Adhyaya 194

Verse 1

सूत उवाच । एवं सा तान्वरान्दत्त्वा सर्वेषां शापभागिनाम् । मौनव्रतपरा भूत्वा निविष्टाऽथ धरातले

Dijo Sūta: Así, tras conceder aquellos dones a todos los que cargaban el peso de una maldición, ella se consagró al voto de silencio y luego se sentó sobre la tierra.

Verse 2

ततो देवगणाः सर्वे तापसाश्च महर्षयः । साधुसाध्विति तां प्रोच्य ततः प्रोचुरिदं वचः

Entonces todas las huestes de los dioses, junto con los ascetas y los grandes ṛṣis, la alabaron diciendo: «¡Bien hecho, bien hecho!», y después pronunciaron estas palabras.

Verse 3

एतां देवीप्रसादेन ब्राह्मणानां विशेषतः । पूजयिष्यंति मर्त्येऽत्र सर्वे लोकाः समाहिताः

Por la gracia de la Diosa, todos los seres en el mundo mortal—en especial los brāhmaṇas—la adorarán aquí con mente recogida y devota.

Verse 4

ब्रह्माणं पूजयित्वा तु पश्चादेनां सुरेश्वरीम् । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते तु यांति परां गतिम्

Aquellos mortales que primero adoren a Brahmā y después adoren a esta Soberana de los dioses, alcanzarán el estado supremo.

Verse 5

या कन्या पतिसंयोगं संप्राप्यात्र समाहिता । ततः पादप्रणामं च गायत्र्याश्च करिष्यति । पतिं प्रजापतिं प्राप्य सा भविष्यत्यसंशयम्

Cualquier doncella que, tras unirse en matrimonio, venga aquí con devoción firme y luego se postre a los pies de Gāyatrī, obtendrá sin duda un esposo como Prajāpati.

Verse 6

सर्वकामसुखोपेता धनधान्यसमन्विता । या नारी दुर्भगा वंध्या भविष्यति च शोभना

La mujer desdichada y estéril se volverá hermosa y auspiciosa: colmada de dicha que cumple todos los deseos, y enriquecida con riquezas y abundancia de granos.

Verse 7

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं गते पंचोत्तरे शते । पद्मजानां हरः प्रादादेतत्कथमनुत्त मम्

Dijeron los sabios: Lo que has declarado acerca del transcurso de ciento cinco (tiempos)—que Hara (Śiva) concedió esto al Nacido del Loto (Brahmā y su linaje)—¿cómo debe comprenderse este asunto excelso?

Verse 8

ब्राह्मणेभ्यः स संतुष्टः किंवाऽन्योऽस्ति महेश्वरः । एतं नः संशयं भूयो यथावद्वक्तुमर्हसि

Si él está verdaderamente complacido con los brāhmaṇas, ¿existe algún otro Maheśvara (Señor) aparte de él? Disipa de nuevo nuestra duda y explícalo debidamente, tal como es en verdad.

Verse 9

आयुष्यं शंकरस्यापि यत्प्रमाणं तथा हरेः । ब्रह्मणोऽपि समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

Dinos la medida de la vida de Śaṅkara (Śiva), y asimismo la de Hari (Viṣṇu), y también la de Brahmā, pues estamos colmados de la más honda curiosidad.

Verse 10

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि विस्तरेण द्विजोत्तमाः । त्रयाणामपि चायुष्यं यत्प्रमाणं व्यवस्थितम्

Dijo Sūta: Oh, los mejores entre los dos veces nacidos, os relataré con detalle la medida establecida de la vida de los tres (dioses).

Verse 11

निमेषस्य चतुर्भागस्त्रुटिः स्यात्तद्द्वयं लवः । लवद्वयं कला प्रोक्ता काष्ठा तु दशपंचभिः

Se dice que un truṭi es la cuarta parte de un nimeṣa; dos truṭis forman un lava. Dos lavas reciben el nombre de kalā; y una kāṣṭhā consta de quince kalās.

Verse 12

त्रिंशत्काष्ठां कलामाहुः क्षणस्त्रिंशत्कलो मतः । मुहूर्तमानं मौहूर्ता वदंति द्वादशक्षणम्

Dicen que treinta kāṣṭhās forman una kalā; y que un kṣaṇa se considera de treinta kalās. Los entendidos en el cómputo del muhūrta afirman que un muhūrta consta de doce kṣaṇas.

Verse 13

त्रिंशन्मुहूर्तमुद्दिष्टमहोरात्रं मनीषिभिः । मासस्त्रिंशदहोरात्रैर्द्वौ मासावृतुसंज्ञितः

Los sabios han declarado que un ahorātra, día y noche, consta de treinta muhūrtas. Un mes consta de treinta ahorātras; y dos meses reciben el nombre de estación (ṛtu).

Verse 14

ऋतुत्रयं चायनं च अयने द्वे तु वत्सरम् । दैविकं च भवेत्तच्च ह्यहोरात्रं द्विजोत्तमाः

Tres estaciones constituyen un ayana; dos ayanas forman un año. Y ese año se convierte en el día y la noche divinos, oh los mejores entre los dos veces nacidos (dvija).

Verse 15

उत्तरं चायनं तत्र दिनं रात्रिस्तथाऽपरम् । लक्षैः सप्तदशाख्यैस्तु मनुष्याणां च वत्सरैः

Allí, el uttarāyaṇa es el día, y el otro (dakṣiṇāyaṇa) es la noche. Ese día-noche divino se mide por diecisiete lakṣas de años humanos.

Verse 16

अष्टाविंशतिभिश्चैव सहस्रैस्तु तथा परैः । आद्यं कृतयुगं चैव तद्भ विष्यति सद्द्विजाः

Con veintiocho mil años, y también con años adicionales, queda así determinado el primer yuga—Kṛtayuga—oh nobles dos veces nacidos.

Verse 17

ततो द्वादशभिर्लक्षैः षोडशानां सहस्रकैः । त्रेतायुगं समादिष्टं द्वितीयं द्विजसत्तमाः

Luego, por doce lakṣas y dieciséis mil años, se declara la segunda era—Tretāyuga—oh los mejores entre los dos veces nacidos.

Verse 18

द्वापरं चाष्टभिर्लक्षैस्तृ तीयं परिकीर्तितम् । चतुःषष्टिसहस्रैस्तु यथावत्परिसंख्यया

Dvāpara es proclamado como la tercera era, medida en ocho lakhs de años; y, según el debido orden, ha de contarse también con sesenta y cuatro mil como su justa adición.

Verse 19

चतुर्लक्षं समादिष्टं युगं कलिसमुद्भवम् । द्वात्रिंशता सहस्रैस्तु चतुर्थं तद्विदुर्बुधाः

La era de Kali—surgida como el yuga de Kali—se prescribe como de cuatro lakhs de años; y, junto con treinta y dos mil, los sabios la conocen como la cuarta en la sucesión.

Verse 21

ब्रह्मा तेषां शतं यावत्स जीवति पितामहः । सांप्रतं चाष्टवर्षीयः षण्मासश्चैव संस्थितः

Entre esas medidas, Brahmā—el Pitāmaha—vive hasta cien (de tales cómputos). Y en el presente, según esa cuenta divina, se halla establecido habiendo cumplido ocho años y seis meses.

Verse 22

प्रतिपद्दिवसस्यास्य प्रथमस्य तथा गतम् । यामद्वयं शुक्रवारे वर्तमाने महात्मनः

En este primer día de Pratipad, ya han transcurrido dos yāmas; ahora es viernes, oh gran alma.

Verse 23

ब्रह्मणो वर्षमात्रेण दिनं वैष्णवमुच्यते

Según la medida de un año de Brahmā, así se denomina un “día vaiṣṇava”.

Verse 24

सोपि वर्षशतंयावदात्ममानेन जीवति । पंचपचाशदादिष्टास्तस्य जातस्य वत्सराः

Él también vive cien años según su propia medida; y para el que nace, se declaran cincuenta y cinco años como ya asignados.

Verse 25

तिथयः पंच यामार्द्धं सोमवारेण संगतम् । वैष्णवेन तु वर्षेण दिनं माहेश्वरं भवेत्

Cinco tithis, junto con medio yāma, al unirse con el lunes—según la medida de un año vaiṣṇava—se convierten en un “día māheśvara”.

Verse 26

शिवो वर्षशतं यावत्तेन रूपेण च स्थितः । यावदुच्छ्वसितं वक्त्रं सदाशिवसमुद्भवम्

Śiva permanece en esa forma durante cien años, mientras perdure la exhalación del rostro nacido de Sadāśiva.

Verse 27

पश्चाच्छक्तिं समभ्येति यावन्निश्वसितं भवेत् । निश्वासोच्छ्वसितानां च सर्वेषामेव देहिनाम्

Después, se acerca a Śakti mientras dure la inhalación; pues la inhalación y la exhalación pertenecen a todos los seres encarnados.

Verse 28

ब्रह्मविष्णुशिवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । एकविंशत्सहस्राणि शतैः षड्भिः शतानि च

De Brahmā, Viṣṇu y Śiva—y también de los Gandharvas, Nāgas y Rākṣasas—(la cifra) es veintiún mil, junto con seiscientos, y además otros cientos según la enumeración indicada.

Verse 29

अहोरात्रेण चोक्तानि प्रमाणे द्विज सत्तमाः । षड्भिरुच्छ्वासनिश्वासैः पलमेकं प्रवर्तते

Oh, el mejor de los dvijas, las medidas del tiempo se expresan también por día y noche: con seis exhalaciones e inhalaciones se cuenta un pala.

Verse 30

नाडी षष्टिपला प्रोक्ता तासां षष्ट्या दिनं निशा । निश्वासोच्छ्वसितानां च परिसंख्या न विद्यते । सदाशिवसमुत्थानामेतस्मात्सोऽक्षयः स्मृतः

Se declara que una nāḍī equivale a sesenta palas; y con sesenta de esas nāḍīs se forma un día y una noche. Pero la cuenta total de inhalaciones y exhalaciones no está fijada. Por ello, lo que surge de Sadāśiva es recordado como “akṣaya”: imperecedero.

Verse 31

अन्येऽपि ये प्रगच्छंति ब्रह्मज्ञानसमन्विताः । अक्षयास्तेऽपि जायंते सत्यमेतन्मयोदितम्

Otros también, que avanzan dotados del conocimiento de Brahman, ellos igualmente se vuelven “akṣaya”, imperecederos. Esto es verdad, tal como lo he declarado.

Verse 32

ऋषय ऊचुः । यद्येवं सूतपुत्रात्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । आत्मवर्षशते पूर्णे यांति नाशमसंशयम्

Dijeron los sabios: «Si esto es así, oh hijo de Sūta, entonces Brahmā, Viṣṇu y Maheśvara—cuando se cumple su propio centenar de años—llegan ciertamente a la disolución, sin duda».

Verse 33

तत्कथं मानुषाणां च मर्त्यलोकेल्पजीविनाम् । कथयंति च ये मुक्तिं विद्वांसश्चैव सूतज

Entonces, oh hijo de Sūta, ¿cómo hablan los sabios de la liberación para los seres humanos, de vida breve en el mundo de los mortales?

Verse 34

नूनं तेषां मृषा वादो मोक्षमार्गसमु द्भवः

Sin duda, su discurso, surgido acerca del sendero de la liberación, ha de ser falso.

Verse 35

सूत उवाच । अनादिनिधनः कालः संख्यया परिवर्जितः । असंख्याता गता मोक्षं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

Sūta dijo: «El Tiempo no tiene comienzo ni fin, y está más allá del cómputo. Innumerables Brahmās, Viṣṇus y Maheśvaras han ido a la liberación.»

Verse 36

निजे वर्षशते पूर्णे वालुकारेणवो यथा । निजमानेन या श्रद्धा ब्रह्मज्ञानसमुद्भवा । तेषां चेन्मानुषाणां च तन्मुक्तिः स्यादसंशयम्

Así como los granos de arena (se cuentan) cuando se cumple el propio centenar de años, así también—según la medida de cada cual—la fe nacida del conocimiento de Brahman: si tal fe existe también en los seres humanos, entonces su liberación acontecerá, sin duda.

Verse 37

यथैते दंशमशका मानुषाणां च कीटकाः । जायंते च म्रियंते च गण्यंते नैव कुत्रचित् । इन्द्रादीनां तथा मर्त्याः संभाव्या जगतीतले

Así como los jejénes, los mosquitos y otros insectos entre los hombres nacen y mueren, y sin embargo en ninguna parte son verdaderamente contados, así también sobre la faz de la tierra los mortales, frente a Indra y a los semejantes, han de ser tenidos por innumerables e insignificantes.

Verse 38

देवानां च यथा मर्त्याः कीटस्थाने च संस्थिताः । तथा देवा अपि ज्ञेया ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः

Así como los mortales, frente a los dioses, se hallan en condición de insectos, así también han de saberse incluso los dioses frente a Brahman, cuyo origen es inmanifestado.

Verse 39

ब्रह्मणस्तु यथा देवाः कीटस्थाने व्यवस्थिताः । तथा ब्रह्मापि विष्णोश्च कीटस्थाने व्यवस्थितः

Así como los dioses, en relación con Brahmā, están situados en condición de insecto, así también Brahmā mismo, en relación con Viṣṇu, está situado en esa misma condición de insecto.

Verse 40

पितामहो यथा विष्णोः कीटस्थाने व्यवस्थितः । तथा स शिवशक्तिभ्यां पीरज्ञेयो द्विजो त्तमाः

Así como el Abuelo primordial (Brahmā), en relación con Viṣṇu, está colocado en una estación semejante a la de un insecto, así también, oh el mejor de los dos veces nacidos, debe entenderse que frente a Śiva y a Śakti se halla en esa misma condición inferior.

Verse 41

यथा विष्णुः कृमिर्ज्ञेयस्ताभ्यामेव द्विजोत्तमाः । सदाशिवस्य विज्ञेयौ तथा तौ कृमिरूपकौ

Así también, oh el mejor de los dos veces nacidos, incluso Viṣṇu ha de ser conocido como un ser semejante a un gusano frente a esos dos (Śiva y Śakti). Y esos dos, a su vez, han de entenderse frente a Sadāśiva como de forma de gusano, es decir, inconmensurablemente menores.

Verse 42

एवं च विविधैर्यज्ञैः श्रद्धा पूतेन चेतसा । ब्रह्मज्ञानात्परं यांति सदाशिवसमुद्भवम्

Así, mediante diversos yajñas realizados con la mente purificada por la fe, trascienden el mero fruto ritual; por el Brahma-jñāna alcanzan el estado supremo que brota de Sadāśiva.

Verse 43

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैः कृतैः संपूर्णदक्षिणैः । तदर्थं ते दिवं यांति भुक्त्वा भोगान्पृथग्विधान्

Por sacrificios como el Agniṣṭoma y otros, realizados con la dakṣiṇā (don sagrado) plenamente entregada, van al cielo con ese fin ritual y allí gozan de placeres diversos y distintos.

Verse 44

क्षये च पुनरायांति सुकृतस्य महीतले । ब्रह्मज्ञानात्परं प्राप्य पुनर्जन्म न विद्यते

Cuando ese mérito se agota, vuelven de nuevo a la tierra. Pero quien alcanza lo supremo por el Brahma-jñāna ya no conoce renacimiento.

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्राभ्यासं समा चरेत् । जन्मभिर्बहुभिः पश्चाच्छनैर्मुक्तिमवाप्नुयात्

Por ello, con todo empeño debe uno practicar firmemente esa disciplina; tras muchos nacimientos, poco a poco, alcanzará la liberación (mukti).

Verse 46

एकजन्मनि संप्राप्तो लेशो ज्ञानस्य तस्य च । द्वितीये द्विगुणस्तस्य तृतीये त्रिगु णो भवेत्

Si en una vida se obtiene apenas una pequeña porción de ese conocimiento, en la segunda se vuelve doble; en la tercera, triple.

Verse 47

एकोत्तरो भवेदेवं सदा जन्मनिजन्मनि

Así, aumenta en uno cada vez—siempre, de nacimiento en nacimiento.

Verse 48

ऋषय ऊचुः । ब्रह्मज्ञानस्य संप्राप्तिर्मर्त्यानां जायते कथम् । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व यदि त्वं वेत्सि सूतज

Los sabios dijeron: “¿Cómo surge en los mortales la obtención del Brahma-jñāna? Cuéntanos todo esto, si lo sabes, oh hijo de Sūta.”

Verse 49

सूत उवाच । का शक्तिर्मम वक्तव्ये ज्ञाने मर्त्यसमुद्भवे । स्वयमेव न यो वेत्ति स परस्य वदेत्कथम्

Sūta dijo: “¿Qué poder tengo yo para hablar de ese conocimiento que surge entre los mortales? Si uno no lo conoce por sí mismo, ¿cómo podría explicárselo a otro?”

Verse 50

उपदेशः परं यो मे पित्रा दत्तो द्विजोत्तमाः । तमहं वः प्रवक्ष्यामि ब्रह्मज्ञानसमुद्भवम्

Oh los mejores entre los dos veces nacidos, os declararé la suprema instrucción que mi padre me dio: la instrucción de la que nace el Brahma-jñāna.

Verse 51

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे ह्यस्ति तीर्थद्वयं शुभम् । कुमारिकाभ्यां विहितं ब्रह्मज्ञानप्रदं नृणाम्

En verdad, en el sagrado kṣetra de Hāṭakeśvara hay dos tīrthas auspiciosos, establecidos por dos doncellas, que otorgan Brahma-jñāna a los hombres.

Verse 52

ब्राह्मण्या चैव शूद्र्या च कुमारीभ्यां विनिर्मितम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यस्ताभ्यां स्नानमाचरेत्

Forjado por dos doncellas—una brāhmaṇī y la otra śūdrā—quien se bañe allí en el octavo y en el decimocuarto día lunar cumple la observancia prescrita.

Verse 53

पश्चात्पूजयते भक्त्त्या प्रसिद्धे सिद्धिपादुके । सुगुप्ते गर्तमध्यस्थे कुमार्या परिपूजिते

Después, con devoción, debe adorarse la célebre ‘Siddhi-Pādukā’, bien oculta, situada en medio de una cavidad, y plenamente venerada por la doncella.

Verse 54

तस्य संवत्सरस्यान्ते ब्रह्मज्ञानं प्रजायते । शक्त्या विनिहिते ते च स्वदर्शनविवृद्धये

Al cumplirse ese año, en él nace el conocimiento de Brahman (brahma-jñāna). Y aquellos santos soportes fueron colocados allí por Śakti para acrecentar su propia visión sagrada (darśana) y manifestación.

Verse 55

लोकानां मुक्तिकामानां ब्रह्मज्ञानसुखावहे । मम तातो गतस्तत्र ततश्च ज्ञानवान्स्थितः

Para quienes anhelan la liberación, ello trae la dicha del conocimiento de Brahman. Mi padre fue allí, y desde entonces permaneció establecido como un conocedor.

Verse 56

तस्यादेशादहं तत्र गतः संवत्सरं स्थितः । पादुके पूजयामास ततो ज्ञानं च संस्थितम्

Por su mandato, fui allí y permanecí un año. Adoré las Pādukās, y entonces el conocimiento quedó firmemente establecido en mí.

Verse 57

यत्किञ्चिद्वा श्रुतं लोके पुराणाग्र्यं व्यवस्थितम् । वर्तमानं भविष्यच्च तदहं वेद्मि भो द्विजाः

Cuantoquiera que se oiga en el mundo, y cuanto está establecido en el Purāṇa supremo—sea del presente o de lo por venir—todo eso lo conozco, oh dos veces nacidos.

Verse 58

तत्प्रसादादसंदिग्धं प्रमाणं चात्र संस्थितम् । मुक्त्वैकं वेदपठनं सूतत्वं च यतो मयि

Por su gracia, aquí ha quedado establecido un testimonio y una autoridad sin duda. Sólo una cosa me falta: la recitación védica, pues porto la condición de un Sūta.

Verse 59

तस्यापि वेद्मि सर्वार्थं भर्तृयज्ञो यथा मुनिः । अस्मादत्रैव गच्छध्वं यदि मुक्तेः प्रयोजनम्

«Yo también conozco por completo su sentido, tal como el sabio Bhartṛyajña. Por ello, partid de aquí en seguida, si vuestra meta verdadera es la liberación.»

Verse 60

किमेतैः स्वर्गदैः सत्रैः पुनरावृत्तिकारकैः । आराधयध्वं ते गत्वा पादुके सिद्धिदे नृणाम् । येन संवत्सरस्यान्ते ब्रह्मज्ञानं प्रजायते

«¿De qué sirven estas sesiones sacrificiales que otorgan cielo y, sin embargo, causan el retorno (al renacer)? Id y adorad aquellas Pādukās, dadoras de logro para los hombres; por ellas, al cabo de un año, nace el conocimiento de Brahman.»

Verse 61

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग ह्युपदेशः कृतो महान् । तेन संतारिताः सर्वे वयं संसारसागरात्

Los sabios dijeron: «Bien dicho, bien dicho, oh noble. En verdad se ha dado una gran enseñanza. Por ella, todos nosotros hemos sido conducidos más allá del océano del saṃsāra.»

Verse 62

यास्यामोऽपि वयं तत्र सत्रे द्वादशवार्षिके । समाप्तेऽस्मिन्न संदेहः सर्वे च कृतनिश्चयाः

Nosotros también iremos allí, a esa sesión sacrificial de doce años. Cuando esta deliberación concluya, no hay duda: todos hemos tomado una resolución firme.

Verse 194

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मज्ञानप्राप्त्यर्थं कुमारिकातीर्थद्वयगर्तक्षेत्रस्थपादुकामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्णवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa, en la Saṃhitā Ekāśīti-sāhasrī, en el sexto libro, el Nāgara-khaṇḍa, dentro del Māhātmya del sagrado territorio de Hāṭakeśvara, éste es el capítulo 194, titulado: «Descripción de la grandeza de las Pādukās situadas en la región de Dvaya-garta y del par de Kumārikā-tīrthas, para la obtención del conocimiento de Brahman».