Adhyaya 167

Verse 1

सूत उवाच । गाधेस्तु याऽथ पत्नी च प्राशनाच्चरु कस्य वै । सापि गर्भं दधे तत्र वासरे मन्त्रतः शुभा

Sūta dijo: La esposa de Gādhi también—tras comer la porción del caru, la oblación consagrada—concibió en ese mismo día, por el poder del mantra, oh bienaventurados.

Verse 2

सा च गर्भसमोपेता यदा जाता द्विजोत्तमाः । तीर्थयात्रापरा साध्वी जाता व्रतपरायणा

Y cuando quedó encinta, oh mejores de los nacidos dos veces, aquella mujer virtuosa se entregó a las peregrinaciones a los tīrthas y se mantuvo firme en los votos sagrados.

Verse 3

वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता । पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा । त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च

Dondequiera que surgía el sonoro canto del Veda, allí acudía colmada de júbilo; todo su cuerpo se erizaba de arrobamiento y escuchaba sin cesar—habiendo abandonado todos los ornamentos reales y los placeres propios de la soberanía.

Verse 4

अथ सापि द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि संस्थिते । सुषुवे सुप्रभं पुत्रं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्

Entonces, oh mejores de los nacidos dos veces, cuando llegó el décimo mes, aquella noble dama dio a luz a un hijo resplandeciente, rodeado de esplendor brahmánico y de fortuna auspiciosa.

Verse 5

विश्वामित्रस्तथा ख्यातस्त्रैलोक्ये सचरा चरे । ववृधे स महाभागो नित्यमेवाधिकं नृणाम्

Así, Viśvāmitra se hizo célebre en los tres mundos, entre todos los seres móviles e inmóviles; aquel muy afortunado crecía sin cesar en eminencia entre los hombres.

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । यदासौ यौवनोपेतः संजातो द्विजसत्तमाः

Así como el señor de las estrellas, la luna, en el firmamento llega a la quincena luminosa, así también él alcanzó la juventud, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 7

राज्यक्षमस्तदा राज्ये गाधिना स नियोजितः । अनिच्छमानः स्वं राज्यं पितृपैतामहं महत्

Aunque era plenamente apto para reinar, entonces Gādhi lo puso en el trono; pero él no deseaba aquel gran reino heredado de su padre y de sus antepasados.

Verse 8

वेदाध्ययनसंपन्नो नित्यं च पठते हि सः । ब्राह्मणोचितमार्गेण गच्छमानो दिवानिशम्

Dotado del estudio de los Vedas, en verdad recitaba cada día, y caminaba de día y de noche por la senda propia de un brāhmaṇa.

Verse 9

संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः । सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः

Luego, tras establecer a su hijo en el reino, aquel muy afortunado se internó en el bosque; junto con su esposa, se entregó al āśrama de vānaprastha.

Verse 10

विश्वामित्रोऽपि राज्यस्थो द्विजसंपूजने रतः । द्विजैः सर्वैश्चचाराथ स्नानजाप्यपरायणः

Viśvāmitra también, aun estando en el reino, se deleitaba en honrar a los dos veces nacidos; y, acompañado por los brāhmaṇas, recorría los lugares, entregado a los ritos del baño y a la recitación de japa.

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य पापर्द्धिं समुपागतः । प्रविवेश वनं रौद्रं नानामृगसमाकुलम्

Pero en cierto tiempo, al crecer en él la carga del pecado, entró en un bosque feroz, colmado de bestias de muchas clases.

Verse 12

जघान स वने तत्र वराहान्संबरान्गजान् । तरक्षांश्च रुरून्खड्गानारण्यान्महिषांस्तथा

Allí, en aquel bosque, dio muerte a jabalíes, ciervos śambara y elefantes; y también a hienas, antílopes, rinocerontes y búfalos salvajes.

Verse 13

सिंहान्व्याघ्रान्महासर्पाञ्छरभांश्च द्विजोत्तमाः । मृगयासक्तचित्तः स भ्रममाणो महावने

Oh el mejor de los nacidos dos veces, con la mente prendida a la caza, vagó por la gran selva, entre leones, tigres, grandes serpientes e incluso temibles śarabhas.

Verse 14

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे । क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः

Cuando llegó el mediodía, con el Sol asentado en Vṛṣabha (Tauro), Viśvāmitra—agotado por el hambre y la sed—quedó extenuado, oh el mejor de los nacidos dos veces.

Verse 15

आससादाश्रमं पुण्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । वसिष्ठोऽपि समालोक्य विश्वामित्रं नृपो त्तमम्

Llegó al sagrado āśrama del magnánimo Vasiṣṭha; y Vasiṣṭha también, al ver a Viśvāmitra—el más excelso de los reyes—

Verse 16

निजाश्रमे तु संप्राप्तं सानन्दं सम्मुखो ययौ । दत्त्वा तस्मै तदार्घ्यं च मधुपर्कं च भूभुजे

Cuando llegó a su propio āśrama, Vasiṣṭha salió gozoso a recibirlo y ofreció al rey el arghya conforme al rito y el madhuparka de bienvenida.

Verse 17

अब्रवीच्च ततो वाक्यं स्वागतं ते महीपते । वद कृत्यं करोम्येव गृहायातस्य यच्च ते

Entonces pronunció estas palabras: «Bienvenido seas, oh rey. Dime qué debe hacerse; ciertamente lo haré por ti, que has venido a mi morada, sea cual sea tu necesidad».

Verse 18

विश्वामित्र उवाच । मृगयायां परिश्रांतः पिपासाव्याकुलेन्द्रियः । पानार्थमिह संप्राप्त आश्रमे ते मुनीश्वर

Viśvāmitra dijo: «Agotado por la caza y con los sentidos turbados por la sed, he llegado a tu āśrama, oh señor entre los sabios, en busca de agua para beber».

Verse 19

तत्पीतं शीतलं तोयं वितृष्णोऽहं व्यवस्थितः । अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्येन गच्छामि मंदिरम्

«Habiendo bebido esa agua fresca, mi sed ha sido saciada y estoy sereno. Concédeme tu permiso, oh brahmán, para que pueda partir hacia mi morada».

Verse 20

वसिष्ठ उवाच । मध्याह्न समयो रौद्रः सूर्योऽतीव सुतापदः । तत्कृत्वा भोजनं राजन्नपराह्णे व्यवस्थिते । गन्तासि निजमावासं भुक्त्वान्नं मम चाश्रमे

Vasiṣṭha dijo: «La hora del mediodía es feroz; el Sol abrasa con intensidad. Por eso, oh rey, toma tu alimento. Cuando el atardecer se aquiete, irás a tu morada—después de haber comido en mi āśrama».

Verse 21

राजोवाच । चतुरंगेण सैन्येन मृगयामहमागतः

Dijo el rey: «He venido de cacería acompañado por mi ejército de cuatro cuerpos»។

Verse 22

तवाश्रमस्य द्वारस्थं मम सैन्यं व्यवस्थितम् । बुभुक्षितेषु भृत्येषु यः स्वामी कुरुतेऽशनम्

«Mi ejército está apostado a la puerta de tu ermita. Si mis servidores tienen hambre, ¿qué señor podría comer solo?»

Verse 23

स याति नरकं घोरं त्यज्यते च गुणैर्द्रुतम् । तस्मादाज्ञापय क्षिप्रं मां मुने स्वगृहाय भोः

Quien obra así cae en un terrible infierno y la virtud lo abandona con presteza. Por eso, oh sabio, ordena de inmediato que me conduzcan a tu morada.

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । यदि ते सेवकाः संति द्वारदेशे बुभुक्षिताः । सर्वानिहानय क्षिप्रं तृप्तिं नेष्याम्यहं परम्

Vasiṣṭha dijo: «Si tus servidores están a la puerta, hambrientos, tráelos a todos aquí sin demora; yo los conduciré a la plena satisfacción.»

Verse 25

अस्ति मे नन्दिनीनाम कामधेनुः सुशोभना । वांछितं यच्छते सर्वं तपसा पार्थिवोत्तम

Tengo una espléndida vaca Kāmadhenū llamada Nandinī. Por el poder de la austeridad, concede todo lo que se desea, oh el mejor de los reyes.

Verse 26

तृप्तिं नेष्यति ते सर्वं सैन्यं पार्थिवसत्तम । तस्मादानीयतां क्षिप्रं पश्य मे धेनुजं फलम्

Ella colmará de satisfacción a todo tu ejército, oh el mejor de los reyes. Por eso, tráiganla pronto—mira el fruto nacido de mi vaca sagrada.

Verse 27

तच्छ्रुत्वा चानयामास सर्वं सैन्यं महीपतिः । स्नातश्च कृतजप्यश्च सन्तर्प्य पितृदेवताः

Al oír esto, el rey hizo venir a todo su ejército. Tras bañarse, completar sus recitaciones y ofrecer satisfacción a los Pitṛs y a los dioses, procedió conforme a ello.

Verse 28

ब्राह्मणान्वाचयित्वा च सिंहासनसमाश्रितः । एतस्मिन्नंतरे धेनुः समाहूता च नंदिनी

Habiendo hecho que los brāhmaṇas recitaran palabras védicas y bendiciones, y tomando asiento en el trono, entretanto fue convocada la vaca Nandinī.

Verse 29

वसिष्ठेन समाहूता विश्वामित्रपुरःस्थिता । अब्रवीच्च तता वाक्यं वसिष्ठमृषि सत्तमम्

Convocada por Vasiṣṭha, ella acudió y se puso ante Viśvāmitra. Entonces dijo estas palabras a Vasiṣṭha, el más excelso de los sabios.

Verse 30

आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि प्रशाधि माम्

Concédeme tu mandato—¿qué he de hacer? Instrúyeme y muéstrame tu gracia.

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । पादप्रक्षालनाद्यं तु कुरुष्व वचनान्मम । विश्वामित्रस्य राजर्षेर्यावद्भोजनसंस्थितिम्

Dijo Vasiṣṭha: Por mi palabra, cumple los ritos que comienzan con el lavado de los pies y sirve al rājaṛṣi Viśvāmitra hasta que concluya su comida.

Verse 32

खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः पेयैः पृथविधैः । कुरुष्व तृप्तिपर्यन्तं ससैन्यस्य महीपतेः । अश्वानां च गजानां च घासादिभिर्यथाक्रमम्

Con toda clase de alimentos sólidos, manjares para lamer, viandas para sorber y diversas bebidas, provee hasta la plena saciedad al rey con su ejército; y para los caballos y los elefantes, dispón hierba y forraje, y lo demás, en el orden debido.

Verse 33

सूत उवाच । बाढमित्येव साप्युक्त्वा ततस्तत्ससृजे क्षणात् । यत्प्रोक्तं तेन मुनिना भृत्यानां चायुतं तथा

Dijo Sūta: Ella, diciendo tan solo “Así sea”, al instante hizo surgir, en un momento, exactamente lo que aquel muni había ordenado, y además diez mil servidores.

Verse 34

ततस्ते सर्वमादाय भृत्या भोज्यं ददुस्तथा । एकैकस्य पृथक्त्वेन प्रतिपत्तिपुरःसरम्

Entonces aquellos servidores, tomando todo, sirvieron la comida como correspondía, a cada uno por separado, precediendo el debido honor y la correcta disposición.

Verse 35

एवं तया क्षणेनैव तृप्तिं नीतो महीपतिः । ससैन्यः सपरीवारो गजोष्ट्राश्वैर्वृषैः सह

Así, en un solo instante, el rey quedó satisfecho, junto con su ejército y todo su séquito, y también con elefantes, camellos, caballos y toros.

Verse 36

ततस्तु कौतुकं दृष्ट्वा विश्वामित्रो महीपतिः । सामात्यो विस्म याविष्टो मन्त्रयामास च द्विजाः

Entonces, al contemplar aquel prodigio asombroso, el rey Viśvāmitra, junto con sus ministros, quedó colmado de maravilla y consultó a los brāhmaṇas.

Verse 37

अहो चित्रमहो चित्रं ययाऽकस्माद्वरूथिनी । तृप्तिं नीतेयमस्माकं क्षुत्पिपासासमाकुला

“¡Oh, qué maravilla—qué maravilla en verdad! Por ella, de pronto, toda nuestra hueste, afligida por el hambre y la sed, ha quedado satisfecha.”

Verse 38

तस्मात्संनीयतामेषा स्वगृहं धेनुरुत्तमा । किं करिष्यति विप्रोऽयं निर्भृत्यो वनसंस्थितः

“Por eso, que esta vaca excelsa sea llevada a nuestra propia casa. ¿De qué le servirá a este brāhmaṇa, que vive en el bosque sin servidores?”

Verse 39

ततो वसिष्ठमाहूय वाक्यमेतदुवाच सः । नंदिनी दीयतां मह्यं किं करिष्यसि चानया

Entonces mandó llamar a Vasiṣṭha y le dijo estas palabras: “Entrégame a Nandinī. ¿Qué harás tú con ella, en verdad?”

Verse 40

त्वमेको वनसंस्थस्तु निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । अथवा तव दास्यामि व्ययार्थे मुनिसत्तम । वरान्ग्रामांश्च हस्त्यश्वानन्यांश्चापि यथेप्सितान्

“Tú moras solo en el bosque, libre de contienda y sin posesiones. O bien, oh el mejor de los munis, te daré para tus gastos aldeas excelentes, elefantes y caballos, y también otras cosas, cuanto desees.”

Verse 41

वसिष्ठ उवाच । होमधेनुरियं राजन्नस्माकं कामदोहिनी । अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्

Dijo Vasiṣṭha: «Oh rey, ésta es nuestra vaca del homa, la que colma los deseos. Oh gran rey, una vaca no debe ser entregada; ni siquiera una vaca común, tratándose de los brāhmaṇas».

Verse 42

किं पुनर्नंदिनी यैषा सर्वकामप्रदायिनी । अपरं शृणु राजेंद्र स्मृतिवाक्यमनुत्तमम्

«¡Cuánto más en el caso de esta Nandinī, que concede todo deseo! Y además, oh señor de los reyes, escucha la insuperable sentencia de la Smṛti.»

Verse 43

गवां हि विक्रयार्थे च यदुक्तं मनुना स्वयम् । गवां विक्रयजं वित्तं यो गृह्णाति द्विजोत्तमः

Pues el propio Manu declaró acerca de la venta de vacas: el mejor de los nacidos dos veces que acepta riqueza obtenida por vender vacas incurre en una grave falta.

Verse 44

अन्त्यजः स परिज्ञेयो मातृविक्रयकारकः । तस्मान्नाहं प्रदास्यामि नन्दिनीं तां महीपते

A tal hombre se le ha de conocer como un proscrito, como quien vende a su propia madre. Por eso, oh soberano, no entregaré a esa Nandinī.

Verse 45

न साम्ना नैव भेदेन न दानेन कथंचन । न दण्डेन महाराज तस्माद्गच्छ निजालयम्

Ni con conciliación, ni con estratagema, ni con don alguno—ni siquiera por la fuerza, oh gran rey. Por tanto, vuelve a tu propia morada.

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । यत्किंचिद्विद्यते रत्नं पार्थिवस्य क्षितौ द्विज । तत्सर्वं राजकीयं स्यादिति वित्तविदो विदुः

Dijo Viśvāmitra: Oh brāhmana, cualquier tesoro que exista sobre la tierra dentro del reino de un rey—sabe que todo ello pertenece al rey; así lo declaran los conocedores de la política y de la riqueza.

Verse 47

रत्नभूता ततो धेनुर्ममेयं नंदिनी स्थिता । दण्डेनापि ग्रहीष्यामि साम्ना यच्छसि नो यदि

Puesto que esta vaca es en sí misma una joya, esta Nandinī me pertenece. Si no la entregas con palabras pacíficas, la tomaré incluso por la fuerza.

Verse 48

एवमुक्त्वा वसिष्ठं स विश्वामित्रो महीपतिः । आदिदेश ततो भृत्यान्नदिनीयं प्रगृह्यताम्

Dicho esto a Vasiṣṭha, el rey Viśvāmitra ordenó entonces a sus servidores: «¡Que se apoderen de esta Nandinī y se la lleven!»

Verse 49

अथ सा भृत्यवर्गेण नीयमाना च नंदिनी । हन्यमाना प्रहारैश्च पाषाणैर्लकुटैरपि

Entonces Nandinī, arrastrada por la turba de servidores, fue golpeada con muchos golpes—azotada incluso con piedras y garrotes.

Verse 50

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना प्रहारैर्जर्जरीकृता । कृच्छ्रादुपेत्य तं प्राह वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

Con los ojos colmados de lágrimas, afligida y destrozada por los golpes, se acercó con gran esfuerzo y habló a Vasiṣṭha, el más excelso de los sabios.

Verse 51

किं दत्तास्मि मुनिश्रेष्ठ त्वयाहं चास्य भूपतेः । येन मां कालयंत्यस्य पुरुषाः स्वामिनो यथा

Oh, el mejor de los sabios, ¿me has entregado a este rey? ¿Por eso sus hombres me arrean como si yo perteneciera a su señor?

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । न त्वां यच्छाम्यहं धेनो प्राणत्यागेऽपि संस्थिते । तद्रक्षस्व स्वयं धेनो आत्मानं मत्प्रभावतः

Dijo Vasiṣṭha: Oh vaca sagrada, no te entregaré, aunque ello me cueste la vida. Por tanto, oh vaca, protégente por tu propia fuerza, fortalecida por mi poder espiritual.

Verse 53

एवमुक्ता तदा धेनुर्वसिष्ठेन महात्मना । कोपाविष्टा ततश्चक्रे हुंकारान्दारुणांस्तथा

Así interpelada por el magnánimo Vasiṣṭha, la vaca sagrada, presa de ira, lanzó entonces mugidos feroces y terribles.

Verse 54

तस्या हुंकारशब्दैश्च निष्क्रांताः सायुधा नराः । शबराश्च पुलिंदाश्च म्लेच्छाः संख्याविवर्जिताः

Del sonido de sus mugidos surgieron hombres armados—también Śabaras y Puliṇḍas—mlecchas innumerables.

Verse 55

तैश्च भृत्या हताः सर्वे विश्वामित्रस्यभूपतेः । ततः कोपाभिभूतोऽसौ विश्वामित्रो महीपतिः

Por aquellos guerreros fueron muertos todos los servidores del rey Viśvāmitra. Entonces el soberano Viśvāmitra quedó dominado por la ira.

Verse 56

सज्जं कृत्वा स्वसैन्यं तु चतुरंगं प्रकोपतः । युद्धं चक्रे च तैः सार्धं मरणे कृतनिश्चयः

Enardecido de ira, dispuso su propio ejército de cuatro cuerpos y entabló la guerra con ellos, resuelto aun a morir.

Verse 57

अथ ते सैनिका स्तस्य ते गजास्ते च वाजिनः । पश्यतो निहताः सर्वे पुरुषैर्धेनुसंभवैः

Entonces sus soldados—sus elefantes y sus caballos—fueron todos abatidos ante sus propios ojos por los hombres nacidos de la vaca.

Verse 58

विश्वामित्रं परित्यज्य शेषं सर्वं निपातितम् । तं दृष्ट्वा वेष्टितं म्लेच्छैर्यु ध्यमानं महीपतिम्

Dejando ileso a Viśvāmitra, abatieron a todos los demás. Al ver al rey combatiendo, cercado por los mlecchas—

Verse 59

कृपां कृत्वा वसिष्ठस्तु नन्दिनीमिदमब्रवीत् । रक्ष नंदिनि भूपालं म्लेच्छैरेतैः समावृतम्

Movido por compasión, Vasiṣṭha dijo a Nandinī: «Protege, oh Nandinī, a este rey, rodeado por estos mlecchas».

Verse 60

राजा हि यत्नतो रक्ष्यो यत्प्रसादादिदं जगत् । सन्मार्गे वर्तते सर्वं न चामार्गे प्रवर्तते

Pues al rey hay que protegerlo con el mayor empeño; por su favor se sostiene este mundo. Por él todo camina por la senda recta y no se inclina hacia el mal camino.

Verse 61

ततस्तु नंदिनीं यावन्निषेधयितुमागताम् । विश्वामित्रोऽसिमुद्यम्य प्रहर्तुमुपचक्रमे

Entonces, cuando Nandinī avanzó para detenerlo, Viśvāmitra alzó su espada y comenzó a asestar golpes.

Verse 62

वसिष्ठोऽपि समालोक्य वध्यमानां च तां तदा । बाहुं संस्तंभयामास खड्गं तस्य च भूपतेः

Vasiṣṭha también, al verla entonces atacada, inmovilizó el brazo del rey—y también su espada.

Verse 63

अथ वैलक्ष्यमापन्नो विश्वामित्रो महीपतिः । प्रोवाच व्रीडया युक्तो वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

Entonces el rey Viśvāmitra, sobrecogido de turbación, habló—lleno de vergüenza—a Vasiṣṭha, el más excelso de los sabios.

Verse 64

रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैः । म्लेच्छैः कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भेन तु विवर्जितम्

«Protégeme, oh el mejor de los munis, a mí que estoy siendo muerto por crueles Mlecchas. Devuélveme el brazo, mas líbralo del defecto de la parálisis (stambha)»

Verse 65

ममापराधात्संनष्टं सर्वं सैन्यमनन्तकम् । तस्माद्यास्याम्यहं हर्म्यं न युद्धेन प्रयोजनम्

«Por mi propia falta, todo mi ejército, inconmensurable, ha sido destruido. Por ello volveré a mi palacio; la guerra no tiene ya propósito.»

Verse 66

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च । न तिष्ठति चिरं युद्धे यथाहं मदगर्वितः

Quien carece de disciplina, aun alcanzando prosperidad, saber y señorío, no permanece mucho en la batalla—tal como yo, embriagado de orgullo.

Verse 67

सूत उवाच । एवमुक्तो वसिष्ठस्तु विश्वामित्रेण भूभुजा । चकार तं भुजं तस्य स्तंभदोषविवर्जितम्

Dijo Sūta: Así interpelado por el rey Viśvāmitra, Vasiṣṭha restauró su brazo, librándolo del mal de la parálisis.

Verse 68

अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं विधाय स शुभं करम् । गच्छ राजन्विमुक्तोऽसि स्तंभदोषेण वै मया

Habiendo dejado su mano íntegra y auspiciosa, Vasiṣṭha dijo con una suave sonrisa: «Ve, oh Rey; por mí has sido liberado del defecto de la parálisis».

Verse 69

माकार्शीर्ब्राह्मणैः सार्धं विरोधं भूय एव हि । अनुज्ञातः स तेनाथ विश्वामित्रो महीपतिः

«No vuelvas a entrar en hostilidad con los brāhmaṇas». Concedido así por él, el rey Viśvāmitra se retiró entonces.

Verse 71

प्रलापमकरोत्तत्र बाष्पपर्याकुलेक्षणः । धिग्बलं क्षत्रियाणां च धिग्वीर्यं धिक्प्रजीवितम्

Allí se lamentó, con los ojos turbados de lágrimas: «¡Maldita sea la fuerza de los kṣatriyas! ¡Maldito el valor! ¡Maldita esta vida que sólo se prolonga!»

Verse 72

श्लाघ्यं ब्रह्मबलं चैकं ब्राह्म्यं तेजश्च केवलम्

Sólo la fuerza nacida de Brahman es verdaderamente digna de alabanza; sólo el esplendor bráhmánico es supremo.

Verse 74

एतत्कर्म मया कार्यं यथा स्याद्ब्रह्मजं बलम् । त्यक्त्वा चैव निजं राज्यं चरिष्यामि महत्तपः । एवं स निश्चयं कृत्वा राज्ये संस्थाप्य वै सुतम् । नाम्ना विश्वसहं ख्यातं प्रजगाम तपोवनम्

«Esta obra debo realizar, para que en mí surja la fuerza nacida de Brahman. Abandonando mi propio reino, practicaré una gran austeridad». Así resuelto, asentó en el trono a su hijo—célebre con el nombre de Viśvasaha—y partió hacia el bosque de penitencia.

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रराज्यपरित्यागवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el venerado Skanda Mahāpurāṇa—en la Saṃhitā de ochenta y un mil versos, en el sexto libro, el Nāgara Khaṇḍa, en el Māhātmya de la sagrada región de Hāṭakeśvara—el capítulo titulado «Relato de la renuncia de Viśvāmitra a la realeza», siendo el Capítulo 167.