Adhyaya 73

Verse 1

। सूत उवाच । एवं ते कौरवाः सर्वे पांडोः पुत्राश्च शालिनः । तस्मात्स्थानात्ततो जग्मुर्यत्र द्वारवती पुरी

Sūta dijo: Así, todos aquellos Kauravas, junto con los ilustres hijos de Pāṇḍu, partieron de aquel lugar hacia donde se alza la ciudad de Dvāravatī.

Verse 2

तत्र गत्वा विवाहं तु चक्रुः संहृष्टमानसाः । दुर्योधनस्य भूपस्य भानुमत्या समं तदा

Al llegar allí, con el corazón exultante, celebraron entonces el matrimonio del rey Duryodhana con Bhānumatī.

Verse 3

नानावादित्रघोषेण वेदध्वनियुतेन च । गीतैर्मनोहरैः पाठैर्बन्दिनां च सहस्रशः

Con el clamor de muchos instrumentos, unido al resonar del canto védico; con cantos encantadores y recitaciones melodiosas, y con miles de panegiristas—

Verse 4

एवं महोत्सवो जज्ञे तत्र यावद्दिनाष्टकम् । यादवानां कुरूणां च मिलितानां परस्परम्

Así, allí surgió una gran festividad durante ocho días, cuando los Yādavas y los Kurus se reunieron en mutua concordia.

Verse 5

कृतार्थास्तत्र संजाताः सूतमागध बन्दिनः । चारणा ब्राह्मणेंद्राश्च तथान्येऽपि च तार्किकाः

Allí, los bardos y panegiristas—Sūtas, Māgadhas y Bandins—quedaron colmados; y asimismo los Cāraṇas, los más eminentes Brāhmaṇas, y otros sabios versados en la lógica.

Verse 6

ततस्तु नवमे प्राप्ते दिवसे कुरुपांडवाः । भीष्माद्याः पुंडरीकाक्षमिदमूचुः ससौहृ दम्

Luego, al llegar el noveno día, los Kurus y los Pāṇḍavas—encabezados por Bhīṣma—dijeron estas palabras a Puṇḍarīkākṣa con afectuosa benevolencia.

Verse 7

न वयं पुंडरीकाक्ष तव रामस्य चाश्रयम् । कथंचित्त्यक्तुमिच्छामः स्नेहपाशनियंत्रिताः

Oh, de ojos de loto, no deseamos—de ningún modo—abandonar el amparo tuyo y el de Rāma, pues estamos sujetos por las ataduras del afecto.

Verse 8

तथापि च प्रगन्तव्यं स्वपुरं प्रति माध व । बलभद्रसमायुक्तस्तस्मान्नः कुरु मोक्षणम्

Sin embargo, oh Mādhava, debes partir hacia tu propia ciudad, acompañado de Balabhadra; por ello, concédenos permiso para retirarnos y partir también.

Verse 9

विष्णुरुवाच । न तावद्वत्सरो जातो न मासः पक्ष एव च । स्थितानामत्र युष्माकं तत्किमौत्सुक्यमागतम्

Dijo Viṣṇu: «Aún no ha transcurrido ni un año—ni un mes, ni siquiera una quincena—desde que permanecéis aquí. ¿Por qué, entonces, ha surgido en vosotros tal prisa?»

Verse 10

तस्मादत्रैव तिष्ठामः सहिताः कुरुपांडवाः । यूयं वयं विनोदेन मृगयाक्षोद्भवेन च

Por tanto, quedémonos aquí mismo juntos—Kurus y Pāṇḍavas—mientras vosotros y nosotros pasamos el tiempo en recreación sana, incluso con el esfuerzo que nace de la caza.

Verse 11

शस्त्रशिक्षाक्रियाभिश्च दमनेन च दन्तिनाम् । तथाभिवांछितैरन्यैः स्नेहोऽस्ति यदि वो मयि

—mediante prácticas de adiestramiento en las armas, mediante el amansamiento de elefantes, y mediante otras ocupaciones que deseéis—si en verdad guardáis afecto por mí.

Verse 12

भीष्म उवाच । उपपन्नमिदं विष्णो यत्त्वया व्याहृतं वचः । परं शृणुष्व मे वाक्यं यदर्थं ह्युत्सुका वयम्

Bhīṣma dijo: «Oh Viṣṇu, es apropiado lo que has pronunciado. Ahora escucha mis palabras: la razón por la cual estamos, en verdad, tan ansiosos.»

Verse 13

आनर्तविषयेऽस्माभिरागच्छद्भिस्तवांतिकम् । दृष्टमत्यद्भुतं क्षेत्रं हाटकेश्वरजं महत् । तत्र लिंगानि दृष्टानि भूपतीनां महात्मनाम्

En la tierra de Ānarta, mientras nos acercábamos a tu presencia, contemplamos un kṣetra sagrado, supremamente maravilloso y grandioso, vinculado a Hāṭakeśvara. Allí vimos liṅgas establecidos por reyes magnánimos, de gran alma.

Verse 14

सूर्यचन्द्रान्वयोत्थानामन्येषां च महात्मनाम्

—(liṅgas) pertenecientes también a otros soberanos magnánimos, descendientes de las dinastías Solar y Lunar.

Verse 15

देवानां दानवानां च मुनीनां च विशेषतः । साकाराणि सुतेजांसि नानाप्रासादभोजि च

Allí hay manifestaciones visibles, radiantes y espléndidas—en especial de los dioses, de los Dānavas y de los sabios—vinculadas a numerosos santuarios y recintos semejantes a templos, de diversas formas.

Verse 16

ततश्च कुरुमुख्यानां पांडवानां च माधव । लिंगसंस्थापनार्थाय तत्र जाता मतिर्दृढा

Entonces, oh Mādhava, en los más eminentes de los Kurus y en los Pāṇḍavas surgió una firme determinación: establecer allí liṅgas de Śiva.

Verse 17

ते वयं तत्र गत्वाशु यथाशक्त्या यथेच्छया । लिंगानि स्थापयिष्यामः स्वानिस्वानि पृथक्पृथक्

Así pues, iremos pronto allí y, según la capacidad y el anhelo del corazón de cada cual, instalaremos liṅgas: cada uno por separado, lo suyo en su propio lugar.

Verse 18

एतस्मात्कारणात्तूर्णं चलिता वयमच्युत । न वयं तव संगस्य तृप्यामोऽब्दशतैरपि

Por esta causa, oh Acyuta, hemos partido de inmediato. Y aun en cientos de años no nos saciaríamos de tu compañía.

Verse 19

तस्मादाज्ञापयस्वाद्य कृत्वा चित्तं दृढं विभो । भूयोऽप्यत्रागमिष्यामस्तव दर्शनलालसाः

Por tanto, oh Señor, ordena hoy, afirmando tu mente con firmeza. Volveremos aquí de nuevo, anhelantes de la gracia de contemplarte.

Verse 20

श्रीभगवानुवाच । अहं जानामि तत्क्षेत्रं सुपुण्यं पापनाशनम् । तापसैः कीर्तितं नित्यं ममान्यैस्तीर्थयात्रिकैः

El Bienaventurado Señor dijo: Conozco esa región sagrada—sumamente meritoria y destructora de pecados—ensalzada sin cesar por los ascetas y por otros peregrinos de los tīrtha.

Verse 21

तस्मात्तत्र समेष्यामो युष्माभिः सहिता वयम् । लिंग संस्थापनार्थाय क्षेत्रदर्शनवांछया

Por eso iremos allá junto con vosotros, tanto para establecer el liṅga como por el deseo de contemplar ese kṣetra sagrado.

Verse 22

सूत उवाच । तच्छुत्वा कौरवाः सर्वे परं हर्षमुपागताः । तथा पांडुसुताश्चैव ये चान्ये तत्र पार्थिवाः

Sūta dijo: Al oírlo, todos los Kauravas se llenaron de suprema alegría; y lo mismo los hijos de Pāṇḍu y los demás reyes allí presentes.

Verse 23

ते तु संप्रस्थिताः सर्वे मिलिताः कुरुपांडवाः । गजवाजिविमर्देन कम्पयन्तो वसुन्धराम्

Entonces todos partieron—Kurus y Pāṇḍavas unidos—sacudiendo la tierra con el estruendo del apretado avance de elefantes y caballos.

Verse 24

अथ तत्क्षेत्रमासाद्य दूरे कृत्वा निवेशनम् । कौरवा यादवा मुख्याश्चमत्कारपुरं गताः

Luego, al llegar a aquella región sagrada y establecer el campamento a cierta distancia, los principales Kauravas y Yādavas fueron a Camatkārapura.

Verse 25

तत्र सर्वान्समाहूय ब्राह्मणान्विनयान्विताः । प्रोचुर्दत्त्वा विचित्राणि भूषणाच्छादनानि च

Allí, con humildad, convocaron a todos los brāhmaṇas; y tras ofrecer ornamentos y vestiduras espléndidas, les dirigieron la palabra.

Verse 26

वयं सर्वेऽत्र वांछामो लिगसंस्थापनक्रियाम् । कर्तुं प्रासादमुख्यानां पृथक्त्वेन स्वशक्तितः

Todos nosotros aquí deseamos realizar el rito de establecer un Śiva-liṅga; y, cada cual según su propia capacidad, disponer por separado los principales santuarios y templos.

Verse 27

तस्मात्कृत्वा प्रसादं नो दयां च द्विजसत्तमाः । आज्ञापयत शीघ्रं हि येन कर्म प्रवर्तते

Por ello, oh los mejores entre los nacidos dos veces, concedednos vuestro favor y compasión; dad la instrucción pronto, para que la obra sagrada comience.

Verse 28

भविष्यथ तथा यूयं होतारः सर्वकर्मसु । न चान्यो ब्राह्मणो बाह्यो यद्यपि स्याद्बृहस्पतिः

Así también, vosotros mismos seréis los sacerdotes oficiantes (hotṛ) en todos esos ritos; no se empleará a ningún otro brāhmaṇa venido de fuera, aunque fuese como el mismo Bṛhaspati.

Verse 29

यतोऽस्माभिः श्रुता वार्ता कीर्त्यमाना पुरातनी । विष्णुना तस्य राजर्षेः प्रेतश्राद्धसमुद्भवा

Pues hemos oído un relato antiguo, aún hoy cantado y recordado: cómo, por disposición de Viṣṇu, surgió el asunto del śrāddha del rey sabio para aquel que había devenido preta.

Verse 30

यथा तेन कृतं श्राद्धं पितुः प्रेतस्य यत्नतः । ब्राह्मणानां पुरोऽन्येषां यथोक्तानामपि द्विजाः

Cómo él, con empeño, realizó el śrāddha para su padre en estado de preta—ante brāhmaṇas y otros dos veces nacidos debidamente designados, exactamente según lo prescrito.

Verse 31

यथोक्तविधिना तीर्थे नागानां पंचमीदिने । श्रावणे मासि नो मुक्तः पिता तस्य तथापि सः

Sin embargo, aunque se hizo en el tīrtha conforme al rito prescrito—en el día de Nāga Pañcamī del mes de Śrāvaṇa—su padre no quedó liberado.

Verse 32

प्रेतत्वात्सर्पदोषेण संजाता द्विजसत्तमाः । देवशर्मपुरो यावत्तत्कृतं श्राद्धमादरात् । तावत्पिता विनिर्मुक्तः प्रेतत्वाद्दारुणाद्द्विजाः

Oh excelentísimos entre los dos veces nacidos, la condición de preta había surgido por el sarpa-doṣa, la falta vinculada a las serpientes. Mas cuando, en presencia de Devaśarmā, se realizó con reverencia aquel śrāddha, entonces su padre quedó libre de ese terrible estado de preta, oh dvijas.

Verse 33

यदत्र क्रियते किंचित्कर्म धर्म्यं द्विजोत्तमाः । तद्बाह्यं च भवेद्व्यर्थमेतद्विद्मः स्फुटं वयम्

Oh, los mejores de los dos veces nacidos: cualquier rito justo que se realice aquí, si se hace fuera de este recinto sagrado, se vuelve estéril y sin fruto. Esto lo sabemos con claridad.

Verse 34

प्रार्थयामो विशेषेण तेन दैन्यं समागताः । प्रसादः क्रियतां तस्मादाज्ञां यच्छत मा चिरम्

Os suplicamos con especial fervor; por ese asunto hemos caído en la aflicción. Por ello, conceded vuestra gracia y dad la instrucción—no tardéis.

Verse 35

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणास्ते परस्परम् । मन्त्रं चक्रुस्तदर्थं हि किं कृतं सुकृतं भवेत्

Dijo Sūta: Al oír aquellas palabras, los brāhmaṇas se consultaron entre sí y deliberaron sobre el asunto: qué acción, emprendida, llegaría a ser verdadero mérito (sukṛta).

Verse 36

एके प्रोचुर्न दास्यामः प्रासादार्थं वसुन्धराम् । एतेषामपि चैकस्य तस्माद्गच्छंतु सत्वरम्

Algunos dijeron: «No daremos tierra para levantar un prāsāda, un templo. Por eso, que vayan pronto a alguno de los otros».

Verse 37

पंचक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रमेतद्व्यवस्थितम् । पूर्वेषामपि देवानां प्रासादैस्तत्समावृतम्

Este recinto sagrado está establecido con la medida de cinco krośas, y además está rodeado por los templos de los dioses antiguos.

Verse 38

अन्ये प्रोचुर्धनोमत्ता यूयं च सुखमाश्रिताः । दारिद्यार्तिं न जानीथ ब्रूथ तेन भृशं वचः

Otros dijeron: «Estáis embriagados de riqueza y vivís con holgura; no conocéis la angustia de la pobreza; por eso pronunciáis palabras tan ásperas».

Verse 39

तस्माद्वयं प्रदास्याम एतेषां हि वसु न्धराम् । अर्थसिद्धिर्भवेद्येन भूषा स्थानस्य जायते

«Por ello les daremos tierra; así se cumplirá su propósito, y el lugar sagrado mismo quedará adornado y glorificado por esa obra.»

Verse 40

तथान्ये मध्यमाः प्रोचुर्यत्र साक्षाज्जनार्दनः । स्वयं प्रार्थयते भूमिं तत्कस्मान्न प्रदीयते

Entonces otros, tomando una vía intermedia, dijeron: «Donde el propio Janārdana pide directamente tierra, ¿por qué no habría de concedérsele?»

Verse 41

तस्माद्यत्र समायाताः कुरुपांडवयादवाः । प्राधान्येन प्रकुर्वंतु प्रासादांस्तेन चापरे

«Por tanto, en el lugar donde se han reunido los Kurus, los Pāṇḍavas y los Yādavas, que ellos tomen la primacía en la edificación de los templos, y que los demás sigan en consecuencia.»

Verse 42

याचते यत्र गांगेयः स्वयमेव तथा परः । धृतराष्ट्रः सपुत्रश्च पांडवाश्च महाबलाः । लिंगसंस्थापनार्थाय निषेधस्तत्र नार्हति

Donde el propio Gāṅgeya (Bhīṣma) hace la petición, y asimismo otros —Dhṛtarāṣṭra con sus hijos y los poderosos Pāṇḍavas—, cuando es para establecer un Śiva-liṅga, no es apropiada allí ninguna oposición.

Verse 43

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिपन्नं द्विजोत्तमैः । निर्धनैः सधनैश्चापि सस्पृहैर्निःस्पृहैरपि

Al oír aquellas palabras, los más excelsos entre los dos veces nacidos aceptaron la decisión: tanto los pobres como los ricos, tanto los deseosos como los desapegados por igual.

Verse 44

ततः समेत्य ते सर्वे ब्राह्मणाः कुरुसत्तमान् । यादवान्पांडवान्प्रोचुः कृत्वा वै मन्त्रनिश्चयम्

Entonces todos aquellos brāhmaṇas se reunieron y, tras afirmar con firmeza su consejo, hablaron a los más eminentes de los Kurus, a los Yādavas y a los Pāṇḍavas.

Verse 45

ब्राह्मणा ऊचुः । एतत्स्वल्पतरं क्षेत्रं सर्वेषामपि भूभुजाम् । प्रासादैः सर्वतो व्याप्तं तत्किं ब्रूमोऽधुना वयम्

Los Brāhmaṇas dijeron: «Este recinto sagrado es demasiado pequeño para todos los reyes. Ya está colmado por todas partes de templos; ¿qué podemos decir ahora?»

Verse 46

तद्भवंतः प्रकुर्वंतु प्राधान्येन यदृच्छया । क्षेत्रेऽत्रैवाभिमुख्येन प्रासादान्सुमनोहरान् । यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं पृथक्त्वेन व्यवस्थिताः

«Por ello, proceda cada uno de vosotros—según la precedencia y según lo permita la circunstancia—aquí mismo, en este kṣetra, y edificad templos sumamente hermosos, dispuestos por separado, conforme a la antigüedad y a la excelencia.»

Verse 47

अथ हर्षसमायुक्ता धृतराष्ट्रमुखाः क्रमात् । प्राधान्येन यथाश्रेष्ठं चक्रुः प्रासादपद्धतिम्

Entonces, colmados de júbilo, Dhṛtarāṣṭra y los demás, en el debido orden, establecieron la disposición de los templos, conforme a la precedencia y a la excelencia.

Verse 73

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धृतराष्ट्रादिकृतप्रासादस्थापनोद्यमवर्णनंनाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः

Así, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa, en la Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, dentro de la sexta sección—el Nāgara Khaṇḍa—en el Māhātmya del kṣetra de Hāṭakeśvara, concluye el capítulo septuagésimo tercero, titulado “Descripción del empeño de Dhṛtarāṣṭra y otros en establecer templos.”