवासाश्च चान्द्रायणपरायणाः

Unos tomaban un solo alimento al día; otros no comían en absoluto; otros se sostenían únicamente del aire. Otros más emprendían ayunos de un mes, entregados a la disciplina del Cāndrāyaṇa.

Verse 11

कृच्छ्रसांतपने निष्ठा महापाराकिणः परे । अंबुभक्षा वायुभक्षाः फेनपाश्चोष्मपाः परे

Algunos estaban firmemente establecidos en las severas penitencias del Kṛcchra y del Sāntapana; otros practicaban la gran austeridad del Pārāka. Unos vivían sólo de agua, otros de aire, otros de espuma, y otros incluso de calor únicamente.

Verse 12

जपहोमपराश्चान्ये ध्यानासक्तास्तथा परे । बलिनैवद्यदानैश्च गंधधूपैर्नराधिप

Unos se entregaban a la recitación de mantras y a las ofrendas de fuego (homa); otros permanecían absortos en la meditación. Y con oblaciones, naivedya (ofrendas de alimento), dones, perfumes e incienso—oh rey—adoraban con reverencia.

Verse 13

पूजयंतः परां शक्तिं देवीं स्वकार्यहेतवे । एवं तेषां व्रतस्थानां तपसा भावितात्मनाम् । विमुक्तिरभवद्राजन्सर्वेषां कर्मबन्धनात्

Adorando a la Diosa—la Shakti suprema—para el cumplimiento de sus justos propósitos, aquellos firmes en sus votos, cuyo ser fue purificado por la austeridad, alcanzaron, oh rey, la liberación de toda atadura del karma.

Verse 14

ततः पूर्णे सहस्रांते वर्षाणां नृपसत्तम । देवी प्रत्यक्षतां प्राप्ता कन्यकारूपधारिणी

Entonces, cuando se cumplieron mil años, oh el mejor de los reyes, la Diosa se manifestó directamente, asumiendo la forma de una doncella.

Verse 15

पूर्वं जाता महाराज धूममूर्तिर्भयावहा । ततो ज्वाला ततः कन्या शुक्लवासोऽनुलेपना । दृष्ट्वा तां तुष्टुवुर्देवाः कृतांजलिपुटास्ततः

Al principio, oh gran rey, apareció como una temible forma de humo; luego como una llama; y después como una doncella, vestida de blanco y ungida. Al verla, los dioses la alabaron con las manos juntas en señal de reverencia.

Verse 16

नमोऽस्तु सर्वगे देवि नमस्ते सर्वपूजिते । कामगेऽचिन्त्ये नमस्ते त्रिदशाश्रये

¡Salve a ti, oh Diosa que todo lo penetras; salve a ti, venerada por todos! Oh cumplidora de deseos, oh Inconcebible: salve a ti, refugio de los dioses.

Verse 17

नमस्ते परमादेवि ब्रह्मयोने नमोनमः । अर्धमात्रेक्षरे चैव तस्यार्धार्धे नमोनमः

Salve a Ti, oh Diosa suprema; salve, una y otra vez, a Ti, Fuente de Brahmā. Salve a Ti, que eres la sílaba con la media mātrā; y salve a ese sutil “medio de la mitad” que mora en ella.

Verse 18

नमस्ते पद्मपत्राक्षि विश्वमातर्नमोनमः । नमस्ते वरदे देवि रजःसत्त्वतमोमयि

Salve a Ti, de ojos como pétalos de loto; Madre del universo, salve una y otra vez. Salve a Ti, oh Diosa dadora de dones, que lo impregnas todo como rajas, sattva y tamas.

Verse 19

स्वस्वरूपस्थिते देवि त्वं च संसारलक्षणम् । त्वं बुद्धिस्त्वं धृतिः क्षांतिस्त्वं स्वाहा त्वं स्वधा क्षमा

Oh Diosa, establecida en Tu propia esencia, Tú eres también la señal y el modelo de la existencia mundana. Tú eres la inteligencia; Tú eres la firmeza; Tú eres la paciencia. Tú eres Svāhā (el clamor de la oblación); Tú eres Svadhā (la ofrenda a los antepasados); Tú eres el perdón.

Verse 20

त्वं वृद्धिस्त्वं गतिः कर्त्री शची लक्ष्मीश्च पार्वती । सावित्री त्वं च गायत्री अजेया पापनाशिनी

Tú eres el crecimiento y la prosperidad; Tú eres el camino y la meta; Tú eres la hacedora y la creadora. Tú eres Śacī, Lakṣmī y Pārvatī. Tú eres Sāvitrī y Gāyatrī: inconquistable, destructora del pecado.

Verse 21

यच्चान्यदत्र देवेशि त्रैलोक्येऽस्तीतिसंज्ञितम् । तद्रूपं तावकं देवि पर्वतेषु च संस्थितम्

Y todo cuanto aquí, en los tres mundos, es nombrado como «lo que existe», oh Señora de los dioses: su forma es verdaderamente Tuya, oh Diosa, y también mora en las montañas.

Verse 22

वह्निना च यथा काष्ठं तंतुना च यथा पटः । तथा त्वया जगद्व्याप्तं गुप्ता त्वं सर्वतः स्थिता

Así como el fuego penetra la madera y el hilo sostiene y recorre la tela, así el universo entero está compenetrado por Ti. Oculta a los ignorantes, Tú permaneces firmemente establecida en todas partes.

Verse 23

पुलस्त्य उवाच । एवं स्तुता जगन्माता तानुवाच सुरोत्तमान् । वरो मे याच्यतां शीघ्रमभीष्टः सुरसत्तमाः

Dijo Pulastya: Así alabada, la Madre del mundo habló a los más excelsos dioses: «Pedidme pronto el don que deseáis, oh los más eminentes entre los devas».

Verse 24

किमत्र गुप्तभावेन तिष्ठथ श्वभ्रमध्यगाः । मद्भक्तानां भयं नास्ति त्रैलोक्येपि चराचरे

¿Por qué permanecéis aquí ocultos, dentro de un hoyo? Para mis devotos no hay temor alguno, aun en los tres mundos, en todo lo móvil y lo inmóvil.

Verse 25

देवा ऊचुः । कलिंगेन वयं देवि निरस्ताः संगरे मुहुः । तेन व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Dijeron los devas: Oh Diosa, Kaliṅga nos ha hecho retroceder una y otra vez en la batalla. Por él, todo esto—los tres mundos enteros, con lo móvil y lo inmóvil—ha sido invadido y dominado.

Verse 26

यज्ञभागो हृतोऽस्माकं दैत्यानां स प्रकल्पितः । तेन स्वर्गः समाक्रान्तः सुराः सर्वे निराकृताः

Nuestra parte legítima en los sacrificios (yajña) ha sido arrebatada, y esa porción ha sido destinada a los Daityas. Por ello, el cielo ha sido tomado y todos los dioses han sido expulsados.

Verse 27

हत्वा दैत्यान्यथा भूयः शक्रः स्वपदमाप्नुयात् । तथा कुरु महाभागे वर एषोऽस्मदीप्सितः

Al dar muerte a los Daityas, que Śakra recobre de nuevo su propio puesto—hazlo así, oh Diosa de gran fortuna. Éste es el don que anhelamos.

Verse 28

देव्युवाच । यथा यूयं मया सृष्टास्तथैवायं महासुरः । विशेषो नास्ति मे कश्चिदुभयोः सुरसत्तमाः

La Diosa dijo: «Así como vosotros fuisteis creados por mí, así también fue creado por mí este gran asura. Oh los mejores entre los dioses, no tengo parcialidad alguna entre vosotros dos.»

Verse 29

तस्मात्तान्वारयिष्यामि शक्राद्यांस्त्रिदिवात्पुनः । एवमुक्त्वा वरारोहा प्रेषयामास पार्थिव

«Por tanto, los haré retroceder de nuevo del cielo—Indra y los demás.» Dicho esto, la noble dama envió un mensajero, oh rey.

Verse 30

दूतं कलिंगदैत्याय त्यज त्वं त्रिदिवं द्रुतम् । स गत्वा बाष्कलिं दैत्यं सामपूर्वं वचोऽब्रवीत्

Envió un mensajero al Dānava de Kaliṅga: «Abandona de inmediato el Tridiva (el cielo).» Él fue al daitya Bāṣkali y le habló primero con palabras conciliadoras.

Verse 31

दूत उवाच । या सा सर्वगता देवी शक्तिरूपा शुचि स्मिता । श्रीमाता जगतां माता देवैराराधिता परा । तेषां तुष्टा च देवी त्वामिदं वचनमब्रवीत्

El mensajero dijo: «Esa Diosa omnipresente—la misma Potencia (Śakti), pura y de suave sonrisa—Śrīmātā, Madre de los mundos, la Suprema a quien los dioses veneran: complacida con ellos, te ha comunicado este mensaje.»

Verse 32

स्वस्थानं गच्छ शीघ्रं त्वं शक्रो यातु त्रिविष्टपम् । मद्वाक्याद्दानवश्रेष्ठ देवत्वं न भवेत्तव

«Vuelve pronto a tu propio lugar; que Indra regrese a Triviṣṭapa (el cielo). Por mi mandato, oh el mejor de los Dānavas, la divinidad no será tuya»។

Verse 33

अहं लोकेश्वरो मत्वा सगर्वमिदमब्रवीत्

Pensando: «Yo soy el señor de los mundos», pronunció estas palabras con soberbia.

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । स दूतवचनं श्रुत्वा दानवो मदगर्वितः

Dijo Pulastya: Al oír las palabras del mensajero, el Dānava, embriagado de orgullo, (respondió).

Verse 35

न भवद्भ्यस्वहं स्वर्गं प्रयच्छामि कथंचन । दूतोऽवध्यो भवेद्राज्ञामपि वैरे सुदारुणे । एतस्मात्कारणाद्दूत न त्वां प्राणैर्वियोजये

«No os cederé el cielo—de ningún modo. Un mensajero no debe ser muerto por los reyes, aun en la enemistad más terrible. Por esta causa, oh enviado, no te privaré de la vida.»

Verse 36

श्रीमातां यदि मे दूत दर्शयिष्यसि चेत्ततः । अभीष्टान्संप्रदास्यामि सत्यमेव ब्रवीम्यहम्

«Si tú, oh mensajero, me muestras a Śrīmātā, entonces te concederé los dones que deseas; en verdad digo la verdad.»

Verse 37

अहं त्वया समं तत्र यास्ये यत्र स्थिता च सा । निग्रहं च करिष्यामि वाक्यं मे सत्यकारणम्

Iré contigo allá, al lugar donde ella mora; y la refrenaré—mis palabras están fundadas en la verdad.

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा मदोन्मत्तो दूतेन च स दानवः । अर्बुदं प्रययौ तूर्णं रोषेण महता वृतः

Dijo Pulastya: Habiendo hablado así, aquel Dānava—enloquecido por el orgullo—partió veloz hacia Arbuda con el mensajero, envuelto en gran ira.

Verse 39

दृष्ट्वा बाष्कलिमायांतं देवाः शक्रपुरोगमाः । वार्यमाणास्तदा देव्या पलायनपरायणाः

Al ver acercarse a Bāṣkali, los dioses—con Śakra (Indra) a la cabeza—aunque la Diosa los contenía, se inclinaron a huir y se entregaron al afán de escapar.

Verse 40

भयेन महताविष्टा दिशो भेजुः समंततः । अथासौ बाष्कलिः प्राप्तः सैन्येन महता वृतः

Afligidos por un gran temor, se dispersaron en todas direcciones. Entonces llegó Bāṣkali, rodeado por un vasto ejército.

Verse 41

श्रीमाता तिष्ठते यत्र पर्वतेर्बुदसंज्ञके । दूतं च प्रेषयामास तमुवाच नराधिपः

Allí donde mora Śrīmātā—en el monte llamado Arbuda—el narādhipa, señor de los hombres, envió un mensajero y le dijo así.

Verse 42

बाष्कलिरुवाच । गच्छ दूतवर ब्रूहि श्रीमातां चारुहासिनीम् । भार्या मे भव सुश्रोणि अहं ते वशगः सदा

Dijo Bāṣkali: «Ve, oh el mejor de los mensajeros, y dile a Śrīmātā, de dulce sonrisa: “Sé mi esposa, oh de hermosas caderas; yo permaneceré por siempre bajo tu dominio.”»

Verse 43

भविष्यति हि मे राज्यं सर्वं वशगतं तव । अन्यथा धर्षयिष्यामि सर्वैः सार्द्धं सुरोत्तमैः

«En verdad, todo mi reino quedará bajo tu dominio. De lo contrario, te ultrajaré y te someteré por la fuerza, junto con todos los dioses más excelsos.»

Verse 44

किमिंद्रेणाल्पवीर्येण किमन्यैश्च वरानने । सहस्राक्षो न मे तुल्यो न मे तुल्याः सुरासुराः

«Oh de rostro hermoso, ¿qué necesidad tengo de Indra, de escaso vigor, o de otros? El de los mil ojos (Indra) no es mi igual; ni dioses ni asuras son mis iguales.»

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । एतच्छ्रुत्वा ततो गत्वा स दूतः संन्यवेदयत् । तस्य सर्वं यथावाक्यं तेनोक्तं च महीपते

Pulastya dijo: «Al oír esto, el mensajero fue y lo comunicó, relatando todo tal como se había dicho, transmitiendo íntegramente las palabras del rey.»

Verse 46

ततः श्रुत्वा स्मितं कृत्वा चिंतयामास भामिनी । जरा मरणहीनोयं दैत्येन्द्रः शंभुना कृतः

Entonces, al oírlo, la Dama resplandeciente sonrió y reflexionó: «Este señor de los daityas ha sido hecho por Śambhu (Śiva) libre de vejez y de muerte.»

Verse 47

कथमस्य मया कार्यो निग्रहो देवताकृते । पुनश्चिंतयते यावत्सा देवी दानवं प्रति । तावत्तत्रागतः शीघ्रं स कामेन परिप्लुतः

«¿Cómo podré refrenarlo y someterlo por causa de los dioses?» Mientras la Diosa meditaba así acerca del dānava, él llegó allí con presteza, anegado y empujado por el deseo.

Verse 48

अथ दृष्टिनिपातेन सा देवी दानवाधिपम् । व्यलोकयत्ततस्तस्या निश्चयः संबभूव ह

Entonces la Diosa, con solo dejar caer su mirada, contempló al señor de los dānavas; y desde ese instante nació en ella una resolución firme.

Verse 49

ततो जहास सा देवीशनकैर्वृपसत्तम । मुखात्तस्यास्ततः सैन्यं निष्क्रांतमतिभीषणम्

Entonces la Diosa rió suavemente, oh el mejor de los reyes; y de su boca salió un ejército sumamente terrible.

Verse 50

हस्तिनो हयवर्याश्च पादाताश्च पृथग्विधाः । रथसाहस्रमारूढा योधाश्चापि सहस्रशः

Había elefantes, caballos excelentes y soldados de infantería de diversas clases; y también guerreros por millares, subidos a mil carros de guerra.

Verse 51

तैः सैन्यं दानवेशस्य सर्वं शस्त्रैर्निपातितम् । पश्यतस्तस्य दैत्यस्य निश्चलस्यासुरस्य च

Por ellos, todo el ejército del señor de los Dānavas fue abatido por las armas, mientras aquel Daitya, aquel Asura inmóvil, lo contemplaba.

Verse 52

हते सैन्य बले तस्मिन्निंद्राद्यास्त्रिदिवौकसः । तामूचुर्वचनं देवि दानवं हन्तुमर्हसि । नास्मिञ्जीवति नो राज्यं स्वर्गे देवि भविष्यति

Cuando aquel ejército y su poder fueron abatidos, Indra y los moradores del cielo le dijeron: «Oh Diosa, debes dar muerte al Dānava. Mientras él viva, oh Diosa, no habrá para nosotros reino alguno en el svarga.»

Verse 53

पुलस्त्य उवाच । श्रुत्वा तद्वचनं तेषां ज्ञात्वा तं मृत्युवर्जितम् । पर्वतस्य महाशृंगं दत्त्वा तस्योपरि स्वयम्

Dijo Pulastya: Al oír sus palabras y saber que aquel era ajeno a la muerte, ella concedió una gran cumbre de la montaña y, por sí misma, tomó asiento sobre ella.

Verse 54

निविष्टा सा जगन्माता श्रीमाता कामरूपिणी । हिताय जगतां राजन्नद्यापि वरपर्वते । तत्रैव वसते साक्षान्नृणां कामप्रदायिनी

Ella, la Madre del Mundo—Madre auspiciosa, que asume formas a voluntad—se sentó allí por el bien de los mundos; y aun hoy, oh rey, en Varaparvata mora manifiestamente, otorgando a los hombres sus deseos justos.

Verse 55

एतस्मिन्नेव काले तु सर्वे देवाः सवासवाः । तुष्टुवुस्तां महाशक्तिं भयहन्त्रीं प्रहर्षिताः

En ese mismo instante, todos los dioses—junto con Vāsava (Indra)—alabaron gozosos a aquella Gran Potencia, destructora del temor.

Verse 56

प्रसन्नाऽभूत्ततो देवी तेषां तत्र नराधिप । स्वंस्वं स्थानं सुराः सर्वे परियांतु गतव्यथाः । गत्वा स्थानं स्वकं सर्वे परिपांतु गतव्यथाः

Entonces la Diosa se mostró propicia con ellos allí, oh rey: «Que todos los dioses vuelvan a sus moradas, libres de aflicción; y, llegados a sus propios lugares, protejan todos sus dominios, ya sin angustia.»

Verse 57

वरं वरय देवेन्द्र ब्रूहि यत्ते मनोगतम् । तत्सर्वं संप्रदास्यामि तुष्टाहं भक्तितस्तव

Elige un don, oh Indra; di lo que guarda tu corazón. Te lo concederé todo: estoy complacida por tu devoción.

Verse 58

इन्द्र उवाच । यदि तुष्टासि मे देवि शाश्वते भक्तिवत्सले । अत्रैव स्थीयतां तावत्स्वर्गे यावदहं विभुः

Dijo Indra: «Si estás complacida conmigo, oh Diosa—eterna, amante de la devoción—permanece aquí, al menos mientras yo conserve la soberanía en el cielo».

Verse 59

प्रशास्मि राज्यं देवेशि शाश्वते भक्तवत्सले । अजरश्चामरश्चैव यतो दैत्यः सुरेश्वरि

Oh Diosa, Señora de los dioses—eterna y tierna con los devotos—yo gobierno mi reino. Pues por tu poder, oh Soberana de los celestiales, los demonios llamados Ajara y Amara quedaron contenidos e ineficaces.

Verse 60

हरेण निर्मितः पूर्वं येन तिष्ठति निश्चलः । प्रसादात्तव लोकाश्च त्रयः संतु निरामयाः

Aquel que fue formado antaño por Hari y permanece inmóvil—por tu gracia, que los tres mundos estén libres de aflicción.

Verse 61

अत्र त्वां पूजयिष्यामो वयं सर्वे समेत्य च । चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यां दृष्ट्वा त्वां यांतु सद्गतिम्

Aquí, todos nosotros reunidos te rendiremos culto. Y en el decimocuarto día lunar de la quincena brillante de Caitra, que quienes te contemplen alcancen el destino bienaventurado.

Verse 62

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सर्वदेवैः समन्वितः । हृष्टस्त्रिविष्टपं प्राप्तो देव्यास्तस्याः प्रभावतः

Dijo Pulastya: Habiendo hablado así, Sahasrākṣa (Indra), acompañado de todos los dioses, llegó gozoso a Triviṣṭapa, el cielo, por el maravilloso poder de aquella Diosa.

Verse 63

सापि तत्र स्थिता देवी देवानां हितकाम्यया

Aquella Diosa también permaneció allí, deseando el bien y la prosperidad de los dioses.

Verse 64

यस्तां पश्यति चैत्रस्य चतुर्द्दश्यां सिते नृप । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्ज्जितम्

Oh Rey, quien la contempla en la luminosa Caturdaśī del mes de Caitra alcanza la morada suprema, libre de vejez y de muerte.

Verse 65

किं व्रतैर्नियमैर्वापि दानैर्दत्ते नराधिप । सर्वे तद्दर्शनस्यापि कलां नार्हंति षोडशीम्

Oh señor de los hombres, ¿qué necesidad hay de votos, disciplinas o incluso de dádivas y caridades? Nada de ello equivale ni a la decimosexta parte del mérito de esa visión de la Diosa.

Verse 66

तत्रैव पादुके दिव्ये तया न्यस्ते नराधिप । यस्ते पश्यति भूयोऽसौ संसारं न हि पश्यति । सर्वान्कामानवाप्नोति इह लोके परत्र च

Oh Rey, allí mismo están las sandalias divinas que Ella depositó. Quien las contempla de nuevo ya no contempla el saṃsāra; obtiene todos los deseos, en este mundo y también en el más allá.

Verse 67

ययातिरुवाच । कस्मिन्काले द्विजश्रेष्ठ देव्या मुक्तेऽत्र पादुके । कस्माच्च कारणाद्ब्रूहि सर्वं विस्तरतो मम

Dijo Yayāti: Oh, el mejor de los brahmanes, ¿en qué tiempo dejó aquí la Diosa estas sandalias? ¿Y por qué causa? Dímelo todo con detalle.

Verse 68

पुलस्त्य उवाच । तां देवीं मानवाः सर्वे संवीक्ष्य नृपसत्तम । प्राप्नुवंति परां सिद्धिं द्विविधां धर्मकारिणः

Pulastya dijo: Oh, el mejor de los reyes, todos los hombres que contemplan a esa Diosa alcanzan la suprema realización, doble en su forma, cuando son hacedores del dharma.

Verse 69

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञदानादिकाः क्रियाः । प्रणष्टा भूतले राजंस्तीर्थयात्राव्रतोद्भवाः

En aquel mismo tiempo, oh Rey, los ritos de yajña, los actos de dána y otras obras semejantes desaparecieron de la tierra; y con ellos, las observancias religiosas nacidas de la peregrinación a los tīrthas sagrados y de los votos (vrata).

Verse 70

शून्यास्ते नरकाः सर्वे संबभूवुर्यमस्य ये । यज्ञभागविहीनाश्च देवाः कष्टमुपागताः

Todos los infiernos que pertenecen a Yama quedaron vacíos; y los dioses, privados de su porción asignada en los yajñas, cayeron en aflicción.

Verse 71

अथ सर्वे नृपश्रेष्ठ देवास्तत्र समागताः । ऊचुर्गत्वाऽर्बुदं तत्र श्रीमातां परमे श्वरीम्

Entonces, oh el mejor de los reyes, todos los dioses se reunieron allí. Habiendo ido a Arbuda, se dirigieron a Śrī Mātā, la Diosa Suprema.

Verse 72

देवा ऊचुः । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टाः सुरेश्वरि । मर्त्यलोके वयं तेन कर्मणातीव पीडिताः

Los dioses dijeron: «Oh Soberana Diosa, todos los ritos—comenzando por el sacrificio Agniṣṭoma—han perecido. Por esa pérdida de la acción ritual, estamos gravemente afligidos en el mundo de los mortales».

Verse 73

दृष्ट्वा त्वां देवि पाप्मानः सिद्धिं यांति सपूर्वजाः । तस्माद्यथा वयं पुष्टिं व्रजामस्ते प्रसादतः

«Oh Diosa, con solo contemplarte, incluso los pecadores—junto con sus antepasados—alcanzan la plenitud. Por ello, que también nosotros obtengamos prosperidad y vigor por tu gracia.»

Verse 74

न निष्क्रामति दैत्यश्च बाष्कलिस्त्वं तथा कुरु

«Y el demonio Bāṣkali no sale; por tanto, obra de tal modo para contenerlo.»

Verse 75

पुलस्त्य उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा संचिंत्य सुचिरं तदा । मुक्त्वा स्वे पादुके तत्र कृत्वा चाश्मसमुद्भवे । देवानुवाच राजेंद्र सर्वानर्त्तिमुपागतान्

Dijo Pulastya: Al oír sus palabras, ella reflexionó largamente. Luego dejó allí sus propias sandalias y las colocó sobre un pedestal nacido de la roca; y habló a los dioses, oh rey, que todos habían llegado afligidos por la desgracia.

Verse 76

श्रीदेव्युवाच । युष्मद्वाक्येन त्यक्तो हि मयाऽयं पर्वतोत्तमः । विन्यस्ते पादुके तस्य रक्षार्थं बाष्कलेः सुराः

Śrī Devī dijo: «A vuestra petición, en verdad he dejado esta montaña excelsa. He colocado allí mis sandalias como protección contra Bāṣkali, oh dioses.»

Verse 77

मत्पादुकाभराक्रांतो न स दैत्यः सुरोत्तमाः । स्थानात्प्रचलितुं शक्तः स्तंभितः स्याद्यथा मया

Aplastado por el peso de Mis pādukā (sandalias sagradas), ese asura, oh excelso entre los dioses, no puede moverse de su lugar: quedará inmovilizado, tal como Yo lo he decretado.

Verse 78

एतच्छास्त्रं मया कृत्स्नं पादुकार्थं विनिर्मितम् । अध्यात्मकं हितार्थाय प्राणिनां पृथिवीतले

Este śāstra entero lo he compuesto para el propósito de las pādukā—como principio sagrado y amparo; es de naturaleza espiritual, destinado al bien de los seres vivientes sobre la tierra.

Verse 79

शास्त्रमार्गेण चानेन भक्त्या यः पादुके मम । पूजयिष्यति सिद्धिः स्यात्तस्य मद्दर्शनोद्भवा

Quien, siguiendo el sendero del śāstra y con devoción, venere Mis pādukā—su siddhi (logro) nacerá ciertamente de la gracia de Mi visión divina (darśana).

Verse 80

चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यामहमत्रार्बुदे सदा । अहोरात्रे वसिष्यामि सुगुप्ता गिरिगह्वरे

En el decimocuarto día de la quincena luminosa de Caitra, estaré siempre aquí, en Arbuda: moraré día y noche, bien oculto en las cavernas de la montaña.

Verse 81

पर्वतोऽयं ममाभीष्टो न च त्यक्तुं मनो दधे । तथापि संपरित्यक्तो युष्माकं हितकाम्यया

Esta montaña Me es querida, y Mi corazón no deseaba abandonarla; sin embargo, la he renunciado por completo, anhelando vuestro bienestar.

Verse 82

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तु सा देवी समंताद्देवकिंनरैः । स्तूयमाना ययौ स्वर्गं मुक्त्वा ते पादुके शुभे

Dijo Pulastya: Habiendo hablado así, aquella Diosa—alabada por doquier por los devas y los kinnaras—partió al cielo, dejando atrás aquellas auspiciosas pādukās (sandalias sagradas).

Verse 83

अद्यापि सिद्धिमायांति योगिनो ध्यानतत्पराः । तन्निष्ठास्तद्गतप्राणा यथा देव्याः प्रदर्शनात्

Aún hoy, los yoguis entregados a la meditación—firmes en Ella y con el aliento vital absorbido en Ella—alcanzan siddhi, como por la manifestación directa de la Diosa.

Verse 84

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्व परिपृच्छसि । श्रीमातासंभवं पुण्यं पादुकाभ्यां च भूमिप

Todo esto te lo he relatado, conforme me preguntaste, oh rey: el mérito sagrado nacido de la venerable Madre Śrī, y también acerca de las santas pādukās.

Verse 85

यस्त्वेतत्पठते भक्त्या श्लाघते वाऽथ यो नरः । सर्वपापैर्महाराज मुच्यते ज्ञानतत्परः

Pero quien recita esto con devoción—o incluso quien lo alaba—oh gran rey, queda liberado de todos los pecados y se vuelve diligente en el conocimiento verdadero.