Adhyaya 156

Verse 1

सूत उवाच । एवं सम्बोधिता तेन सा भार्या विजने गता । कन्याप्रदानस्य रुचिः संजाता तदनन्तरम्

Sūta dijo: Así instruida por él, la esposa fue a un lugar apartado; y poco después nació en ella el deseo de entregar a la doncella en matrimonio.

Verse 2

ततः स पादौ प्रक्षाल्य मणिभद्रस्य सत्वरम् । उदकं साक्षतं हस्ते कन्यादानकृते ददौ

Luego, con presteza lavó los pies de Maṇibhadra y puso en su mano agua junto con akṣata (arroz entero), para realizar el kanyādāna, la entrega de la doncella.

Verse 3

सोऽपि हस्तकृते तोये तं क्षत्रियमुवाच ह । अद्यैव कुरु मे शीघ्रं विवाहं कन्यया सह

Entonces Maṇibhadra, con el agua depositada en su palma, habló a aquel kṣatriya: «Celebra mi matrimonio con la doncella—hoy mismo, sin demora»។

Verse 4

यस्मादिच्छामि संस्थातुं तेन ते गृहमागतः । क्षत्रिय उवाच । नात्र नक्षत्रमर्हं तु न किंचिद्भगदैवतम्

«Porque deseo establecerme en matrimonio, por esa misma razón he venido a tu casa.» El kṣatriya respondió: «Pero aquí no hay una constelación (nakṣatra) adecuada, ni señal divina auspiciosa alguna.»

Verse 5

विवाहस्य न वारस्तु प्रसुप्ते मधुसूदने । अस्मिन्काले तु संप्राप्ते या कन्या परिणीयते

Cuando Madhusūdana (Viṣṇu) está en su “sueño” (tiempo inauspicioso), no hay ocasión apropiada para el matrimonio. Si, aun en tal momento, una doncella es entregada en matrimonio,

Verse 6

सा च संवत्सरान्मध्ये ध्रुवं वैधव्यमाप्नुयात् । एवं दैवज्ञमुख्यानां श्रुतं प्रवदतां मया

ella, sin duda, alcanzará la viudez dentro de un año. Así lo he oído proclamar a los más eminentes sacerdotes-astrólogos, y así lo declaro.

Verse 7

तस्माच्छुभे तु संप्राप्ते नक्षत्रे भगदैवते । त्वं विवाहय मे कन्यां प्रोत्थिते मधुसूदने । येन क्षेमंकरी ते स्यात्तथा पुत्रप्रपौत्रिणी

Por tanto, cuando haya llegado el nakṣatra auspicioso presidido por Bhaga, y cuando Madhusūdana (Viṣṇu) haya despertado, celebra el matrimonio de mi hija—para que sea portadora de bienestar y sea bendecida con hijos y nietos.

Verse 8

मणिभद्र उवाच । नक्षत्रं वह्निदैवत्यं प्रसुप्तो मधुसूदनः

Dijo Maṇibhadra: «Este nakṣatra está regido por Agni, y Madhusūdana (Viṣṇu) se halla en su tiempo de sagrado sueño»។

Verse 9

सांप्रतं वत्सरांतोऽयं विवाहे विहिते सति । कामाग्निरुत्थितः काये सांप्रतं मां प्रबाधते

Ahora se acerca el fin del año, y el matrimonio ya ha sido dispuesto. El fuego del deseo se ha alzado en mi cuerpo y, aun en este instante, me atormenta.

Verse 10

तस्मात्कुरु प्रसादं मे कन्याविवहितेन तु । तव वित्तं प्रदास्यामि सुखी येन भविष्यसि

Por ello, muéstrame tu favor casando a la doncella (según mi ruego). Te daré riquezas, con las cuales serás dichoso.

Verse 11

सूत उवाच । तस्माच्च वित्तलोभेन क्षत्रियो द्विजसत्तमाः । विवाहं कारयामास तत्क्षणादेव स द्विजाः

Dijo Sūta: «Así pues, oh mejores de los nacidos dos veces, aquel kṣatriya, por codicia de riquezas, hizo celebrar el matrimonio de inmediato, en ese mismo instante.»

Verse 12

ददौ कन्यां सुदुःखार्तामश्रुपूर्णेक्षणां स्थिताम् । सन्निधौ वह्निविप्राणां तदा तेन विवाहिता

Entregó a la doncella, afligida por honda pena, de pie con los ojos colmados de lágrimas. En presencia del fuego sagrado y de los brāhmaṇas, entonces mismo fue desposada por él.

Verse 13

नीत्वा निजगृहं पश्चात्कामधर्मे नियोजिता । अनिच्छंतीमपि सतीं तामतीव निरर्गलः

Tras llevarla a su propia morada, la forzó a los caminos del placer sensual. Aunque ella era virtuosa y se resistía, él actuó sin restricción alguna hacia ella.

Verse 14

सोऽपि निष्कामतां प्राप्य निर्भर्त्स्य च मुहुर्मुहुः । भाषिकाभिरनेकाभिस्तापयित्वा च भामिनीम्

Y él también, habiendo caído en la frustración del deseo, la injurió repetidamente; y con muchas palabras ásperas hizo sufrir a aquella apasionada mujer.

Verse 15

शांतिं नीता ततस्तेन प्रत्यूषे समुपस्थिते । भृत्यवर्गः समस्तोऽपि ततो निःसारितो गृहात्

Entonces, ella fue reducida al silencio por él; y al llegar el amanecer, todo el séquito de sirvientes fue expulsado de la casa.

Verse 16

इर्ष्याधर्मं समास्थाय परमं द्विजसत्तमाः । एक एव कृतस्तेन द्वारपालो नपुंसकः

Recurriendo al adharma nacido de los celos, oh los mejores de los nacidos dos veces, designó a un solo guardián: un eunuco.

Verse 17

प्रोक्तं न च त्वया देयः प्रवेशोऽत्र गृहे मम । भृत्यस्य भिक्षुकस्यैव वृद्धस्य व्रतिनस्तथा

Él instruyó: 'No debes permitir la entrada a mi casa aquí, ni a un sirviente, ni siquiera a un mendigo, a un anciano o a un asceta con votos'.

Verse 18

एवं कृत्वा विधानं तु ततश्चक्रे जनैः समम् । व्यवहारक्रियाः सर्वा द्रव्यलक्षैः सहस्रशः

Habiendo dispuesto así las normas, luego, junto con la gente, llevó a cabo toda clase de tratos mundanos, comerciando riquezas por cientos y miles de lakhs.

Verse 19

श्वशुरस्यापि नो दत्तं किंचित्तेन दुरात्मना । भार्यायाः श्वेतवस्त्राणि मुक्त्वाऽन्यन्नैव किंचन

Aquel malvado no dio nada en absoluto, ni siquiera a su suegro; y a su esposa, fuera de ropas blancas, no le dio cosa alguna.

Verse 20

यामद्वयेऽपि संप्राप्ते दिनस्य गृहमागतः । मितमन्नं तत स्तस्या भोजनार्थं प्रयच्छति

Aun cuando habían transcurrido dos vigilias del día, volvió a casa y entonces le dio para comer sólo una ración medida de alimento.

Verse 21

यावन्मात्रं च सा भुंक्त एकविप्रान्वितः स्वयम् । भुक्त्वा चैव ततो याति व्यवहारकृते बहिः

Cuanto ella comía, él mismo comía también, acompañado de un solo brahmán; y después de comer, salía de nuevo por asuntos de negocio.

Verse 22

आगच्छति पुनर्हर्म्यं संध्याकाल उपस्थिते । साऽपि तिष्ठति हर्म्यस्था पत्नी तस्य दुरात्मनः

Volvió de nuevo a la mansión cuando llegó el atardecer; y su esposa también permanecía allí, dentro de la casa de aquel malvado.

Verse 23

वैराग्यं परमं प्राप्ता दुःखशोकसमन्विता । मत्सीव पतिता तोयादन्यस्मिंस्तु स्थलांतिके

Abrumada por la pena y el dolor, alcanzó un intenso desapego, como un pez caído del agua sobre tierra seca.

Verse 24

चक्रवाकी विमुक्तेव संप्राप्ते दिवसक्षये । हंसी हंसवियुक्तेव मृगीव मृगवर्जिता

Al llegar el fin del día, era como un ave cakravāka separada de su pareja; como una cisne apartada del cisne; como una cierva despojada del ciervo.

Verse 25

सोऽपि नित्यं ददौ भोज्यं विप्रस्यैकस्य च द्विजाः । प्रोच्य तं ब्राह्मणं पूर्वं सामपूर्वमिदं वचः

Entonces él también, oh dos veces nacidos, solía dar comida cada día a un brāhmaṇa. Sin embargo, primero se dirigía a ese brāhmaṇa con palabras conciliadoras y decía esto.

Verse 26

अधोवक्त्रेण भोक्तव्यं सदा विप्र गृहे मम । यदि पश्यसि मे भार्यां संप्राप्स्यसि विडंबनाम्

Oh brāhmaṇa, en mi casa debes comer siempre con el rostro vuelto hacia abajo. Si miras a mi esposa, sufrirás humillación.

Verse 27

एवं विडंबितास्तेन ह्यूर्ध्ववक्त्रावलोकिनः । ये चान्ये भयसंत्रस्ता न यांति च तदालयम्

Así, aquellos que miraban hacia arriba eran ridiculizados por él; y otros también, asustados, ni siquiera iban a esa morada.

Verse 28

कस्यचित्त्वथ कालस्य पुष्पोनाम द्विजोत्तमः । तीर्थयात्राप्रसंगेन संप्राप्तस्तत्पुरं प्रति

Pasado algún tiempo, un brāhmaṇa eminente llamado Puṣpa llegó a aquella ciudad, en el transcurso de su peregrinación a los lugares sagrados (tīrtha).

Verse 29

पूर्वे वयसि संस्थश्च दर्शनीयतमाकृतिः । क्षुत्क्षामः सुपरिश्रांतो मध्याह्ने समुपस्थिते

Aún estaba en la flor de la juventud y de figura muy grata a la vista; pero, llegado el mediodía, se hallaba consumido por el hambre y sumamente fatigado.

Verse 31

ततस्तं प्रार्थयामास गत्वा भोज्यं च स द्विजाः । तेनापि स द्विजः प्रोक्तस्तदासौ द्विजसत्तमाः

Entonces aquel brāhmaṇa se acercó y pidió alimento. Y en ese momento el anfitrión se dirigió a ese brāhmaṇa—oh el mejor de los nacidos dos veces—con estas palabras.

Verse 32

अधोवक्त्रेण भोक्तव्यं त्वया वीक्ष्या न मे प्रिया । नो चेद्विडंबनां विप्र संप्राप्स्यसि न संशयः

“Debes comer con el rostro inclinado hacia abajo y no mirar a mi amada esposa. De lo contrario, oh brāhmaṇa, sin duda sufrirás humillación.”

Verse 33

एवं ज्ञात्वा महाभाग यत्क्षेमं तत्समाचर

“Sabiendo esto, oh afortunado, obra de modo seguro, haciendo lo que sea propicio para tu bienestar.”

Verse 34

पुष्प उवाच । क्षुत्क्षामस्य न मे कार्यं परदारविलोकनैः । वेदाध्ययनयुक्तस्य तीर्थयात्रारतस्य च

Puṣpa dijo: «Estoy debilitado por el hambre; no tengo nada que ver con mirar a la esposa de otro—y menos aún siendo yo dedicado al estudio de los Vedas y entregado a la peregrinación a los tīrthas».

Verse 35

मणिभद्र उवाच । तदागच्छ मया सार्धं सांप्रतं मम मंदिरम् । विशेषात्तव दास्यामि भोजनं दक्षिणान्वितम्

Maṇibhadra dijo: «Entonces ven conmigo ahora a mi casa. Te daré una comida especial, junto con la debida dakṣiṇā (ofrenda de honor).»

Verse 36

एवं तौ संविदं कृत्वा ययतुर्ब्राह्मणोत्तमाः । हट्टमार्गे गतौ तत्र यत्र षंढो व्यव स्थितः

Así, tras ponerse de acuerdo, aquellos excelentes brāhmaṇas se pusieron en camino. Avanzaron por la calle del mercado hasta el lugar donde estaba apostado el eunuco.

Verse 37

तत्पार्श्वे ब्राह्मणं धृत्वा प्रविष्टो गृहमध्यतः । भार्यया श्रपयामास धान्यं मानमितं तदा

Poniendo al brāhmaṇa a su lado, entró al interior de la casa. Entonces hizo que su esposa cocinara una cantidad medida de grano.

Verse 38

ततो देवार्चनं कृत्वा वैश्वदेवांत आगतम् । पुष्पमाहूय तत्पादौ प्रक्षाल्य च निवेश्य च

Luego, tras rendir culto a los dioses y regresar después del rito de vaiśvadeva, mandó llamar a Puṣpa; y, lavándole los pies, lo hizo sentar como es debido.

Verse 39

कृत्वार्चनविधिं तस्य दत्त्वान्नं च सुसंस्कृतम् । उपविश्य ततः पश्चाद्भोजनार्थं ततो द्विजाः । पुष्पोऽपि वीक्षते तस्याः पादौ पंकजसंनिभौ

Habiendo completado los honores adecuados y ofrecido comida bien preparada, los brahmanes se sentaron a comer. Pushpa también seguía mirando los pies de loto de la mujer.

Verse 40

यथायथा स कौतुक्याद्वीक्षते यौवनाश्रितः । कौतुक्यात्तेन च ततस्तस्या वक्त्रं निरीक्षितम्

Y mientras él, impulsado por la pasión juvenil bajo el pretexto de la curiosidad, miraba cada vez más, por esa misma 'curiosidad' miró entonces su rostro.

Verse 41

ततश्चाकारयामास मणिभद्रः प्रकोपतः । तं षण्ढमुक्तवाञ्जारं त्वमेनं च विडंबय

Entonces Manibhadra, enfurecido, hizo actuar a su sirviente, diciendo: '¡Tú, eunuco, adúltero, ve y deshonra a este hombre!'

Verse 42

ततस्तेन द्विजश्रेष्ठाः स पुष्पो मूर्ध्नि ताडितः

Entonces, oh el mejor de los brahmanes, Pushpa fue golpeado en la cabeza por él.

Verse 43

अधो निपतितं भूमौ रुधिरेण परिप्लुतम् । चरणाभ्यां समाकृष्य दूतो मार्गं समाश्रितः

Caído boca abajo en el suelo y empapado en sangre, fue arrastrado por los pies mientras el mensajero emprendía el camino.

Verse 44

यावच्चतुष्पथं नीतो यत्र संचरते जनः । हाहाकारो महानासीत्तस्मिन्पुरवरे तदा

Cuando fue llevado hasta el cruce de cuatro caminos por donde transita la gente, en aquella ciudad excelsa se alzó entonces un gran clamor.

Verse 45

सर्वेषामेव पौराणां तदवस्थं विलोक्य तम् । ततोऽन्यैः शीततोयेन सोभिषिक्तो दयान्वितैः

Al verlo así todos los habitantes de la ciudad, otros, movidos por la compasión, lo rociaron entonces con agua fresca.

Verse 46

कृत्वा वायुप्रदानं च गमितश्चेतनां प्रति । स प्राप्य चेतनां कृच्छ्रात्तत्तोयात्तानथाब्रवीत्

Tras realizar la ofrenda del aliento vital, lo condujeron de nuevo hacia la conciencia. Al recobrarla con gran esfuerzo, desde dentro de aquella agua les habló a los presentes.

Verse 47

न मया विहितं चौर्यं परदारा न सेविताः । पश्यध्वं मणिभद्रेण यथाहं क्लेशितो जनाः

«Jamás cometí robo, ni me uní a la esposa de otro. Mirad, oh gentes, cómo Maṇibhadra me ha hecho padecer!»

Verse 48

तीर्थयात्रापरो विप्रो ब्रह्मचर्यपरायणः । भोजनार्थं समामन्त्र्य नीतोऽवस्थामिमां ततः

«Soy un brāhmaṇa entregado a la peregrinación a los tīrtha y firme en el brahmacarya. Con el pretexto de una comida me invitaron, y luego me trajeron a esta mísera condición.»

Verse 49

किं नास्ति वात्र भूपालो येनैतदसमंजसम् । ब्राह्मणस्य विशेषेण निर्दोषस्य महाजनाः

“¿Acaso no hay rey aquí, para que se permita tal injusticia—sobre todo contra un brāhmaṇa sin culpa, oh ilustres del pueblo?”

Verse 50

जना ऊचुः । बहवस्तेन पापेन विप्राः पूर्वं विडंबिताः । राजप्रसादयुक्तेन चेर्ष्यां प्राप्य शरीरिणा

El pueblo dijo: “Por aquel hombre pecador, muchos brāhmaṇas fueron antes burlados y humillados; él, amparado por el favor real y movido por la envidia mientras habita un cuerpo humano.”

Verse 51

कोऽपि राजप्रसादान्न किंचिद्ब्रूतेऽस्य सम्मुखम् । तस्मादुत्तिष्ठ गच्छामो दास्यामस्तेऽशनं वयम्

“Por su amparo real, nadie le dice nada a la cara. Por eso, levántate—vamos; nosotros te daremos alimento.”

Verse 156

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादित्यमाहात्म्ये मणिभद्रकृतपुष्पब्राह्मणविडंबनवर्णनंनाम षट्पञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—en la saṃhitā de ochenta y un mil versos, en el sexto Nāgara-khaṇḍa—en el Māhātmya del Hāṭakeśvara-kṣetra, en el Puṣpāditya Māhātmya—el capítulo titulado “Descripción de la humillación del brāhmaṇa Puṣpa por Maṇibhadra”, siendo el Capítulo 156.