Adhyaya 103

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । आश्चर्यं सूतपुत्रैतद्यत्त्वया परिकीर्तितम् । यत्स्थापितानि लिंगानि राक्षसैरपि वानरैः

Los sabios dijeron: Oh hijo de Sūta, asombroso es lo que has proclamado: que se establecieron liṅgas incluso por Rākṣasas y también por Vānaras.

Verse 2

तस्माद्विस्तरतो ब्रूहि यत्रयत्र यथायथा । तैः स्थापितानि लिंगानि येषु स्थानेषु सूतज

Por ello, oh hijo de Sūta, dinos con detalle: en qué lugares y de qué manera fueron instalados esos liṅgas, y en cuáles sitios quedaron establecidos.

Verse 3

सूत उवाच । सुग्रीवः संभ्रमित्वाथ क्षेत्रं सर्वमशेषतः । बालमंडनकं प्राप्य तत्र स्नात्वा समाहितः

Dijo Sūta: Entonces Sugrīva, con fervor y agitación, recorrió por completo toda la región sagrada sin dejar nada; al llegar a Bālamaṇḍanaka, se bañó allí y quedó sereno y concentrado.

Verse 4

मुखलिंगं ततस्तत्र स्थापयामास शूलिनः । तथान्यैर्वानरैः सर्वैमुखलिंगानि शूलिनः । स्वसंज्ञार्थं द्विजश्रेष्ठाः स्थापितानि यथेच्छया

Luego, en aquel lugar, se instaló un Mukha-liṅga del Señor portador del tridente (Śiva). Asimismo, todos los demás Vānaras instalaron Mukha-liṅgas de Śūlin—oh el mejor de los nacidos dos veces—según su deseo, para dejar memoria de sus propios nombres distintivos.

Verse 5

यस्तेषां मुखलिंगानां करोति घृतकंबलम् । मकरस्थेन सूर्येण शिवलोकं स गच्छति

Quienquiera que haga para esos Mukha-liṅgas un “manto de ghee” (una unción o cobertura con mantequilla clarificada)—cuando el Sol esté en Makara, Capricornio—va al mundo de Śiva.

Verse 6

ततः पश्चिमदिग्भागे तस्य क्षेत्रस्य राक्षसैः । संस्थापितानि लिङ्गानि चतुर्वक्त्राणि च द्विजाः

Después, en el sector occidental de aquella región sagrada, los Rākṣasas instalaron liṅgas de cuatro rostros, oh nacidos dos veces.

Verse 7

रामेण पूर्वदिग्भागे प्रासादानां च पंचकम् । स्थापितं भक्तियुक्तेन सर्वपातकनाशनम्

En el cuadrante oriental, Rāma, colmado de devoción, estableció un conjunto de cinco santuarios (prāsādas) que destruyen todos los pecados.

Verse 8

तथादक्षिणदिग्भागे कूपिका तेन निर्मिता । आनर्त्तीयतडागस्य समीपे पापनाशनी

Asimismo, en el cuadrante meridional, él construyó un pequeño pozo (kūpikā) cerca del estanque Ānarttīya, lugar que destruye el pecado.

Verse 9

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते दक्षिणायने । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य पितृलोके महीयते

Quien realice allí el śrāddha cuando ha comenzado el dakṣiṇāyana, obtiene el fruto del sacrificio Aśvamedha y es honrado en Pitṛloka, el mundo de los ancestros.

Verse 10

यस्तत्र दीपकं दद्यात्कार्तिके मासि च द्विजाः । न स पश्यति रौद्रांस्तान्नरकानेकविंशतिम् । न चांधो जायते क्वापि यत्रयत्र प्रजायते

Oh, nacidos dos veces: quien ofrezca allí una lámpara en el mes de Kārttika no contemplará esos terribles veintiún infiernos; y dondequiera que renazca, jamás nacerá ciego.

Verse 11

ऋषय ऊचुः । आनर्त्तीयतडागं तत्केन तत्र विनिर्मितम् । किंप्रभावं च कार्त्स्न्येन सूतपुत्र प्रकीर्तय

Los sabios dijeron: «Ese estanque Ānarttīya, ¿quién lo construyó allí? ¿Y cuál es, en su totalidad, su poder y su gloria? Oh hijo de Sūta, proclámalo por completo».

Verse 12

सूत उवाच । आनर्त्तीयतडागस्य महिमा द्विजसत्तमाः । एकवक्त्रेण नो शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

Dijo Sūta: «Oh, los mejores entre los nacidos dos veces, la grandeza del estanque de Ānartīya no puede ser expresada por una sola boca, ni siquiera en cientos de años».

Verse 13

आश्विनस्य सिते पक्षे चतुर्दश्यां समाहितः । स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयेद्विधिपूर्वकम्

En el decimocuarto día (caturdaśī) de la quincena luminosa de Āśvina, con la mente recogida, uno debe bañarse y luego, conforme al rito, ofrecer tarpaṇa (libaciones) a los dioses y a los antepasados.

Verse 14

ततो दीपोत्सवदिने श्राद्धं कृत्वा समाहितः । दामोदरं यमं पूज्य दीपं दद्यात्स्वभक्तितः

Luego, en el día de Dīpotsava, la fiesta de las lámparas, tras realizar el śrāddha con mente firme, debe adorarse a Dāmodara y a Yama, y ofrecer una lámpara con devoción personal.

Verse 15

संपूज्यो धर्मराजस्तु गन्धपुष्पानुलेपनैः । माषास्तिलाश्च दातव्या गोविंदः प्रीयतामिति

A Dharma-rāja (Yama) debe rendírsele culto debidamente con perfumes, flores y ungüentos; y han de darse frijol negro (māṣa) y sésamo, diciendo: «Que Govinda se complazca».

Verse 16

तिलमाषप्रदानेन द्विजानां तर्पणेन च । यमेन सहितो देवः प्रीयते पुरुषोत्तमः

Mediante la ofrenda de sésamo y frijol negro, y mediante el tarpaṇa a los nacidos dos veces, el Supremo Puruṣottama se complace—junto con Yama.

Verse 17

य एवं कुरुते विप्रास्तीर्थ आनर्त संज्ञिते । सोऽश्वमेधफलं प्राप्यब्रह्मलोके महीयते

Oh brāhmaṇas, quien cumpla estos actos en el tīrtha llamado Ānarta alcanza el fruto del sacrificio Aśvamedha y es honrado en Brahmaloka.

Verse 18

यस्मिन्दिने समायातो रामस्तत्र प्रहर्षितः । तस्मिन्द्विजोत्तमैः सर्वैः प्रोक्तः सोऽभ्येत्य सादरम्

El día en que Rāma llegó allí, lleno de júbilo, todos los brāhmaṇas más eminentes le hablaron; y él se acercó a ellos con reverencia.

Verse 19

अत्रागस्त्यो मुनिश्रेष्ठस्तिष्ठते रघुनंदन । तं गत्वा पश्य विप्रेन्द्र मित्रावरुणसंभवम्

«Aquí mora Agastya, el más excelso de los sabios, oh gozo de la estirpe de Raghu. Ve a él y contempla a ese mejor de los brāhmaṇas, nacido de Mitra y Varuṇa.»

Verse 20

अथ तेषां वचः श्रुत्वा रामो राजीवलोचनः । वानरै राक्षसैः सार्धं प्रहृष्टः सत्वरं ययौ

Entonces, al oír sus palabras, Rāma, de ojos como lotos, lleno de gozo, partió con presteza junto con las huestes de Vānara y los Rākṣasas.

Verse 21

अष्टांगप्रणिपातेन तं प्रणम्य रघूत्तमः । परिष्यक्तो दृढं तेन सानन्देन महात्मना

Raghūttama (Rāma), tras postrarse ante él con la reverencia de ocho miembros, fue estrechamente abrazado por aquel gran sabio, colmado de dicha.

Verse 22

नातिदूरे ततस्तस्य विनयेन समन्वितः । उपविष्टो धरापृष्ठे कृतांजलिपुटः स्थितः

Entonces, no lejos de él, colmado de humildad, se sentó sobre la tierra y permaneció con las manos juntas en reverencia (añjali).

Verse 23

ततः पृष्टस्तु मुनिना कथयामास विस्तरात् । वृत्तांतं सर्वमात्मीयं स्वर्गस्य गमनं प्रति

Luego, interrogado por el sabio, narró con detalle todo su propio relato, acerca de su marcha hacia el cielo (svarga).

Verse 24

यथा सीता परित्यक्ता यथा सौमित्रिणा कृतः । परित्यागः स्वकीयस्य संत्यक्तेन महात्मना

Relató cómo Sītā fue repudiada; y cómo Saumitrī (Lakṣmaṇa) llevó a cabo el abandono de su propia amada—ese gran espíritu a quien se le ordenó renunciar.

Verse 25

तथा सुग्रीवमासाद्य तथैव च विभीषणम् । संभाष्य चागमस्त्वत्र ततः पुष्पकसंस्थितिः

Asimismo, tras encontrarse con Sugrīva y también con Vibhīṣaṇa, y conversar con ellos, llegó aquí; y después tuvo lugar el tomar asiento en el Puṣpaka (carro aéreo).

Verse 26

ततोऽगस्त्यः कथाश्चित्राश्चक्रे तस्य पुरस्तदा । राजर्षीणां पुराणानां दृष्टांतैर्बहुभिर्मुनिः

Entonces el sabio Agastya le refirió, ante él, relatos maravillosos, ilustrándolos con muchos ejemplos de antiguas narraciones de los rājarsis (reyes videntes).

Verse 27

ततः कथावसाने च चलचित्तं रघूत्तमम् । विलोक्य प्रददौ तस्मै रत्नाभरणमुत्तमम्

Y al concluir el relato, al ver que la mente de Raghūttama aún vacilaba, le otorgó un ornamento excelso, engastado de joyas.

Verse 28

यन्न देवेषु यक्षेषु सिद्धविद्याधरेषु च । नागेषु राक्षसेन्द्रेषु मानुषेषु च का कथा

Ese ornamento no se halla ni entre los dioses, ni entre los Yakṣas, los Siddhas y los Vidyādharas; ni entre los Nāgas y los señores de los Rākṣasas—¡cuánto menos entre los hombres!

Verse 29

यस्येन्द्रायुधसंघाश्च निष्क्रामंति सहस्रशः । रात्रौ तमिस्रपक्षेऽपि लक्ष्यतेऽर्कोपमत्विषः

De él brotan miles y miles de fulgores como arcoíris; aun en una noche sin luna y de tinieblas densas, se le ve resplandecer con brillo semejante al del sol.

Verse 30

तद्रामस्तु गृहीत्वाऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पप्रच्छ कौतुकाविष्टः कुतस्त्वेतन्मुने तव

Entonces Rāma lo tomó en su mano; con los ojos abiertos por el asombro, preguntó, lleno de maravilla: «Oh sabio, ¿de dónde te ha llegado esto?»

Verse 31

अत्यद्भुतकरं रत्नैर्निर्मितं तिमिरापहम् । कण्ठाभरणमाख्याहि नेदमस्ति जगत्त्रये

«Háblame de este ornamento del cuello: hecho de gemas, prodigioso, disipador de la oscuridad; nada semejante existe en los tres mundos.»

Verse 32

अगस्तिरुवाच । यत्पश्यसि रघुश्रेष्ठ तडागमिदमुत्तमम् । ममाश्रमसमीपस्थं तद्देवदेवनिर्मितम्

Agastya dijo: «Oh, el mejor de los Raghu, este estanque excelso que contemplas, situado junto a mi ermita, fue formado por el Señor de los dioses».

Verse 33

तस्य तीरे मया दृष्टं यदाश्चर्यमनुत्तमम् । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्व रघु नन्दन

«En su orilla contemplé un prodigio sin igual. Ahora te lo relataré—escucha, oh alegría del linaje de Raghu.»

Verse 34

कदाचिद्राघवश्रेष्ठ निशीथेऽहं समुत्थितः । पश्यामि व्योममार्गेण प्रद्योतं भास्करोपमम्

«Una vez, oh el mejor de los Rāghavas, al alzarme a medianoche, vi un fulgor resplandeciente que avanzaba por la senda del cielo, radiante como el sol.»

Verse 35

यावत्तावद्विमानं तदप्सरोगणराजितम् । तस्य मध्यगतश्चैकः पुरुषस्तरुणस्तथा । अन्धस्तत्र समारूढः स्तूयते किन्नरैर्नृपः

«En un instante apareció un vimāna celestial, engalanado por huestes de apsaras. En su centro estaba un solo joven; y allí, montado en él, iba un rey ciego, alabado por los kinnara.»

Verse 36

रत्नाभरणमेतच्च बिभ्रत्कण्ठे सुनिर्मलम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं कामदेव इवापरः

«Llevaba al cuello aquel adorno de joyas, puro y sin mancha; resplandecía como doce soles, y parecía otro Kāma-deva.»

Verse 37

अथोत्तीर्य विमानाग्र्यात्स्कंधलग्नो रघूद्वह । एकस्य देवदूतस्य सलिलांतमुपागतः

Entonces, descendiendo de ese supremo carro celestial y aferrándose al hombro de un mensajero divino, llegó a la orilla del agua, oh el mejor de los Raghus.

Verse 38

ततश्च सलिलात्तस्मादाकृष्य च कलेवरम् । मृतकस्य ततो दंतैर्भक्षयामास सत्वरम्

Luego, sacando un cadáver de esa agua, comenzó rápidamente a devorar el cuerpo muerto con sus dientes.

Verse 39

यथायथा महामांसं स भक्षयति राघव । तथातथा पुनः कायं तद्रूपं तत्प्रजायते

Oh Rāghava, de la misma manera en que él come esa gran carne, así mismo su cuerpo toma forma nuevamente, volviéndose del mismo tipo y figura.

Verse 40

ततस्तृप्तिं चिरात्प्राप्य शुचिर्भूत्वा प्रहर्षितः । निष्कम्य सलिलाद्यावद्विमानमधिरोहति

Entonces, tras obtener satisfacción finalmente, purificado y deleitado, salió del agua e, inmediatamente, subió a un carro celestial.

Verse 41

तावन्मया द्रुतं गत्वा स पृष्टः कौतुकान्नृपः । सेव्यमानोऽपि गन्धर्वैः समंताद्बुद्धितत्परैः

Justo entonces fui apresuradamente y, por curiosidad, interrogué a ese rey, aunque estaba siendo atendido por todos lados por Gandharvas, atentos y solícitos.

Verse 42

भोभो वैमानिकश्रेष्ठ मुहूर्तं प्रतिपालय । अगस्तिर्नाम विप्रोऽहं मित्रावरुणसंभवः

«¡Eh, oh el mejor de los que viajan en vimāna! Aguarda un instante. Yo soy el brāhmaṇa llamado Agastya, nacido de Mitra y Varuṇa»។

Verse 43

तच्छ्रुत्वा सम्मुखो भूत्वा प्रणाममकरोत्ततः । तैश्च वैमानिकैः सार्धं सर्वैस्तैः किन्नरादिभिः

«Al oírlo, se volvió de frente y al instante hizo reverencia—junto con aquellos moradores del vimāna y con todos los Kinnaras y los demás.»

Verse 44

सोऽयं राजा मया पृष्टः कृतानतिः पुरः स्थितः । कस्त्वमीदृग्वपुः श्रीमान्विमानवरमाश्रितः । सेव्यमानोऽप्सरोभिश्च गन्धर्वैः किन्नरैस्तथा

«Aquel rey, tras inclinarse, quedó de pie ante mí. Yo pregunté: “¿Quién eres tú—tan resplandeciente, de tal forma gloriosa, asentado en un vimāna excelso, servido por Apsaras, Gandharvas y Kinnaras asimismo?”»

Verse 45

अत्राऽगत्य तडागांते महामांसप्रभक्षणम् । कृतवानसि वैकल्यं कस्मात्ते दृष्टिसंभवम्

«Al venir aquí, a la orilla de este estanque, comiste aquella gran carne. ¿Por qué cometiste tal falta—y de qué causa surgió tu condición presente?»

Verse 46

वैमानिक उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ठ यत्त्वं प्राप्तो ममान्तिकम् । अवश्यं सानुकूलो मे विधिर्यत्त्वं समागतः

«El morador del vimāna dijo: “¡Bien, bien, oh el mejor de los sabios!, que hayas venido a mí. Sin duda el destino me es propicio, puesto que has llegado.”»

Verse 47

साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः । कालेन फलते तीर्थं सद्यः साधुसमागमः

La sola visión de los santos es meritoria, pues los santos mismos son tīrthas vivientes. Un tīrtha da fruto con el tiempo, mas el encuentro con un santo fructifica de inmediato.

Verse 48

तस्मात्सर्वं तवाख्यानं कथयामि महामुने । येन मे गर्हितं भोज्यं विभवश्च तथेदृशः

Por ello, oh gran muni, te relataré toda la historia: cómo mi alimento llegó a ser censurable y cómo me sobrevino un esplendor tan extraordinario.

Verse 49

अहमासं पुरा राजा श्वेतोनाम महामुने । आनर्ताधिपतिः पापः सर्वलोकनिपीडकः

Oh gran muni, antaño fui un rey llamado Śveta, soberano de Ānarta; pecador en mi conducta, un tirano que oprimía a todos los pueblos.

Verse 50

न किंचित्प्राङ्मया दत्तं न हुतं जातवेदसि । न च रक्षा कृता लोके न त्राताः शरणागताः

En tiempos pasados no di caridad alguna, ni ofrecí oblaciones en Agni; no protegí a nadie en el mundo, ni salvé a quienes acudían en busca de amparo.

Verse 51

दृष्ट्वादृष्ट्वा मया रत्नं यत्किंचिद्धरणीतले । तद्वै बलाद्धृतं सर्वं सर्वेषामिह देहिनाम्

Cualquier joya que yo veía—en verdad, cualquier cosa sobre la tierra—la arrebataba por la fuerza, tomando todo lo que pertenecía a los seres vivientes aquí.

Verse 52

ततः कालेन दीर्घेण जराग्रस्तस्य मे बलात् । हृतं राज्यं स्वपुत्रेण मां निर्वास्य विगर्हितम्

Luego, pasado mucho tiempo, cuando la vejez venció mis fuerzas, mi propio hijo arrebató el reino por la fuerza y me expulsó, deshonrado y condenado.

Verse 53

ततोऽहं जरया ग्रस्तो वैराग्यं परमं गतः । समायातोऽत्र विप्रेंद्र भ्रममाण इतस्ततः

Entonces, afligido por la vejez, alcancé la renuncia suprema; y vagando de aquí para allá, oh el mejor de los brāhmaṇas, finalmente llegué a este lugar.

Verse 54

ततः क्षुत्क्षामकण्ठोऽहं स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । मृतश्च संनिविष्टोहं क्षुधया परिपीडितः

Luego, con la garganta reseca por el hambre, me bañé aquí en estas aguas auspiciosas; atormentado por el hambre, morí y caí allí.

Verse 55

प्राविश्याऽत्र जले पुण्ये पंचत्वं समुपागतः । ततश्च तत्क्षणादेव विमानं समुपस्थितम्

Al entrar en estas aguas santas, hallé mi fin y me uní a los cinco elementos; y en ese mismo instante apareció un vimāna, un carro celestial.

Verse 56

मामन्येन शरीरेण समादाय च किंकराः । तत्रारोप्य ततः प्राप्ता ब्रह्मणः सदनं प्रति

Entonces los servidores divinos me tomaron en otro cuerpo, me alzaron y me colocaron en el vimāna, y me condujeron hacia la morada de Brahmā.

Verse 57

दिव्यमाल्यावरधरंदिव्यगन्धानुलेपनम् । दिव्याभरणसंजुष्टं स्तूयमानं च किन्नरैः

Adornado con guirnaldas celestiales y finas vestiduras, ungido con fragancia divina y ceñido de ornamentos del cielo, fui alabado por los Kinnaras.

Verse 58

ततो ब्रह्मसभामध्ये ह्यहं तैर्देवकिंकरैः । तादृग्रूपो विचक्षुश्च धारितो ब्रह्मणः पुरः

Luego, en medio de la asamblea de Brahmā, aquellos servidores divinos me condujeron—dotado de tal forma y de mirada radiante—ante el propio Brahmā.

Verse 59

सर्वैः सभागतैर्दृष्टा विस्मितास्यैः परस्परम् । अन्यैश्च निन्दमानैश्च धिक्छब्दस्य प्रजल्पकैः

Todos los que acudieron a la asamblea me miraron, con rostros asombrados, cruzando miradas entre sí; mientras otros, censurando, murmuraban palabras de reproche: «¡vergüenza!».

Verse 60

किंकरा ऊचुः । एष देवश्चतुर्वक्त्रः सभेयं तस्य सम्भवा । सर्वैर्देवगणैर्जुष्टा प्रणामः क्रियतामिति

Dijeron los asistentes: «Éste es el dios de cuatro rostros, Brahmā. Esta asamblea ha surgido de él y está engalanada por todas las huestes de los dioses. Por tanto, haz reverencia».

Verse 61

ततोऽहं प्रणिपत्योच्चैस्तं देवं देवसंयुतम् । उपविष्टः सभामध्ये व्रीडयाऽवनतः स्थितः

Entonces me postré profundamente ante aquel dios, rodeado de los dioses; y, sentado en medio de la asamblea, permanecí con la cabeza inclinada por vergüenza.

Verse 62

यथायथा कथास्तत्र प्रजायन्ते सभातले । देवद्विजनरेन्द्राणां धर्माख्यानानि कुंभज

Oh Kumbhaja, conforme surgían en el suelo de la asamblea diversas conversaciones, así se relataban enseñanzas de dharma acerca de los dioses, los brahmanes y los reyes.

Verse 63

तथातथा ममातीव क्षुद्वृद्धिं संप्रगच्छति । जाने किं भक्षयाम्याशु दृषदः काष्ठमेव वा

Así, mi hambre crecía en extremo. Me pregunté: «¿Qué comeré pronto: piedras, o incluso madera?»

Verse 64

ततो मया प्रणम्योच्चैर्विज्ञप्तः प्रपितामहः । प्राणिपत्य मुनिश्रेष्ठ लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः

Entonces, tras postrarme con profunda reverencia, presenté mi ruego al Gran Abuelo (Brahmā). Oh excelso sabio, después de prosternarme, arrojé lejos mi vergüenza y hablé abiertamente.

Verse 65

क्षुधा मां बाधते अतीव सांप्रतं प्रपितामह । तथा पश्यामि नो किंचित्तादृग्भोज्यं प्रयच्छ मे

«Oh Gran Abuelo, el hambre me aflige intensamente en este momento. No veo nada digno de ser comido: concédeme tal alimento.»

Verse 66

क्षुत्पिपासादयो दोषा न विद्यंतेऽत्र ते किल । स्वर्गे स्थितस्य यच्चैतत्तत्किमेवंविधं मम

«Dicen que aquí no existen faltas como el hambre y la sed. Si habito en el cielo, ¿por qué mi estado es entonces así?»

Verse 67

पितामह उवाच । त्वया नान्नं क्वचिद्दत्तं कस्यचित्पृथिवीतले । तेनात्रापि बुभुक्षा ते वृद्धिं गच्छति दुर्मते

Dijo el Abuelo Primordial: «Nunca diste alimento a nadie en la faz de la tierra. Por eso, aun aquí, tu hambre crece—oh, extraviado»

Verse 68

तथा हृतानि रत्नानि यानि दृष्टिगतानि ते । चक्षुर्हीनस्ततो जातो मम लोके गतोऽपि च

«Asimismo, las joyas que entraron en tu mirada—las robaste. Por eso quedaste privado de la vista, aunque hayas llegado a mi mundo.»

Verse 69

यस्त्वं पातकयुक्तोऽपि संप्राप्तो मम मंदिरम् । तद्वक्ष्याम्यखिलं तेऽहं शृणुष्वैकमनाः स्थितः

Aunque estás cargado de pecado, has llegado a mi templo. Por eso te lo diré todo por completo—escucha, permaneciendo aquí con la mente unificada.

Verse 70

यस्मिञ्जले त्वया मुक्ताः प्राणाः पापा त्मनापिच । श्वेतद्वीपपतिस्तत्र कलिकालभयातुरः

En esas mismas aguas donde tú—aunque pecador—entregaste el aliento vital, allí está el Señor de Śvetadvīpa, afligido por el temor de la era de Kali.

Verse 71

ततोऽस्य स्पर्शनात्सद्यो विमुक्तः सर्वपातकैः । अन्नादानात्परा पीडा जायते क्षुत्समु द्भवा

Después, con sólo tocarla, uno queda al instante liberado de todos los pecados. Y por transgredir el dharma de dar alimento surge un gran padecimiento: el tormento nacido del hambre.

Verse 72

तथा रत्नापहारेण सञ्जाता चांधता तव । नैवान्यत्कारणं किंचित्सत्यमेतन्मयोदितम्

Asimismo, tu ceguera ha surgido por el robo de joyas. No hay otra causa en absoluto; esta es la verdad que he dicho.

Verse 73

ततो मया विधिः प्रोक्तः पुनरेव द्विजोत्तम । एषोऽपि ब्रह्मलोकस्ते नरकादतिरिच्यते । तस्मात्तत्रैव मां देव प्रेषयस्व किमत्र वै

Entonces, oh el mejor de los nacidos dos veces, declaré nuevamente el procedimiento prescrito. Incluso este mundo de Brahma tuyo supera al infierno. Por lo tanto, oh Señor, envíame allí solo; ¿qué sentido tiene quedarme aquí?

Verse 74

ब्रह्मोवाच । तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं प्रेषि तोऽसि किमत्र वै । नरके तव वासो न श्वेतद्वीपसमुद्भवम्

Brahmā dijo: Por lo tanto, ve allí solo; has sido despachado; ¿cuál es tu asunto aquí? Para ti no hay morada en el infierno, tú que has surgido de Śvetadvīpa.

Verse 75

माहात्म्यं नाशमायाति शास्त्रं स्यात्सत्यवर्जितम् । तस्मात्त्वं नित्यमारूढो विमा ने त्रैवसुन्दरे

El Māhātmya sería destruido y la escritura quedaría desprovista de verdad. Por lo tanto, permanece siempre montado en el carro celestial llamado Traivasundara.

Verse 76

गत्वा जलाशये तस्मिन्यत्र प्राणाः समुज्झिताः । तमेव निजदेहं च भक्षयस्व यथेच्छया

Ve a ese lago donde se abandonaron los alientos vitales; y allí, devora ese mismo cuerpo tuyo como desees.

Verse 77

तद्भविष्यति मद्वाक्या दक्षयं जलमध्यगम् । तावत्कालं च दृष्टिस्ते भोज्यकाले भविष्यति

Por mi palabra sucederá: permanecerás inagotable en medio del agua. Tu vista volverá a ti únicamente en el momento de comer.

Verse 78

ततोऽहं तस्य वाक्येन दीपोत्सवदिने सदा । निशीथेऽत्र समा गत्य भक्षयामि निजां तनुम्

Entonces, por su mandato, en el día del Festival de las Lámparas, siempre vengo aquí a medianoche y devoro mi propio cuerpo.

Verse 79

ततस्तृप्तिं प्रगच्छामि यावद्दैवं दिनं स्थितम् । मानुषं च तथा वर्षमीदृग्रूपो व्यवस्थितः

Entonces alcanzo la satisfacción mientras dura un día divino, que es un año humano completo; en esta forma permanezco establecido.

Verse 80

नास्त्यसाध्यं मुनिश्रेष्ठ तव किंचिज्जगत्त्रये । येनैकं चुलुकं कृत्वा निपीतः पयसांनिधिः

Oh, el mejor de los sabios, nada es imposible para ti en los tres mundos, pues bebiste el océano de un solo sorbo.

Verse 81

तस्मान्मुने दयां कृत्वा ममोपरि महत्तराम् । अकृत्या द्रक्ष मामस्मात्सर्वलोकविगर्हितात्

Por lo tanto, oh sabio, muestra gran compasión por mí y sálvame de esta fechoría condenada por todos los mundos.

Verse 82

तथा दृष्टिप्रदानं मे कुरुष्व मुनिसत्तम । निर्विण्णोऽस्म्यंधभावेन नान्या त्वत्तोऽस्ति मे गतिः

Concédeme la vista, oh el mejor de los sabios. Estoy agotado por la ceguera; fuera de ti, no tengo otro amparo.

Verse 83

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृपया मम मानसम् । द्रवीभूतं तदा वाक्यमवोचं तं रघूत्तम

Al oír sus palabras, mi corazón se derritió de compasión; entonces dije estas palabras a aquel noble, el mejor de la estirpe de Raghu.

Verse 84

त्वमन्ननिष्क्रयं देहि कण्ठस्थमिह भूषणम् । येन नाशं प्रयात्येषा बुभुक्षा जठरोद्भवा

Da como precio por el alimento el adorno que llevas en el cuello, para que esta hambre—nacida del vientre—llegue a su fin.

Verse 85

तथाऽद्यप्रभृति प्राज्ञ रत्नदीपान्सुनिर्मलान् । अत्रैव सरसस्तीरे देहि दामोदराय च

Y desde hoy en adelante, oh sabio, ofrece lámparas de joyas, puras y resplandecientes, aquí mismo en la orilla de este lago, también a Dāmodara.

Verse 86

द्धस येन संजायते दृष्टिः शाश्वती तव निर्मला । मम वाक्यादसंदिग्धं सत्येनात्मानमालभे

Por esto surgirá en ti una vista eterna e inmaculada. De mi palabra no hay duda; por la verdad, empeño mi propio ser.

Verse 87

राजोवाच । ममोपरि दयां कृत्वा त्वमेव मुनिसत्तम । गृहाण रत्नसंभूतं कण्ठाभरणमुत्तमम्

Dijo el rey: «Ten compasión de mí, oh el mejor de los sabios. Acepta este supremo adorno para el cuello, nacido de joyas»។

Verse 90

ततो दयाभिभूतेन मया तस्य प्रतिग्रहः । निःस्पृहेणापि संचीर्णो मुनिना रण्यवासिना । ततः प्रक्षाल्य मे पादौ यावत्तेनान्ननिष्क्रये । विभूषणमिदं दत्तं सद्भक्त्या भावितात्मने । ततस्तस्य प्रणष्टा सा बुभुक्षा तत्क्षणान्नृप । संजाता परमा तृप्तिर्देवपीयूषसंभवा

“Entonces, vencido por la compasión, acepté su ofrenda—aunque yo era un muni sin deseos, morador del bosque. Después de lavar mis pies, me entregó este adorno como precio por el alimento, con sincera bhakti y el corazón purificado. En ese mismo instante, oh rey, su hambre se desvaneció y surgió la satisfacción suprema, como nacida del néctar de los dioses.”

Verse 91

तस्य नष्टं मृतं कायं तच्च जीर्णं पुरोद्भवम् । यदासीदक्षयं नित्यं तस्मिंस्तोये व्यवस्थितम्

Su cuerpo—como perdido, como muerto, y gastado por la existencia anterior—quedó a un lado; mas lo imperecedero y eterno en él permaneció establecido en aquellas aguas sagradas.

Verse 92

ततः संस्थापितस्तेन तस्मिन्स्थाने सुभक्तितः । दामोदरो रघुश्रेष्ठ कृत्वा प्रासादमुत्तमम्

Entonces, oh el mejor de los Raghu, con excelsa devoción estableció a Dāmodara en aquel mismo lugar, tras edificar un espléndido templo.

Verse 93

तस्याग्रे श्रद्धया युक्तो दीपं दयाद्यथायथा । तथातथा भवेद्दृष्टिस्तस्य नित्यं सुनिर्मलाम्

Así como quien, lleno de fe, ofrece una lámpara ante Él una y otra vez, así también su visión se vuelve siempre más pura y diáfana.

Verse 94

ततो मासात्समासाद्य दिव्यचक्षुर्महीपतिः । स बभूव नृपश्रेष्ठः स्पृहणीयतमः सताम्

Entonces, al cumplirse un mes, aquel rey obtuvo la visión divina; se convirtió en el mejor de los soberanos, el más digno de admiración para los virtuosos.

Verse 95

ततः प्रोवाच मां हृष्टः प्रणिपत्य कृतांजलिः । हर्षगद्गदया वाचा प्रस्थितस्त्रिदिवं प्रति

Luego, lleno de júbilo, me habló; postrándose con las palmas unidas, y con la voz entrecortada por la dicha, partió hacia el cielo.

Verse 96

त्वत्प्रसादात्प्रणष्टा मे बुभुक्षाऽतिसुदारुणा । तथा दृष्टिश्च संजाता दिव्या ब्राह्मणसत्तम

Por tu gracia, mi hambre terrible y avasalladora ha desaparecido; y asimismo, oh excelso brāhmaṇa, ha surgido en mí la visión divina.

Verse 97

अनुज्ञां देहि मे तस्माद्येन गच्छामि सांप्रतम् । ब्रह्मलोकं मुनिश्रेष्ठ तीर्थस्यास्य प्रभावतः

Por ello, concédeme tu permiso, oh el mejor de los sabios, para que ahora parta a Brahmaloka, por el poder mismo de este tīrtha.

Verse 98

ततो मया विनिर्मुक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । स जगाम प्रहृष्टात्मा ब्रह्मलोकं सनातनम्

Entonces, liberado por mí, tras postrarse una y otra vez, partió con el corazón exultante hacia el eterno Brahmaloka.

Verse 99

एवं मे भूषणमिदं जातं हस्तगतं पुरा । तव योग्यमिदं ज्ञात्वा तुभ्यं तेन निवेदितम्

Así, este ornamento llegó a mis manos desde antiguo; sabiendo que era digno de ti, él te lo ha ofrecido.

Verse 100

ततः प्रभृति राजेंद्र समागत्यात्र मानवाः । रत्नदीपान्प्रदायोच्चैः स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । कार्तिके मासि निर्यांति देहांते त्रिदिवालयम्

Desde entonces, oh rey, los hombres acuden aquí; ofreciendo con reverencia lámparas enjoyadas y bañándose en esta agua auspiciosa, al término de la vida—especialmente en el mes de Kārtika—parten a la morada celestial.

Verse 101

ये पुनः प्राणसंत्यागं प्रकुर्वंति समाहिताः । पापात्मानोऽपि ते यांति ब्रह्मलोकं रघूत्तम

Y quienes, con la mente recogida, entregan allí su aliento vital—aunque hayan sido pecadores—alcanzan Brahmaloka, oh Raghūttama (Rāma).

Verse 102

ततो दृष्ट्वा सहस्राक्षः प्रभावं तज्जलोद्भवम् । पांसुभिः पूरयामास समंताद्भयसंकुलम्

Entonces Sahasrākṣa (Indra), al ver la potencia extraordinaria nacida de aquella agua, sobrecogido de temor la colmó de polvo por todos lados.

Verse 103

तदद्य दिवसः प्राप्तो दीपोत्सवसमुद्भवः । सुपुण्योऽत्र ममादेशात्त्वं कुरुष्व सुकूपिकाम्

Aquel día ha llegado hoy: la ocasión auspiciosa de la que nació la fiesta de las lámparas. Por ello, por mi mandato, establece aquí un hermoso pozo (kūpikā), de gran mérito en este lugar.

Verse 107

तत्र स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य रत्नदीपं प्रदाय च । समस्तं कार्तिकं यावदयोध्यां प्रस्थितास्ततः

Habiéndose bañado allí, habiendo saciado a los Pitṛs con ofrendas y entregado una lámpara de joya, partieron entonces hacia Ayodhyā, observando íntegro el mes de Kārtika.

Verse 108

ततो विभीषणं मुक्त्वा हनूमंतं च वानरम् । ब्रह्मलोकं गताः सर्वे तत्तीर्थस्य प्रभावतः

Luego, dejando atrás a Vibhīṣaṇa y al mono Hanūmān, todos los demás fueron a Brahmaloka, por el poder de aquel tīrtha.

Verse 109

सूत उवाच । अद्यापि दीपदानं यः कुरुते तत्र सादरम् । संप्राप्ते कार्तिके मासि स्नात्वा तत्र जले शुभे । स सर्वपातकैर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

Dijo Sūta: Aun hoy, quien con reverencia ofrece allí una lámpara—tras bañarse en esas aguas auspiciosas cuando llega el mes de Kārtika—queda libre de todo pecado y es honrado en Brahmaloka.

Verse 110

एवं तत्र समुत्पन्नं तत्तडागं शुभावहम् । आनर्त्तीयं तथा विष्णुकूपिका सा च शोभना

Así surgió allí aquel estanque auspicioso, portador de bienestar; se le conoce como Ānarttīya, y el hermoso pozo se llama Viṣṇukūpikā.