Adhyaya 70

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति शक्तिः पापप्रणाशिनी । कार्तिकेयेन निर्मुक्ता हत्वा वै तारकं रणे

Sūta dijo: Además, allí existe también otra Lanza sagrada (śakti), destructora de pecados, que Kārttikeya arrojó tras dar muerte a Tāraka en la batalla.

Verse 2

तथास्ति सुमहत्कुण्डं स्वच्छोदकसमावृतम् । तेनैव निर्मितं तत्र यः स्नात्वा तां प्रपूजयेत् । स पापान्मुच्यते सद्य आजन्ममरणांति कात्

Asimismo, existe allí un estanque inmensamente grande, colmado de aguas claras y puras, construido en ese lugar por él solo. Quien se bañe en él y luego venere esa Śakti, la Lanza sagrada, queda al instante liberado de los pecados: de los acumulados desde el nacimiento hasta la cercanía de la muerte.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कस्मिन्काले विनिर्मुक्ता सा शक्तिस्तेन नो वद । किमर्थं स्वामिना तत्र किंप्रभावा वद स्वयम्

Los sabios dijeron: «¿En qué tiempo fue soltada por él esa Śakti? Dínoslo. ¿Con qué propósito su Señor la colocó allí? ¿Y cuál es su poder? Cuéntanos tú mismo».

Verse 4

सूत उवाच । पुरासीत्तारकोनाम दानवोऽतिबलान्वितः । हिरण्याक्षस्य दायादस्त्रैलोक्यस्य भयावहः

Sūta dijo: «En tiempos antiguos hubo un Dānava llamado Tāraka, dotado de fuerza inmensa; heredero de Hiraṇyākṣa, se volvió el terror de los tres mundos».

Verse 5

स ज्ञात्वा जनकं ध्वस्तं विष्णुना प्रभविष्णुना । तपस्तेपे ततस्तीव्रं गोकर्णं प्राप्य पर्वतम्

Al saber que su padre había sido destruido por Viṣṇu, el Señor poderoso, emprendió entonces severas austeridades, tras llegar al monte de Gokarṇa.

Verse 6

यावद्वर्षसहस्रांतं शीर्णपर्णा शनः स्थितः । ध्यायमानो महादेवं कायेन मनसा गिरा

Durante mil años completos permaneció allí, consumiéndose poco a poco, mientras meditaba en Mahādeva con el cuerpo, la mente y la palabra.

Verse 7

वरुपूजोपहारैश्च नैवेद्यैर्विविधैस्ततः । ततो वर्षसहस्रांते स दैत्यो दुःखसंयुतः

Allí, con ofrendas de adoración y diversos alimentos, al completarse los mil años, aquel Daitya permanecía aún agobiado por el sufrimiento.

Verse 8

ज्ञात्वा रुद्रमसंतुष्टं ततो रौद्रं तपोऽकरोत् । विनिष्कृत्त्यात्ममांसानि जुहोतिस्म हुताशने

Sabiendo que Rudra aún no estaba complacido, realizó una austeridad terrible: cortando trozos de su propia carne, los ofreció al fuego del sacrificio.

Verse 9

ततस्तुष्टो महादेवो वृषारूढ उमापतिः । सर्वैरेव गणैः सार्धं तस्य संदर्शनं ययौ

Entonces Mahādeva, el que monta el toro, el Señor de Umā, complacido, fue a concederle una audiencia, acompañado por todos sus Gaṇas.

Verse 10

तत्र प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन नादयन् । दिशः सर्वा महादेवो हर्ष गद्गदया गिरा

Allí Mahādeva habló con deleite, resonando con un rugido claro y vibrante que llenó todas las direcciones, con la voz temblorosa de alegría.

Verse 11

भोभोस्तारक तुष्टोऽस्मि साहसं मेदृशं कुरु । प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं येन ते प्रददाम्यहम्

"Oh Tāraka, estoy complacido. Muéstrame la audaz petición que buscas. Pide lo que tu corazón desee, para que pueda concedértelo".

Verse 12

तारक उवाच । अजेयः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादादहं विभो । यथा भवामि संग्रामे त्वां विहाय तथा कुरु

Dijo Tāraka: «Oh Señor soberano, por tu gracia haz que sea inconquistable para todos los dioses; que en la batalla permanezca invencible, salvo ante Ti. Concédelo así».

Verse 13

भगवानुवाच । मत्प्रसादादसंदिग्धं सर्वमेतद्भविष्यति । त्वया यत्प्रार्थितं दैत्य त्वमेको बलवानिह

El Bienaventurado Señor dijo: «Por mi gracia, todo esto sucederá sin duda. Oh Daitya, lo que has pedido te será concedido; aquí te alzarás como uno de poder incomparable».

Verse 14

एवमुक्त्वा महादेवः स्वमेव भवनं गतः । तारकश्चापि संहृष्टस्तथैवनिज मन्दिरम्

Dicho esto, Mahādeva regresó a Su propia morada. Tāraka también, lleno de júbilo, volvió del mismo modo a su propio palacio-templo.

Verse 15

ततो दानवसैन्येन महता परिवारितः । गतः शक्रपुरीं योद्धुं विख्याताममरावतीम्

Entonces, rodeado por un inmenso ejército de Dānavas, marchó a combatir contra la ciudad de Śakra: Amarāvatī, célebre en todos los mundos.

Verse 16

अथाभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह । यावद्वर्षसहस्रांते मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

Entonces estalló una gran guerra entre los Devas y los Dānavas. Durante mil años continuó, sembrando muerte; y sólo entonces se retiraron y dieron vuelta.

Verse 17

तत्राभवत्क्षयो नित्यं देवानां रणमूर्धनि । विजयो दानवानां च प्रसादाच्छूलपा णिनः

Allí, en la misma vanguardia del campo de batalla, los Devas sufrían pérdidas continuas; y la victoria fue para los Dānavas, por la gracia del Señor portador del Tridente.

Verse 18

ततश्चक्रुरुपायांस्ते विजयाय दिवौकसः । वर्माणि सुविचित्राणि यन्त्राणि परिखास्तथा

Entonces los moradores del cielo idearon medios para la victoria: armaduras maravillosamente labradas, máquinas de guerra y también fosos defensivos.

Verse 19

अन्यान्यपि शरीरस्य रक्षणार्थं प्रयत्नतः । तथैव योधमुख्यानां विशेषाद्द्विजसत्तमाः

Y con gran empeño dispusieron otras protecciones para el cuerpo, especialmente para los principales guerreros, oh el mejor de los nacidos dos veces.

Verse 20

ससृजुस्ते सुराधीशा दानवेभ्यो दिवानिशम्

Aquellos señores de los dioses desataron sus fuerzas y armas contra los Dānavas, de día y de noche.

Verse 21

मुद्गरा भिंडिपालाश्च शतघ्न्योऽथ वरेषवः । प्रासाः कुन्ताश्च भल्लाश्च तस्मिन्काले विनिर्मिताः । विशेषाहवसंबन्धव्यूहानां प्रक्रियाश्च याः

En aquel tiempo se forjaron mazas (mudgara), bhiṇḍipālas, śataghnīs y flechas excelentes; también jabalinas (prāsa), lanzas (kunta) y dardos bhalla, junto con los procedimientos especializados de formaciones de batalla, adecuados a cada modo de combate.

Verse 22

तथान्यानि विचित्राणि कूटयुद्धान्यनेकशः । भीषिकाः कुहकाश्चैव शक्रजालानि कृत्स्नशः

Asimismo, se urdieron muchas otras guerras de estratagemas, asombrosas y variadas—artificios terribles, ingenios engañosos y, por completo, redes de ilusión semejantes a las de Indra.

Verse 23

न च ते विजयं प्रापुस्तथापि द्विजसत्तमाः । दानवेभ्यो महायुद्धे प्रहारैर्जर्जरीकृताः

Con todo, no alcanzaron la victoria, oh el mejor de los nacidos dos veces; en aquella gran guerra fueron golpeados y hechos añicos por los Dānavas.

Verse 24

अथ प्राह सहस्राक्षो भयत्रस्तो बृहस्पतिम् । दिनेदिने वयं दैत्यैर्विजयामो द्विजोत्तम

Entonces Sahasrākṣa (Indra), estremecido por el temor, habló a Bṛhaspati: «Oh el mejor de los nacidos dos veces, día tras día somos vencidos por los Dānavas».

Verse 25

यथायथा रणार्थाय सदुपायान्करोम्यहम् । तथातथा पराभूतिर्जायते मे महाहवे

«Por más que emprenda buenos recursos para la batalla, así también, en esa guerra inmensa, la derrota vuelve a nacer para mí una y otra vez.»

Verse 26

तदुपायं सुराचार्य स्वबुद्ध्या त्वं प्रचिन्तय । येन मे स्याज्जयो युद्धे तव कीर्तिरनिन्दिता ०

«Por ello, oh preceptor de los dioses, considera con tu propio discernimiento ese medio por el cual la victoria sea mía en la guerra—y por el cual tu fama permanezca sin tacha.»

Verse 27

सूत उवाच । ततो बृहस्पतिः प्राह चिरं ध्यात्वा शचीपतिम् । प्रहृष्टवदनो ज्ञात्वा जयोपायं महाहवे

Dijo Sūta: Entonces Bṛhaspati, tras meditar largo tiempo en el señor de Śacī (Indra), habló—con el rostro radiante de gozo, al haber comprendido el medio de la victoria en aquella gran batalla.

Verse 28

मया शक्र परिज्ञातः स उपायो महाहवे । जीयन्ते शत्रवो येन लीलयैवापि भूरिशः

«Oh Śakra, he discernido ese medio en la gran batalla; por él los enemigos son vencidos—hasta sin esfuerzo, como en un juego—oh señor poderoso.»

Verse 29

यदाभीष्टं वरं तेन प्रार्थितस्त्रिपुरांतकः । तदैवं वचनं प्राह प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

Cuando él pidió a Tripurāntaka (Śiva) el don deseado, entonces—postrándose una y otra vez—pronunció estas palabras.

Verse 30

अजेयः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादादहं विभो । यथा भवामि संग्रामे त्वां विहाय तथा कुरु

«Oh Señor soberano, por tu gracia soy invencible para todos los dioses. Dispón que en la batalla yo sea así, aun cuando esté sin ti, sin tu presencia directa.»

Verse 31

न तं स्वयं महादेवः स्वशिष्यं सूदयिष्यति । विषवृक्षमपि स्थाप्य कश्छिनत्ति पुनः स्वयम्

«Mahādeva no lo matará él mismo: es su propio discípulo. Después de plantar incluso un árbol venenoso, ¿quién lo corta luego con su propia mano?»

Verse 32

यो वै पिता स पुत्रः स्याच्छ्रुतिवाक्यमिदं स्मृतम् । तस्माज्जनयतु क्षिप्रं हरस्तन्नाशकृत्सुतम्

Se recuerda como dicho de la Śruti: «Quien es padre llega a ser hijo». Por ello, que Hara engendre pronto un hijo que cause su propia destrucción.

Verse 33

येन सेनाधिपत्ये तं विनियोज्य महाहवम् । कुर्मो दैत्यैः समं शस्त्रैः प्राप्नुयाम ततो जयम्

Al nombrarlo comandante del ejército y lanzarlo a la gran batalla, nos enfrentaremos a los Dānavas con armas iguales—y entonces alcanzaremos la victoria.

Verse 34

एष एव उपायोऽत्र मया ते परिकीर्तितः । विजयाय सहस्राक्ष नान्योऽस्ति भुवनत्रये

Éste es el único medio que aquí te he declarado para la victoria, oh Indra de mil ojos; en los tres mundos no existe otro camino.

Verse 35

ततो देवगणैः सर्वैः समेतः पाकशासनः । तमर्थं प्रोक्तवाञ्छंभुं विनयावनतः स्थितः

Entonces Indra, el castigador de Pāka, acompañado por todas las huestes de los dioses, se acercó a Śambhu y, con humildad y la cabeza inclinada, expuso su propósito.

Verse 36

सुतस्य जननार्थाय कुरु यत्नं वृषध्वज । येन सेनाधिपत्ये तं योजयामि दिवौकसाम्

«Esfuérzate, oh Señor del estandarte del toro, en engendrar un hijo, para que yo pueda nombrarlo comandante de las huestes celestiales.»

Verse 37

प्राप्नोम्यहं च संग्रामे विजयं त्वत्प्रसादतः । निहत्य दानवान्सर्वांस्तारकेण समन्वितान्

Por tu gracia alcanzaré la victoria en la batalla, después de abatir a todos los Dānavas aliados con Tāraka.

Verse 38

नान्यथा विजयो मे स्यात्संग्रामे दानवैः सह । इति मां प्राह देवेज्यो ज्ञात्वा सम्यङ्महामतिः

De otro modo, no habría victoria para mí en la batalla contra los Dānavas. Así me habló Deveśya (Bṛhaspati), el de gran ánimo, tras comprender rectamente la situación.

Verse 39

अथोवाच विहस्योच्चैः शंकरस्त्रिदशेश्वरम् । करिष्यामि वचः क्षिप्रं तव शक्र न संशयः

Entonces Śaṅkara, riendo en voz alta, dijo al señor de los Treinta (los dioses): “Oh Śakra, sin duda cumpliré pronto tu ruego.”

Verse 40

पुत्रमुत्पादयिष्यामि सर्वदैत्यविनाशकम् । यं त्वं सेनापतिं कृत्वा जयं प्राप्स्यसि सर्वदा

“Haré nacer un hijo que destruirá a todos los Daityas. Al nombrarlo tu general, alcanzarás la victoria en todo tiempo.”

Verse 41

एवमुक्त्वा महादेवो गत्वा कैलास पर्वतम् । गौर्या समं ततश्चक्रे कामधर्मं यथोचितम्

Dicho esto, Mahādeva fue al monte Kailāsa y, junto con Gaurī, realizó el rito del amor conforme a lo debido.

Verse 42

हावैर्भावैः समोपेतं हास्यैरन्यैस्तदात्मिकैः । यावद्वर्षसहस्रांतं दिव्यं चैव निमेषवत्

Acompañado de gestos juguetones y de tiernos estados del ánimo, con risas y otras expresiones semejantes, aquel tiempo divino—que duró hasta el término de mil años—pasó como si fuera un solo instante.

Verse 43

अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः । चक्रुर्मंत्रं तदर्थं हि तारकेण प्रपीडिताः

Entonces todas las huestes de los dioses, con la mente estremecida por el temor, compusieron un mantra para ese mismo fin, pues estaban siendo oprimidos por Tāraka.

Verse 44

सहस्रं वत्सराणां तु रतासक्तस्य शूलिनः । अतिक्रांतं न देवानां तेन कृत्यं विनिर्मितम्

Durante mil años, Śūlin (Śiva), absorto en la unión amorosa, permaneció así; y en todo ese tiempo los dioses no pudieron realizar la tarea prevista que dependía de él.

Verse 45

तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः । संतिष्ठते समं गौर्या कैलासे विजने स्थितः

Por ello, vayamos a aquel lugar donde el dios Maheśvara mora—junto con Gaurī—en el Kailāsa, establecido en la soledad silenciosa.

Verse 46

ततस्तत्रैव संजग्मुः सर्वे देवाः सवासवाः । उद्वहन्तः परामार्तिं तारकारिसमुद्भवाम्

Entonces, allí mismo, todos los dioses—junto con Vāsava (Indra)—se congregaron, llevando una gran aflicción surgida en relación con Tārakāri (Skanda, el matador de Tāraka).

Verse 47

अथ कैलासमासाद्य यावद्यांति भवांतिकम् । निषिद्धा नंदिना तावन्न गंतव्यमतः परम्

Entonces, al llegar al Kailāsa y avanzar hasta las cercanías de Bhava (Śiva), Nandin los detuvo: «No debéis pasar más allá de este lugar»។

Verse 48

रहस्ये भगवान्सार्धं पार्वत्या समवस्थितः । अस्माकमपि नो गम्यं तस्मात्तावन्न गम्यताम्

«El Señor Bienaventurado permanece en secreto junto con Pārvatī; ni siquiera a nosotros nos es lícito entrar. Por eso, por ahora no avancéis más.»

Verse 49

ततस्तैर्विबुधैः सर्वैः प्रेषितस्तत्र चानिलः । किं करोति महादेवः शीघ्रं विज्ञायतामिति

Entonces todos aquellos dioses enviaron allí a Anila (Vāyu), diciendo: «Averigua pronto qué está haciendo Mahādeva.»

Verse 50

अथ वायुर्गतस्तत्र यत्रास्ते भगवाञ्छिवः । गौर्या सह रतासक्त आनन्दं परमं गतः

Luego Vāyu fue al lugar donde moraba el Bienaventurado Śiva; con Gaurī, absorto en la unión, había entrado en la dicha suprema.

Verse 51

अथ प्रचलिते शुक्रे स्थानादप्राप्तयोनिके । देवेन वीक्षितो वायुर्नातिदूरे व्यवस्थितः

Y cuando el semen comenzó a agitarse—sin haber llegado aún a su lugar o seno destinado—Vāyu, que estaba no muy lejos, fue visto por el Dios.

Verse 52

ततो व्रीडा समोपेतस्तत्क्षणादेव चोत्थितः । भावासक्तां प्रियां त्यक्त्वा मा मोत्तिष्ठेतिवादिनीम्

Entonces, vencido por el pudor, se levantó en aquel mismo instante, dejando a su amada absorta en el afecto, la que decía: «No te levantes».

Verse 53

अब्रवीदथ तं वायुं विनयावनतं स्थितम् । किमर्थं त्वमिहायातः कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम्

Luego habló a Vāyu, que estaba allí inclinado con humildad: «¿Con qué propósito has venido aquí? ¿Está todo bien entre los moradores del cielo?»

Verse 54

वायुरुवाच । एते शक्रादयो देवा नंदिना विनिवारिताः । तारकेण हतोत्साहास्तिष्ठंति गिरिरोधसि

Vāyu dijo: «Estos dioses —Indra y los demás— han sido rechazados por Nandin. Con el ánimo quebrantado por Tāraka, permanecen detenidos en la ladera de la montaña».

Verse 55

तस्मादेतान्समाभाष्य समाश्वास्य च सादरम् । प्रेषयस्व द्रुतं तत्र यत्र ते दानवाः स्थिताः

«Por ello, ve a hablarles, reconfórtalos con el debido respeto y envíalos pronto al lugar donde están apostados esos Dānavas».

Verse 56

अथ तानाह्वयामाम तत्क्षणात्त्रिपुरांतकः । संप्राह चविषण्णास्यः कृतांजलिपुटान्स्थितान्

Entonces Tripurāntaka los llamó de inmediato a su lado y habló a quienes estaban allí con las palmas juntas en reverencia, el rostro abatido por la aflicción.

Verse 57

श्रीभगवानुवाच । युष्मत्कृते समारंभः पुत्रार्थं यो मया कृतः । स्वस्थानाच्चलिते शुक्रे कृतो मोघोद्य वायुना

El Señor Bienaventurado dijo: «Por vosotros emprendí este esfuerzo para engendrar un hijo. Pero hoy, al ser desplazada la semilla de su lugar propio por Vāyu, aquella empresa ha quedado sin fruto».

Verse 58

एतद्वीर्यं मया धैर्यात्स्तंभितं लिंगमध्यगम् । अमोघं तिष्ठते सर्वं क्व दधामि निवेद्यताम्

«Con firmeza he contenido esta potencia y la he mantenido en el interior del liṅga. Permanece enteramente infalible; decidme, ¿dónde he de depositarla?»

Verse 59

येन संजायते पुत्रो दानवांतकरः परः । सेनानाथश्च युष्माकं दुर्द्धरः समरे परैः

«De ello nacerá un hijo: supremo, exterminador de los Dānavas; será vuestro generalísimo, irresistible para los enemigos en la batalla.»

Verse 60

एतत्कल्पाग्निसंकाशं धर्तुं शक्नोति नापरः । विना वैश्वानरं तस्माद्दधात्वेष सनातनम्

«Esta fuerza es como el fuego al final de una era; nadie más puede soportarla. Por ello, que Vaiśvānara (Agni) la reciba y sostenga este poder eterno.»

Verse 61

येन तत्र प्रमुञ्चामि सुताय विजयाय च । एतद्वीर्यं महातीव्रं द्वादशार्कसमप्रभम्

«Para que pueda liberarla allí, para el nacimiento de ese hijo y para la victoria: esta potencia es sumamente intensa, resplandeciente como doce soles.»

Verse 62

अथ प्राहुः सुराः सर्वे वह्निं संश्लाघ्य सादराः । त्वं धारयाग्ने वक्त्रांते वीर्यमेतद्भवोद्भवम्

Entonces todos los dioses, alabando con reverencia a Agni, dijeron: «Oh Fuego, guarda en tu boca esta potencia, nacida de Bhava (Śiva)».

Verse 63

ततः प्रसारयामास स्ववक्त्रं पावको द्रुतम् । कुर्वञ्छक्रसमादेशमविकल्पेन चेतसा

Entonces Pāvaka (Agni) abrió presto su boca, cumpliendo el mandato de Indra con mente firme y sin vacilación.

Verse 64

शंकरोऽप्यक्षिपत्तत्र कामबाणप्रपीडितः । गौरीं भगवतीं ध्यायन्नानन्दं परमं गतः

Allí, incluso Śaṅkara (Śiva), atormentado por las flechas de Kāma, lo arrojó; y, meditando en la Bienaventurada Diosa Gaurī, alcanzó la dicha suprema.

Verse 65

पावकोऽपि भृशं तेन कल्पाग्निसदृशेन च । दह्यमानोऽक्षिपद्भूमौ शरस्तंबे सुविस्तरे

Aun el Fuego, abrasado con violencia por aquel resplandor—semejante al fuego cósmico del fin de una era—lo dejó caer en la tierra, en un ancho matorral de juncos.

Verse 66

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता भ्रममाणा इतस्ततः । भार्यास्तत्र मुनीनां ताः षण्णां षट्कृत्तिकाः शुभाः

En ese instante, vagando de aquí para allá, llegaron las auspiciosas Seis Kṛttikās, las esposas de aquellos seis sabios.

Verse 67

तासां निदेशयामास स्वयमेव शतक्रतुः । एतद्बीजं त्रिनेत्रस्य परिपाल्यं प्रयत्नतः

Entonces Śatakratu (Indra) mismo les dio instrucción: «Esta semilla del Señor de los Tres Ojos debe ser custodiada con el mayor empeño».

Verse 68

अत्र संपत्स्यते पुत्रो द्वादशार्कसमप्रभः । भवतीनामपि प्रायः पुत्रत्वं संप्रयास्यति

«Aquí llegará a ser un hijo, resplandeciente como doce soles; y también para vosotras, de modo especial, se manifestará la maternidad».