Adhyaya 5

Verse 1

लोमश उवाच । विष्णौ गते तदा सर्वे देवाश्च ऋषिभिः सह । विनिर्जिता गणैः सर्वे ये च यज्ञोपजीविनः

Dijo Lomaśa: Cuando Viṣṇu hubo partido, entonces todos los dioses, junto con los ṛṣis, fueron completamente vencidos por los gaṇas; y también todos los que vivían de los sacrificios.

Verse 2

भृगुं च पातयामास स्मश्रूणां लुंचनं कृतम् । द्विजांश्चोत्पाटयामास पूष्णो विकृतविक्रियान्

Derribó a Bhṛgu y le arrancó la barba. También arrastró a los dvijas (los “nacidos dos veces”), y Pūṣan quedó con sus facultades grotescamente deformadas.

Verse 3

विडंबिता स्वधा तत्र ऋषयश्च विडंबिताः । ववृषुस्ते पुरीषेण वितानाग्नौ रुपान्विताः

Allí, Svadhā fue objeto de burla, y los ṛṣis también fueron humillados. Aquellos gaṇas, adoptando diversas formas, hicieron llover inmundicia sobre el fuego del altar bajo el dosel del sacrificio.

Verse 4

अनिर्वाच्यं तदा चक्रुर्गणाः क्रोधसमन्विताः । अंतर्वेद्यंतरगतो दक्षो वै महतो भयात्

Entonces los gaṇas, colmados de ira, cometieron hechos indescriptibles; y Dakṣa, por un gran temor, se escabulló hacia el recinto interior del cercado del altar sacrificial.

Verse 5

तं निलीनं समाज्ञाय आनिनायरुषान्वितः । कपोलेषु गृहीत्वा तं खड्गेनोपहतं शिरः

Al saber que se escondía, Virabhadra, lleno de furia, lo arrastró hacia afuera; agarrándolo por las mejillas, golpeó su cabeza con una espada.

Verse 6

अभेद्यं तच्छिरो मत्वा वीरभद्रः प्रतापवान् । स्कंधं पद्भ्यां समाक्रम्य कधरेऽपीडयत्तदा

Pensando que su cabeza era difícil de romper, el poderoso Virabhadra presionó entonces, plantando sus pies sobre los hombros y aplastando el cuello.

Verse 7

गंधरात्पाट्यमानाच्च शिरश्छिन्नं दुरात्मनः । दक्षस्य च तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । तच्छिरः सुहुतं कुंडे ज्वलि

Mientras era arrancada del cuello, la cabeza del malvado Daksha fue cortada por el sabio Virabhadra; y esa cabeza fue ofrecida en el pozo de fuego sacrificial que ardía.

Verse 8

ये चान्य ऋषयो देवाः पितरो यक्षराक्षसाः । गणैरुपद्रुताः सर्वे पलायनपरा ययुः

Y los otros sabios, dioses, Pitris, Yakshas y Rakshasas, acosados por los Ganas, intentaron huir y escaparon.

Verse 9

चंद्रादित्यगणाः सर्वे ग्रहनक्षत्रतारकाः । सर्वे विचलिता ह्यासन्गणैस्तेपि ह्युपद्रुताः

Todas las huestes de la Luna y el Sol —planetas, mansiones lunares y estrellas— se sumieron en el caos; pues incluso ellos fueron afligidos por los Ganas.

Verse 10

सत्यलोकं गतो ब्रह्मा पुत्रशोकेन पीडितः । चिंतयामास चाव्यग्रः किं कार्यं कार्यमद्य वै

Brahmā fue a Satyaloka, afligido por el dolor por su hijo; y, sereno y firme, meditó: «¿Qué debe hacerse hoy? ¿Qué deber resta aún por cumplirse?»

Verse 11

मनसा दूयमानेन शंन लेभे पितामहः । ज्ञात्वा सर्वं प्रयत्नेन दुष्कृतं तस्य पापिनः

Con la mente abrasada por la aflicción, el Abuelo (Brahmā) no halló sosiego; pues había conocido con plena certeza, y con empeño, toda la mala acción de aquel pecador (Dakṣa).

Verse 12

गमनाय मतिं चक्रे कैलासं पर्वतं प्रति । हंसारूढो महातेजाः सर्वदेवैः समन्वितः

Resolvió partir hacia el monte Kailāsa; el muy resplandeciente Brahmā, montado en su cisne, emprendió el camino acompañado por todos los dioses.

Verse 13

प्रविष्टः पर्वतश्रेष्ठं स ददर्श सदाशिवम् । एकांतवासिनं रुद्रं शैलादेन समन्वितम्

Al entrar en aquel monte excelso, contempló a Sadāśiva: Rudra, morador de la soledad, asistido por Śailāda (Nandin).

Verse 14

कपर्द्दिनं श्रिया युक्तं वेदांगानां च दुर्गमम् । तथाविधं समालोक्य ब्रह्म क्षोभपरोऽभवत्

Al contemplar al Señor de cabellera enmarañada (Kapardin), colmado de esplendor divino e inescrutable aun para las disciplinas del Vedāṅga, Brahmā quedó conmovido y estremecido en su interior.

Verse 15

दंडवत्पतितो भूमौक्षमापयितुमुद्यतः । संस्पृशं स्तत्पदाब्जं च चतुर्मुकुटकोटिभिः । स्तुतिं कर्तुं समारेभे शिवस्य परमात्मनः

Postrado en tierra en reverencia total, deseoso de pedir perdón, tocó los pies de loto de Śiva con las incontables coronas de sus cuatro rostros, y comenzó a entonar un himno a Śiva, el Ser Supremo.

Verse 16

ब्रह्मोवाच । नमो रुद्राय शांताय ब्रह्मणे परमात्मने । त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा धाता त्वं प्रपितामहः

Dijo Brahmā: Salutaciones a Rudra, el apacible; a Brahman, el Ser supremo. Tú eres, en verdad, el creador entre los creadores del universo; tú eres el sustentador, tú eres el Bisabuelo de todos.

Verse 17

नमो रुद्राय महते नीलकंठाय वेधसे । विश्वाय विश्वबीजाय जगदानंदहेतवे

Salutaciones al gran Rudra, a Nīlakaṇṭha, al Ordenador. Salutaciones al Todo, a la Semilla del universo, a la causa misma del gozo del mundo.

Verse 18

ओंकारस्त्वं वषट्कारः सर्वारंभप्रवर्तकः । यज्ञोसि यज्ञकर्मासि यज्ञानां च प्रवर्तकः

Tú eres la sílaba Oṃ; tú eres la aclamación Vaṣaṭ; tú pones en marcha todo comienzo. Tú eres el sacrificio mismo, tú eres el acto sacrificial, y tú eres quien impulsa todos los sacrificios.

Verse 19

सर्वेषां यज्ञकर्तॄणां त्वमेव प्रतिपालकः । शरण्योसि महादेव सर्वेषां प्राणिनां प्रभो । रक्ष रक्ष महादेव पुत्रशोकेन पीडितम्

Sólo tú proteges a todos los que realizan sacrificios. Tú eres el refugio, oh Mahādeva, Señor de todos los seres. Protege, protege, oh Mahādeva, a quien está atormentado por el dolor por un hijo.

Verse 20

महादेव उवाच । श्रृणुष्वावहितो भूत्वा मम वाक्यं पितामह । दक्षस्य यज्ञभंगोयं न कृतश्च मया क्वचित्

Mahādeva dijo: Escucha con atención mis palabras, oh Pitāmaha. Esta ruptura del sacrificio de Dakṣa jamás fue hecha por mí, en tiempo alguno.

Verse 21

स्वीयेन कर्मणा दक्षो हतो ब्रह्मन्न संशयः

Por su propia acción, Dakṣa fue llevado a la ruina, oh Brahmā; de ello no hay duda.

Verse 22

परेषां क्लेशदं कर्म न कार्यं तत्कदाचन । परमेष्ठिन्परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति

Un acto que causa aflicción a los demás no debe hacerse jamás. Oh Parameṣṭhin, lo que uno hace a otros, eso mismo llega a ser para uno mismo.

Verse 23

एवमुक्त्वा तदा रुद्रो ब्रह्मणा सहितः सुरैः । ययौ कनखलं तीर्थं यज्ञवाटं प्रजापतेः

Habiendo hablado así, Rudra—acompañado por Brahmā y los dioses—se dirigió al tīrtha de Kanakhala, al recinto sacrificial de Prajāpati (Dakṣa).

Verse 24

रुद्रस्तदा ददर्शाय वीरभद्रेण यत्कृतम् । स्वाहा स्वधा तथा पूषा भृगुर्मतिमतां वरः

Entonces Rudra contempló lo que Vīrabhadra había hecho: cómo Svāhā y Svadhā, así como Pūṣan y Bhṛgu, el más eminente entre los sabios, habían sido tratados en aquella conmoción del sacrificio.

Verse 25

तदान्य ऋषयः सर्वे पितरश्च तथाविधाः । येऽन्ये च बहवस्तत्र यक्षगंधर्वकिन्नराः

Entonces también los demás ṛṣis, y los Pitṛs de aquella misma asamblea—y muchos otros allí, incluidos Yakṣas, Gandharvas y Kinnaras—quedaron igualmente envueltos en aquella calamidad.

Verse 26

त्रोटिता लुंचिताश्चैव मृताः केचिद्रणाजिरे

Unos quedaron destrozados, otros fueron despedazados, y algunos incluso murieron sobre aquel suelo como de campo de batalla.

Verse 27

शंभुं समागतं दृष्ट्वा वीरभद्रो गणैः सह । दंडप्रणामसंयुक्तस्तस्थावग्रे सदाशिवम्

Al ver llegar a Śambhu, Vīrabhadra, junto con los Gaṇas, se plantó ante Sadāśiva y realizó la postración total (daṇḍavat).

Verse 28

दृष्ट्वा पुरः स्थितं रुद्रो वीरभद्रं महाबलम् । उपाच प्रहसन्वाक्यं किं कृतं वीर नन्विदम्

Al ver ante sí a Vīrabhadra, de gran fuerza, Rudra habló sonriendo: «Oh héroe, ¿qué es en verdad esto que se ha hecho?»

Verse 29

दक्षमानय शीघ्रं भो येनेदं कृतमीदृशम् । यज्ञे विलक्षणं तात यस्येदं फलमीदृशम्

«Trae a Dakṣa de inmediato, oh tú: él es quien ha causado que esto suceda de tal modo. Extraño es este yajña, hijo querido, cuyo fruto ha resultado así.»

Verse 30

एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रस्त्वरान्वितः । कबंधमानयित्वाथ शंभोरग्रे तदाक्षिपत्

Así instruido por Śaṅkara, Vīrabhadra, lleno de prisa, trajo el tronco decapitado y lo arrojó ante Śambhu.

Verse 31

तदोक्तः शंकरेणैव वीरभद्रो महामनाः । शिरः केना पनीतं च दक्षस्यास्य दुरात्मनः

Entonces Śaṅkara preguntó al magnánimo Vīrabhadra: "¿Por quién fue removida la cabeza de este malvado Dakṣa?"

Verse 32

दास्यामि जीवनं वीर कुटिलस्यापि चाधुना । एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रोऽब्रवीत्पुनः

"Concederé la vida ahora, incluso a este ser retorcido, oh héroe". Así hablado por Śaṅkara, Vīrabhadra respondió de nuevo.

Verse 33

मया शिरो हुतं चाग्नौ तदानीमेव शंकर । अवशिष्टं शिरःशंभो पशोश्च विकृताननम्

Vīrabhadra dijo: "Ofrecí la cabeza al fuego en ese mismo momento, oh Śaṅkara. Lo que queda, oh Śambhu, es la cabeza de la bestia del sacrificio, de rostro distorsionado".

Verse 34

इति ज्ञात्वा ततो रुद्रः कबंधोपरि चाक्षिपत् । शिरः पशोश्च विकृतं कूर्चयुक्तं भयावहम्

Sabiendo esto, Rudra arrojó entonces sobre el tronco decapitado la cabeza aterradora y alterada de una bestia, provista de un mechón de pelo, haciéndola temible de contemplar.

Verse 35

स दक्षो जीवितं लेभे प्रसादाच्छंकरस्य च । स दृष्ट्वाग्रे तदा रुद्रं दक्षो लज्जासमन्वितः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्

Así, Dakṣa recobró la vida por la gracia de Śaṅkara. Luego, al ver a Rudra ante sí, Dakṣa, colmado de vergüenza, se postró y alabó a Śaṅkara, bienhechor de los mundos.

Verse 36

दक्ष उवाच । नमामि देवं वरदं वरेण्यं नमामि देवेश्वरं सनातनम् । नमामि देवाधिपमीश्वरं हरं नमामि शंभुं जगदेकबंधुम्

Dijo Dakṣa: Me inclino ante el Dios que concede dones, el más digno de adoración. Me inclino ante el Señor de los dioses, el Eterno. Me inclino ante Hara, el Soberano, regente de los devas. Me inclino ante Śambhu, el único y verdadero pariente de todo el mundo.

Verse 37

नमामि विश्वेश्वरविश्वरूपं सनातनं ब्रह्म निजात्मरूपम् । नमामि सर्वं निजभावभावं वरं वरेण्यं नतोऽस्मि

Me inclino ante el Señor del universo, cuya forma es el universo: el Brahman eterno, cuya esencia es el Sí mismo. Me inclino ante Aquel que es todo, fundamento interior de todo estado del ser: supremo, el más digno; ante Él me postro.

Verse 38

लोमश उवाच । दक्षेण संस्तुतो रुद्रो बभाषे प्रहसन्रहः

Dijo Lomaśa: Así alabado por Dakṣa, Rudra habló, sonriendo suavemente con una leve risa.

Verse 39

हर उवाच । चतुर्विधा भजंते मां जनाः सुकृतिनः सदा । आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च द्विजसत्तम

Dijo Hara: Oh el mejor de los nacidos dos veces, las gentes de mérito siempre me adoran de cuatro modos: el afligido, el que busca conocimiento, el que anhela bienes mundanos y el conocedor de la verdad.

Verse 40

तस्मान्मे ज्ञानिनः सर्वे प्रियाः स्युर्नात्र संशयः । विना ज्ञानेन मां प्राप्तुं यतंते ते हि बालिशः

Por ello, todos los conocedores me son queridos—de esto no hay duda. Quienes se esfuerzan por alcanzarme sin conocimiento son, en verdad, infantiles.

Verse 41

केवलं कर्मणा त्वं हि संसारात्तर्तुमिच्छसि

Tú, en verdad, deseas cruzar más allá del saṃsāra por la acción sola.

Verse 42

न वेदैश्च न दानैश्च न यज्ञैस्तपसा क्वचित् । न शक्नुवंति मां प्राप्तुं मूढाः कर्म्मवशानराः

Ni por los Vedas, ni por las dádivas, ni por los sacrificios, ni por la austeridad en momento alguno pueden alcanzarme los hombres extraviados, esclavos de la mera acción.

Verse 43

तस्माज्ज्ञानपरो भूत्वा कुरु कर्म्म समाहितः । सुखदुःखसमो भूत्वा सुखी भव निरंतरम्

Por tanto, conságrate al conocimiento y realiza tus actos con la mente recogida. Siendo igual en placer y dolor, mora en una dicha interior ininterrumpida.

Verse 44

लोमश उवाच । उपदिष्टस्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना । दक्षं तत्रैव संस्थापाय ययो रुद्रः स्वपर्वतम्

Dijo Lomaśa: Así instruido por Śambhu—el Señor Supremo—Rudra estableció allí mismo a Dakṣa y luego partió hacia su propia morada en la montaña.

Verse 45

ब्रह्मणापि तथा सर्वे भृग्वाद्याश्च महर्षयः । आश्वासिता बोधिताश्च ज्ञानिनश्चाभवन्क्षणात्

Asimismo, por Brahmā, todos los grandes sabios—comenzando por Bhṛgu—fueron consolados e instruidos, y en un instante quedaron firmes en el conocimiento verdadero.

Verse 46

गतः पितामहो ब्रह्मा ततश्च सदनं स्वकम्

Entonces Pitāmaha Brahmā partió hacia su propia morada.

Verse 47

दक्षोपि च स्वयं वाक्यात्परं बोधमुपागतः । शिवध्यानपरो भूत्वा तपस्तेपे महामनाः

Dakṣa también, por aquellas mismas palabras, alcanzó la comprensión suprema. Dedicado a la meditación en Śiva, aquel magnánimo practicó austeridades (tapas).

Verse 48

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संक्षेव्यो भगवाञ्छिवः

Por lo tanto, con todo empeño, debe uno servir y adorar diligentemente a Bhagavān Śiva.

Verse 49

संमार्जनं च कुर्वंति नरा ये च शिवांगणे । ते वै शिवपुरं प्राप्य जगद्वंद्या भग्सि च

Quienes barren y limpian el patio de Śiva, en verdad alcanzan la ciudad de Śiva, y llegan a ser dignos de veneración en el mundo.

Verse 50

ये शिवस्य प्रयच्छति दर्प्पणं सुमहाप्रभम् । भविष्यंति शिवस्याग्रे पार्षदत्वेन ते नराः

Quienes ofrezcan a Śiva un espejo espléndido y de gran fulgor, esos hombres llegarán a ser pāṛṣadas, asistentes en la presencia de Śiva.

Verse 51

चामराणि प्रयच्छंति देवदेवस्य शूलिनः । चामरैर्वीज्यपानास्ते भविष्यंति जगत्त्रय

Quienes ofrezcan cāmaras (abanicos de cola de yak) al Señor portador del tridente, Dios de dioses, en los tres mundos serán abanicados con cāmaras, honrados con servicio regio.

Verse 52

दीपदानं प्रयच्छंति महादेवालये नराः । तेजस्विनो भविष्यंति ते त्रैलोक्यप्रदीपका

Quienes ofrezcan lámparas en el templo de Mahādeva se volverán radiantes; serán como lámparas que iluminan los tres mundos.

Verse 53

धूपं ये वै प्रयच्छन्ति शिवाय परमात्मने । यशस्विनो भविष्यंति उद्धरन्ति कुलद्वयम्

Quienes en verdad ofrezcan incienso a Śiva, el Ser Supremo, serán renombrados y elevarán ambas líneas familiares.

Verse 54

नैवेद्यं ये प्रयच्छंति भकया हरिहराग्रतः । सिक्थेसिक्थे क्रतुफलं प्राप्नुवंति हि ते नराः

Quienes, con devoción, ofrezcan naivedya (ofrenda de alimento) ante Hari y Hara alcanzan el fruto de los sacrificios; en verdad, a cada paso y en cada mínima porción reciben el mérito de un yajña.

Verse 55

भग्नं शिवालयं ये च प्रकुर्वंति नरोत्तमाः । प्राप्नुवति फल ते वै द्विगुणं नात्र संशयः

Los mejores entre los hombres que restauran un templo de Śiva derruido obtienen sin duda un fruto doble; de ello no hay duda.

Verse 56

नूतनं ये प्रकृर्वंति इष्टकैरश्मनापि वा । स्वर्गे हि ते प्रमोदंते यावत्तिष्ठति निर्मलम् । यशो भूमौ द्विजश्रेष्ठा कार्या विचारणा

Quienes edifican de nuevo—con ladrillos o incluso con piedra—se regocijan en el cielo mientras perdure ese santuario puro. Su fama permanece en la tierra; oh excelso entre los dos veces nacidos, considera este deber.

Verse 57

कारयंति च ये विप्राः प्रासादं बहुभूमिकम् । शिवस्याथ महाप्राज्ञाः प्राप्नुवंति परां गतिम्

Y los brāhmaṇas que mandan erigir para Śiva un templo-palacio de muchos pisos—esos de gran sabiduría—alcanzan el estado supremo.

Verse 58

शुद्धं धवलितं ये च कुर्वन्ति हरमंदिरम् । स्वीयं परकृतं चापि तेऽपि यांति परां गतिम्

Quienes purifican y encalan el templo de Hara (Śiva), sea el suyo propio o el construido por otro, ellos también alcanzan el estado supremo.

Verse 59

वितानं ये प्रयच्छति नराः सुकृतिनोपि हि । तारयति कुलं कृत्स्नं शिवलोकं गताः पुनः

Aun las personas virtuosas que ofrecen un vitāna (dosel) para el santuario elevan a todo su linaje; habiendo ido al mundo de Śiva, por ese mérito vuelven a ser salvadores de toda su familia.

Verse 60

ये च नादमयीं घंटां निबध्नंति शिवालये । तेजस्विनः कीर्तिमंतो भविष्यंति जगत्त्रये

Quienes instalan una campana resonante en un templo de Śiva se volverán radiantes y de gran renombre en los tres mundos.

Verse 61

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं चानुपश्यति । आढ्यो वापि दरिद्रो वा सुखं दुःखात्प्रचुच्यते

Ya sea que uno contemple al Señor una, dos o tres veces al día—sea rico o pobre—queda liberado del sufrimiento y alcanza el bienestar.

Verse 62

श्रद्धावान्भजते यो वा शिवाय परमात्मने । कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते

Quien, lleno de fe, adora a Śiva—el Ser Supremo—eleva a diez millones de su linaje y se regocija junto a Śiva.

Verse 63

अत्रैवोदाहरंतीम मितिहासं पुरातनम् । ऐंद्रद्युम्नेश्च संवादं यमस्य च महात्मनः

Aquí mismo citaremos un antiguo relato sagrado: el diálogo entre Aindradyumna y Yama, el magnánimo.

Verse 64

पुरा कृतयुगे ह्यसीदिन्द्रसेनो नराधिपः । प्रतिष्ठानाधिपो वीरो मृगयारसिकः सदा

En tiempos antiguos, en el Kṛta Yuga, hubo un rey llamado Indrasena—señor de los hombres—que gobernaba en Pratiṣṭhāna. Aunque valiente, estaba siempre entregado a la pasión de la caza.

Verse 65

अब्रह्मण्यः सदा क्रूरः केवलासुतृपः सदा । परप्राणौर्निजप्राणान्पुष्णाति स खलः सदा

Siempre fue hostil a los brāhmaṇas, cruel en todo tiempo y jamás saciado; nutría su propia vida y deleite con las mismas vidas ajenas. Así vivió, constante villano.

Verse 66

परस्त्रीलं पटोऽत्यंतं परद्रव्येषु लोलुपः । ब्राह्मणा घातितास्तेन सुरापश्च निरंतरम्

Era sumamente astuto en codiciar a las esposas ajenas y ávido de la riqueza de otros. Por él fueron muertos brāhmaṇas, y bebía licor sin cesar.

Verse 67

गुरुलत्पगतोत्यर्थं सदा सौवर्णतस्करः । तथाभूतानुगाः सर्वे राज्ञस्तस्य दुरात्मनः

Había caído muy lejos del respeto a los mayores y a los maestros, y era siempre ladrón de oro. Todos los seguidores de aquel rey malvado se volvieron de la misma índole.

Verse 68

एवं बहुविधं राज्यं चकार स दुरात्मवान् । ततः कालेन महता पंचत्वं प्राप दुर्मतिः

Así, de muchas maneras inicuas llevó su reino aquel de alma torcida. Luego, tras largo tiempo, el de mente perversa alcanzó su fin y volvió a los cinco elementos.

Verse 69

तदा याम्यैश्च नीतोऽसाविंद्रसेनो दुरात्मवान् । यमान्तिकमनुप्राप्तस्तदा राजा सकल्मषः

Entonces el malvado Indrasena fue llevado por los servidores de Yama. El rey, manchado de pecados, fue conducido a la misma presencia de Yama.

Verse 70

यमेन दृष्टस्तत्रासाविंद्रसेनोग्रतः स्थितः । अभ्युत्थानपरो भूत्वा ननाम शिरसा शिवम्

Cuando Yama lo vio allí, Indrasena se presentó ante él. Levantándose con reverencia, inclinó la cabeza y se postró ante Śiva.

Verse 71

दूतान्संभर्त्सयामास यमो धर्मभृतां वरः । पाशैर्बद्धं चंद्रसेनं मुक्त्वा प्रोवाच धर्मराट्

Yama, el supremo sostenedor del dharma, reprendió a sus mensajeros. Liberando a Candrasena de los lazos del lazo, habló el Señor de la Justicia.

Verse 72

गच्छ पुण्यतमांल्लोकान्भुंक्ष्व राजन्यसत्तम । यावदिंद्रश्च नाकेऽस्ति यावत्सूर्यो नभस्तले

«Ve a los mundos más meritorios y goza de sus frutos, oh el mejor de los reyes—mientras Indra permanezca en el cielo y mientras el sol resplandezca en el firmamento»។

Verse 73

पंचभूतानि यावच्च तावत्त्वं च सुखी भव । सुकृती त्वं महाराज शिवभक्तोऽसि नित्यदा

«Y mientras perduren los cinco elementos, que seas dichoso. Eres hacedor de mérito, oh gran rey, pues eres siempre devoto de Śiva.»

Verse 74

यमस्य वचनं श्रुत्वा इंद्रसेनोभ्यभाषत । अहं शिवं न जानामि मृगयारसिको ह्यहम्

Al oír las palabras de Yama, Indrasena respondió: «No conozco a Śiva; en verdad soy alguien que se deleita en la caza.»

Verse 75

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यमो भाष्यमभाषत । आहर प्रहरस्वेति उक्तं चेदं सदा त्वया

Al oír sus palabras, Yama respondió: «Sin embargo, tú siempre has pronunciado esta misma orden: “¡Tráelo! ¡Golpea!”»

Verse 76

तेन कर्मविपाकेन सदा पूतोसि मानद । तस्मात्त्वं गच्छ कैलासं पर्वतं शंकरं प्रति

«Por la maduración de ese karma, estás siempre purificado, oh dador de honor; por ello ve al monte Kailāsa, ante Śaṅkara.»

Verse 77

एवं संभाषमाणस्य यमस्य च महात्मनः । आगताः शिवद्वतास्ते वृषारूढा महाप्रभाः

Mientras el magnánimo Yama conversaba así, llegaron los poderosos y radiantes mensajeros de Śiva, montados en toros.

Verse 78

नीलकंठा दशभुजाः पंचवक्त्रास्त्रिलोचनाः । कपर्द्दिनः कुंडलिनः शशंकांकितमौलयः

Eran de garganta azul, de diez brazos, de cinco rostros y de tres ojos; llevaban cabellera enmarañada y pendientes, y en sus coronas se veía la marca de la luna.

Verse 79

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय यमो धर्मभृतां वरः । पूजयामास तान्सर्वान्महेंद्रप्रतिमांस्तदा

Al verlos, Yama—el primero entre los sostenedores del Dharma—se levantó de inmediato y rindió culto a todos ellos, resplandecientes como Mahendra (Indra).

Verse 80

त्वरीरेनैव ते सर्वे ऊचुर्वैवस्वतं यमम् । अत्रागतो महाभाग इंद्रसेनोऽमितद्युतिः । नाम्नाः प्रवर्त्तको नित्यं रुद्रस्य च महात्मनः

Con presteza, todos se dirigieron a Yama Vaivasvata: «Oh afortunado, ha llegado aquí Indrasena, de resplandor inconmensurable, aquel que sin cesar pone en movimiento en sus labios el Nombre del magnánimo Rudra».

Verse 81

श्रुत्वा च वचनं तेषां यमेन च पुरस्कृतः । इंद्रसेनो विमानस्थः प्रेषितो हि शिवालयम्

Al oír sus palabras y tras ser honrado solemnemente por Yama, Indrasena —sentado en un vimāna, carro celestial— fue en verdad enviado a la morada de Śiva.

Verse 82

आनीतोयं तदा तैश्च पार्षदप्रवरोत्तमैः । शंभुना हि तदा दृष्ट इंद्रसेनोऽमितद्युतिः

Entonces fue conducido por aquellos asistentes, los más eminentes y excelentes; y en ese momento Indrasena, de resplandor sin límites, fue contemplado por Śambhu (Śiva).

Verse 83

अभ्युत्थायागतो रुद्रः परिष्वज्य तदा नृपम् । अर्द्धासनगतं कृत्वा इंद्रसेनं ततोऽब्रवीत्

Rudra se levantó y avanzó; abrazó al rey y luego sentó a Indrasena en la mitad de su propio asiento, y después le habló.

Verse 84

किं दातव्यं नृपश्रेष्ठ प्रयच्छामि तवेप्सितम् । इति श्रुत्वा वचस्तस्य महेशस्य तदा नृपः । आनंदाश्रुकणान्मुंचन्प्रेम्णा नोवाच किंचन

«Oh el mejor de los reyes, ¿qué debe darse? Te concederé cuanto desees.» Al oír estas palabras de Maheśa, el rey, derramando lágrimas de dicha, no pudo decir nada, desbordado de amor y devoción.

Verse 85

तदा कृतो महेशेन पार्षदो हि महात्मना । चंडो नाम्नाच विख्यातोमुण्डस्य च सखा प्रियः

Entonces, el magnánimo Maheśa lo hizo un pārṣada, asistente de los gaṇa. Se hizo célebre con el nombre de Caṇḍa y fue también el querido amigo de Muṇḍa.

Verse 86

नामोच्चारणमात्रेण रुद्रस्य परमात्मनः । सिद्धिं प्राप्तो हि पापिष्ठ इद्रसेनो नराधिपः

Con solo pronunciar el Nombre de Rudra, el Ser Supremo, incluso el rey más pecador, Idrasena, alcanzó la siddhi, la plenitud espiritual.

Verse 87

रहेहरेति वै नाम्ना शंभोश्चक्रधरस्य च । रक्षिता बहवो मर्त्याः शिवेन परमात्मना

Por el clamor sagrado «Rahe Hare», un Nombre asociado a Śambhu y también al Portador del Cakra, muchos mortales han sido protegidos por Śiva, el Ser Supremo.

Verse 88

महेशान्नापरो देवो दृश्यतेभुवनत्रये । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयः सदाशिवः

En los tres mundos no se ve deidad alguna mayor que Maheśa. Por ello, con todo empeño, debe adorarse a Sadāśiva.

Verse 89

पत्रैःपुष्पैः फलैर्वापि जलैर्वा विमलैः सदा । करवीरैः पूज्यमानः शंकरो वरदो भवेत्

Sea con hojas, flores, frutos o siempre con agua pura: cuando se adora a Śaṅkara, especialmente con flores de karavīra, Él se vuelve dador de dones.

Verse 90

करवीराद्दशगुणमर्कपुष्पं विशिष्यते । विभूत्यादिकृतं सर्वं जगदेतच्चराचरम्

Se dice que la flor arka es diez veces más excelente que la karavīra (para el culto). En verdad, este universo entero, móvil e inmóvil, está formado por Su glorioso poder (vibhūti) y lo semejante.

Verse 91

शिवस्यांगणलग्ना या तस्मात्तां धारयेत्सदा । ततस्त्रिपुंड्रे यत्पुम्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः

Por ello, debe uno llevar siempre lo que está unido al cuerpo de Śiva: Su ceniza sagrada (vibhūti). Y ahora, oh los mejores de los nacidos dos veces, escuchad el mérito que reside en el tripuṇḍra, las tres líneas de ceniza.

Verse 92

सर्वपापहरं पुण्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः । स्तेनः कोऽपि महापापो घातितो राजदूतकैः

Escuchad, oh los mejores de los nacidos dos veces, ese mérito santo que destruye todos los pecados. Cierto ladrón—culpable de gran pecado—fue ejecutado por los oficiales del rey.

Verse 93

तं खादितुं समायातः श्वाशिरस्युपरिस्थितः । नखांतरालसंलग्ना रक्षा तस्यैव पापिनः

Cuando un perro vino a devorarlo, quedándose sobre su cabeza, un amuleto protector—encajado entre sus uñas—se convirtió en la misma protección de aquel pecador.

Verse 94

ललाटे पतिता तस्य त्रिपुंड्रांकिंतमुद्रया । चैतन्येन विना तस्य देहमात्रैकलग्नया

Marcado con el sello del tripuṇḍra, las tres líneas sagradas de ceniza, cayó sobre su frente. Pero, sin conciencia devocional, se le adhirió sólo como un mero signo corporal.

Verse 95

कैलासं तस्करो नीतो रुद्रदूतैस्ततस्तदा । विभूतेर्महिमानं तु को विशेषितुर्महति

En ese mismo instante, el ladrón fue llevado a Kailāsa por los mensajeros de Rudra. En verdad, ¿quién podría describir por completo la inmensa gloria de la vibhūti, la ceniza sagrada?

Verse 96

विभूत्वा मंडितांगानां नराणां पुण्यकर्मणाम् । मुखे पंचाक्षरो येषां रुद्रास्ते नात्र शंशयः

Aquellos hombres de mérito, cuyos miembros están adornados con vibhūti y en cuya boca mora el mantra de cinco sílabas, son Rudras en forma humana; de ello no hay duda.

Verse 97

जटाकलापिनो ये च ये रुद्राक्षविभूषणाः । ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा नास्त्यत्र संशयः

Quienes llevan las trenzas de jaṭā y quienes se adornan con cuentas de rudrākṣa, en verdad son Rudras que aparecen en forma humana; no hay duda de ello.

Verse 98

तस्मात्सदाशिवः पुंभिः पूजनीयो हि नित्यशः । प्रातर्मध्याह्नकाले च सायं संध्या विशिष्यते

Por ello, Sadāśiva debe ser venerado por los hombres cada día, sin falta; especialmente por la mañana, al mediodía y en el crepúsculo vespertino (sandhyā).

Verse 99

प्रातस्तु दर्शनाच्छंभोर्नैशमेनो व्यपोहति । मध्याह्ने दर्शनाच्छंभोः सप्तजन्मार्जितं नृणाम् । पापं प्रणाशमायाति निशायां नैव गण्यते

Al contemplar a Śambhu por la mañana, se disipan los pecados de la noche. Al contemplar a Śambhu al mediodía, se destruyen los pecados acumulados por los hombres a lo largo de siete nacimientos. Y el mérito de la noche es, en verdad, inconmensurable.

Verse 100

शिवेति द्व्यक्षरं नाम महा पापप्रणाशनम् । येषां मुखोद्गतं नॄणां तैरिदं धार्यते जगत्

«Śiva»—este nombre de dos sílabas—destruye los grandes pecados. Por aquellos de cuya boca brota, este mismo mundo es sostenido.

Verse 101

शिवांगणे तु या भेरी स्थापिता पुण्यकर्मभिः । तस्या नादेन पूता वै ये च पापरता जनाः । पाषंडिनोऽप्यसद्वादास्तेऽपि यांति परां गतिम्

El tambor bherī, instalado en el patio de Śiva por obras meritorias, con su solo sonido purifica incluso a quienes se deleitan en el pecado; aun los herejes y los que proclaman doctrinas falsas alcanzan el estado supremo.

Verse 102

पशोर्यस्य च संबद्धा चर्मणा च शिवालये । नृभिर्या स्थापिता भेरी मृदंगमुरजादि च । स पशुः शिवसान्निध्यमाप्नोत्यत्र न संशयः

Incluso el animal cuya piel se emplea en el templo de Śiva para instrumentos instalados por los hombres—como el bherī, el mṛdaṅga y el muraja—alcanza la cercanía de Śiva; de ello no hay duda.

Verse 103

तस्मात्ततं च विततं घनं सुषिरमेव च । चामराणि महार्हाणि मंचकाः शयनानि च

Por ello, dispónganse y ofrézcanse instrumentos de toda clase—de cuerda, de piel tensada, macizos y de viento—junto con valiosos chāmara (abanicos rituales), divanes y lechos.

Verse 104

गाथाश्च इतिहासाश्च गायनं च यथाविधि । बहुरूपादिकं शंभोः प्रियान्येतानि कल्पयेत्

Dispónganse debidamente la recitación de cánticos sagrados y de antiguas leyendas, y el canto devocional según el rito; pues estas ofrendas de alabanza, de múltiples formas, son queridas por Śambhu (Śiva).

Verse 105

कल्पयित्वा च गच्छंति शिवलोकं हि पापिनः । सुधर्माणो महात्मानः शिवपूजाविशारदाः

Aun los cargados de pecado, tras cumplir tales observancias, van en verdad al mundo de Śiva; se vuelven justos, magnánimos y diestros en la adoración de Śiva.

Verse 106

गुरोर्मुखाच्च संप्राप्तशिवपूजारताश्च ये । शिवरूपेण ये विश्वं पश्यंति कृतनिश्चयाः

Quienes han recibido la enseñanza de la propia boca del gurú y se deleitan en el culto a Śiva—los resueltos que contemplan el universo entero como la misma forma de Śiva—son, en verdad, supremamente benditos.

Verse 107

सम्यग्बुद्ध्या समाचारा वर्णाश्रमयुता नराः । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्वयाः शूद्राश्चान्ये तथा नराः

Los hombres firmes en la recta comprensión y la buena conducta, viviendo según las disciplinas de varṇa y āśrama—sean brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas, śūdras y también otros—quedan incluidos en este sendero.

Verse 108

श्वपचोऽपि वरिष्ठः स शंभोः प्रियतरो भवेत् । शंभुनाधिष्ठितं सर्वं जगदेतच्चराचरम्

Aun el que cocina carne de perro (de los nacidos más bajos), si es devoto, llega a ser el mejor y el más amado de Śambhu; pues todo este mundo—móvil e inmóvil—está regido y penetrado por Śambhu.

Verse 109

तस्मात्सर्वं शिवमयं ज्ञातव्यं सुविशेषतः । वेदैः पुराणैः शास्त्रैश्च तथौपनिपदैरपि

Por tanto, debe comprenderse, muy especialmente, que todo está colmado de Śiva; así lo enseñan los Vedas, los Purāṇas, los Śāstras y también las Upaniṣads.

Verse 110

आगमैर्विविधैः शंभुर्ज्ञातव्यो नात्र संशयः । निष्कामैश्च सकामैश्च पूजनीयः सदा शिवः

A Śambhu se le conoce por los diversos Āgamas; de ello no hay duda. Sea uno desapegado o movido por el deseo, a Śiva debe adorársele siempre.

Verse 111

लोमश उवाच । कथयामि पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम् । नंदी नाम पुरा वैश्यो ह्यवंतीपुरमावसत्

Dijo Lomaśa: Relataré una antigua leyenda de tiempos remotos. En otro tiempo vivía un vaiśya llamado Nandī, que habitaba en la ciudad de Avantī (Ujjayinī).

Verse 112

शिवध्यानपरो भूत्वा शिवपूजां चकार सः । नित्यं तपोवनस्थं हि लिंगमेकं समर्चयत्

Absorbido en la meditación de Śiva, él realizó el culto a Śiva. Cada día, en verdad, veneraba con reverencia un único liṅga situado en un bosque de ascetas.

Verse 113

उषस्युषसि चोत्थाय प्रत्यहं शिववल्लभः । नंदीलिंगार्च्चनरतो बभूवातिशयेन हि

Al levantarse cada día al alba, aquel amado de Śiva se volvió, en verdad, sumamente entregado al culto del Nandī-liṅga.

Verse 114

लिंगं पंचामृतेनैव यथोक्तेनाभ्यषेचयत् । विप्रैः समावृतो नित्यं वेदवेदांगपारगैः

Bañó el Śiva-liṅga con el pañcāmṛta prescrito, exactamente como está ordenado. Cada día, durante el rito, estaba rodeado de brāhmaṇas, versados en los Vedas y los Vedāṅgas.

Verse 115

यथाशास्त्रेण विधिना लिंगार्चनपरोऽभवत् । स्नापयित्वा ततः पुष्पैर्नानश्चर्यसमन्वितैः

Conforme a los śāstras y al rito debido, se entregó por entero a la adoración del Liṅga. Tras bañarlo, lo honró aún más con flores de muchas clases maravillosas.

Verse 116

मुक्ताफलैरिंद्रनीलैर्गोमेदैश्च निरंतरम् । वैडूर्यैश्चैव नीलैश्च माणिक्यैश्च तथार्चयत्

Sin cesar lo adoró con perlas, zafiros (indranīla), gemas gomedaka, piedras ojo de gato (vaidūrya), gemas azules y rubíes, adornando el Liṅga con ofrendas preciosas.

Verse 117

एवं नंदी महाभागो बहून्यब्दानि चार्च्चयत् । विजनस्थं तदा लिंगं नानाभोगसमन्वितम्

Así, el muy afortunado Nandī adoró durante muchos años. En aquel lugar solitario permanecía el Liṅga, provisto de múltiples ofrendas y servicios sagrados.

Verse 118

एकदा मृगयासक्तः किरातो भूतहिंसकः । अविवेकपरो भूत्वा मृगयारसिकः सदा

Una vez, un Kirāta, adicto a la caza y dado a dañar a los seres, vagaba sin cesar. Entregado a la falta de discernimiento, se deleitaba siempre en la persecución.

Verse 119

पापी पापसमाचारो विचरन्गिरिकंदरे । अनेकश्वापदाकीर्णे हन्यमान इतस्ततः

Pecador y entregado a acciones pecaminosas, vagaba por las cavernas de la montaña. En parajes colmados de fieras, era golpeado y acosado de un lado a otro.

Verse 120

एवं विचरमाणोऽसौ किरातो भूतहिंसकः । यदृच्छयागतस्तत्र यत्र लिंगं सुपूजितम्

Así, mientras vagaba, aquel Kirāta que dañaba a los seres llegó allí por puro azar: justo al lugar donde el liṅga era excelentemente venerado.

Verse 121

उदकं वीक्ष्माणोऽसौ तृषया पीडितो भृशम् । ततो वने सरः शीघ्रं दृष्ट्वा तोये समाविशत्

Afligido intensamente por la sed, buscaba agua. Entonces, al ver pronto un lago en el bosque, se internó en sus aguas.

Verse 122

तीरे संस्थाप्य दुष्टात्मा तत्सर्वं मृगयादिकम् । गंडूषोत्सर्जनं कृत्वा पीत्वा तोयं च निर्गतः

Aquel de mente perversa dejó en la orilla todo su equipo de caza y sus presas. Tras enjuagarse la boca y escupir el agua, y luego beber, salió del lago.

Verse 123

शिवालयं ददर्शाग्रे अनेकाश्चर्यमंडितम् । दृष्टं सुपूजितं लिंगं नानारत्नैः पृथक्पृथक्

Ante él vio un templo de Śiva, adornado con muchas maravillas. Contempló el liṅga, excelentemente venerado y engalanado, por separado, con diversas joyas.

Verse 124

तथा लिंगं समालक्ष्य यदा पूजां समाहरत् । रत्नानि सर्वभूतानि विधूतानि इतस्ततः

Entonces, tras observar atentamente el liṅga, cuando se dispuso a ordenar la adoración, las joyas y diversas ofrendas, esparcidas aquí y allá, fueron reunidas desde todas partes.

Verse 125

स्नपनं तस्य लिंगस्य कृतं गंडूषवारीणा । करेणैकेन पूजार्थं बिल्वपत्राणि सोऽर्पयत्

Realizó el baño ritual (abhisheka) de aquel liṅga con agua tomada en su boca, y con una sola mano ofreció hojas de bilva para el culto.

Verse 126

द्वितीयेन करेंणैव मृगमांसं समर्पयत् । दण्डप्रणामसंयुक्तः संकल्पं मनसाऽकरोत्

Con la segunda mano ofreció carne de ciervo; y, unido a una postración completa (daṇḍa-praṇāma), formuló en su mente el voto sagrado (saṅkalpa).

Verse 127

अद्यप्रभृति पूजां वै करिष्यामि प्रयत्नतः । त्वं मे स्वामी च भक्तोहमद्यप्रभृति शंकर

«Desde hoy en adelante, ciertamente realizaré la adoración con esmero. Tú eres mi Señor, y yo soy tu devoto—desde hoy en adelante, oh Śaṅkara.»

Verse 128

एवं नैयमिको भूत्वा किरातो गृहमागतः । नन्दी ददर्श तत्सर्वं किरातेन इतस्ततः

Así, habiéndose vuelto un observante disciplinado de la práctica religiosa, el cazador regresó a su casa. Nandī vio todo lo que el cazador había hecho, aquí y allá.

Verse 129

चिंतायुक्तोऽभवन्नंदी जातं किं छिद्रमद्य मे । कथितानि च विघ्नानि शिवपूजारतस्य च । उपस्थितानि तान्येव मम भाग्यविपर्ययात्

Nandī se llenó de inquietud: «¿Qué defecto ha surgido hoy en mí? Los obstáculos de los que se habla para quien se deleita en el culto a Śiva—esos mismos obstáculos han aparecido, por mi mala fortuna.»

Verse 130

एवं विमृश्य सुचिरं प्रक्षाल्य शिवमंदिरम् । यथागतेन मार्गेण नंदी स्वगृहमागतः

Así, tras meditar largamente y purificar con agua el templo de Śiva, Nandī regresó a su morada por el mismo sendero por el que había venido.

Verse 131

ततो नंदिनमागत्य पुरोधा गतमानसम् । अब्रवोद्वचनं तं तु कस्मात्त्वं गतमानसः

Entonces el sacerdote de la casa se acercó a Nandī y, al verlo abatido, le dijo: «¿Por qué estás tan turbado de mente?»

Verse 132

पुरोहितं प्रति तदा नन्दी वचनमब्रवीत्

Entonces Nandī dirigió sus palabras al sacerdote.

Verse 133

अद्य दृष्टं मया विप्र अमेध्यं शिवसंनिधौ । केनेदं कारितं तत्र न जानामि कथंचन

Dijo Nandī: «Hoy, oh brāhmaṇa, vi algo impuro en la misma presencia de Śiva. Quién lo hizo allí, no lo sé en absoluto.»

Verse 134

ततः पुरोधा वचनं नन्दिनं चाब्रवीत्तदा । येन विस्खलितं तत्र रत्नादीनां प्रपूजनम् । सोऽपि मूढो न संदेहः कार्याकार्येषु मंदधीः

Entonces el sacerdote dijo a Nandī: «Aquel por quien fue perturbado el culto allí—junto con las ofrendas de gemas y otras dádivas—es, sin duda, un extraviado, de entendimiento torpe para discernir lo que debe y no debe hacerse.»

Verse 135

तस्माच्चिंता न कर्तव्या त्वया अमुरपि प्रभो । प्रभाते च मया सार्द्धं गम्यतां तच्छिवालयम्

Por tanto, oh señor, no debes preocuparte por él. Al amanecer, ven conmigo a aquel templo de Śiva.

Verse 136

निरीक्षणार्थं दुष्टस्य तत्कार्यं विदधाम्यहम् । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नन्दी तस्य पुरोधसः

Para observar y poner a prueba a ese malvado, yo mismo llevaré a cabo ese asunto. Al oír estas palabras de su sacerdote, Nandin…

Verse 137

आस्थितः स्वगृहे नक्तं दूयमानेन चेतसा । तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामाहूय च पुरोधसम्

Permaneció en casa durante la noche, con la mente ardiendo de aflicción. Pasada aquella noche, mandó llamar al sacerdote.

Verse 138

गतः शिवालयं नन्दी समं तेन महात्मना । ततो दृष्टं पूर्वदिने कृतंतेन दुरात्मना

Nandin fue al templo de Śiva junto con aquel sacerdote magnánimo. Allí vio lo que el día anterior había hecho ese malvado.

Verse 139

सम्यक्प्रपूजनं कृत्वा नानारत्नपरिच्छदम् । पञ्चोपचारसंयुक्तं चैकादस्यन्वितं तथा

Habiendo realizado correctamente la adoración, con un despliegue de muchas joyas y enseres rituales, provista de las cinco ofrendas (pañcopacāra), y observando debidamente el voto de Ekādaśī.

Verse 140

अनेकस्तुतिभिः स्तुत्वा गिरीशं ब्राह्मणैः सह । तदा यामद्वयं जातं स्तूयमानस्य नंदिनः

Tras alabar a Girīśa (Señor de la Montaña, Śiva) con muchos himnos junto a los brāhmaṇas, pasaron dos vigilias del tiempo mientras Nandin continuaba entonando su alabanza.

Verse 141

आयातो हि महाकालस्थारूपो महाबलः । कालरूपो महारौद्रो धनुष्पाणिः प्रतापवान्

En verdad llegó un ser poderoso, en la forma establecida en Mahākāla: encarnación del Tiempo, sumamente feroz, con arco en la mano y resplandeciente de poder.

Verse 142

तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तो नन्दी स विललाप ह । पुरोधाश्चैव सहसा भयभीतस्तदाभवत्

Al verlo, Nandin, estremecido de miedo, prorrumpió en lamento; y el sacerdote también quedó de pronto aterrorizado.

Verse 143

किरातेन कृतं तत्र यथापूर्वमविस्खलम् । तां पूजां प्रपदाहत्य बिल्वपत्रं समर्पयत्

Allí, lo que había hecho el Kirāta (cazador) permanecía tal como antes, sin la menor alteración. Acercándose a aquel culto, ofreció una hoja de bilva.

Verse 144

स्नपनं तस्य कृत्वा च ततो गंडूषवारिणा । नैवेद्यं तत्पलं चैव किरातः शिवमर्पयत्

Tras realizar el snāpana, el baño ritual, de aquel (Śiva-liṅga), y luego, con agua tomada en la boca como libación, el Kirāta ofreció a Śiva tanto el naivedya (ofrenda de alimento) como aquel mismo fruto.

Verse 145

दण्डवत्पतितो भूमावुत्थाय स्वगृहं गतः । तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं चिंतयामास वै चिरम्

Postrándose en tierra con reverencia total, se levantó y fue a su propia casa; al contemplar aquel gran prodigio, lo meditó largamente.

Verse 146

पुरोधसा सह तदा नंदीव्याकुलचेतसा । तेन चाकारिता विप्रा बहवो वेदवादिनः

Entonces, junto con su sacerdote doméstico, Nandī, con la mente turbada, mandó llamar a muchos brahmanes, expositores de los Vedas.

Verse 147

निवेद्य तेषु तत्सर्वं किरातेन च यत्कृतम् । किं कार्यमथ भो विप्राः कथ्यतां च यथातथम्

Tras exponerles todo lo que había hecho el Kirāta, preguntó: «¿Qué debe hacerse ahora, oh brahmanes? Decidlo con exactitud, tal como corresponde».

Verse 148

संप्रधार्य ततः सर्वे मिलित्वा धर्मशास्त्रतः । ऊचुः सर्वे तदा विप्रा नंदिनं चातिशंकिनम्

Entonces todos deliberaron juntos conforme a los Dharmaśāstras, y los brahmanes dijeron a Nandī, que estaba sumamente inquieto.

Verse 149

इदं विघ्नं समुत्पन्नं दुर्निवार्यं सुरैरपि । तस्मादानय लिंगं त्वं स्वगृहं वैश्यसत्त्

«Ha surgido este obstáculo, difícil de apartar incluso para los dioses. Por ello, lleva el liṅga a tu propia casa, oh excelente vaiśya».

Verse 150

तथेति मत्वासौ नंदी शिवस्योत्पाटनं तदा । कृत्वा स्वगृह मानीय प्रतिष्ठाप्य यताविधि

Pensando: «Así sea», Nandī entonces desarraigó el liṅga de Śiva; lo llevó a su propia morada y lo consagró conforme al rito debido.

Verse 151

सुवर्णपीठिकां कृत्वा नवरत्नसुशोभिताम् । उपचारैरनेकैश्च पूजयामास वै तदा

Haciendo un pedestal de oro, hermoseado con nueve gemas, entonces lo adoró (al liṅga) con numerosos ofrecimientos y servicios rituales.

Verse 152

अथापरे द्युरायातः कितरातः शिवमंदिरम् । यावद्विलोक्यामास लिंगमैशं न दृष्टवान्

Luego, en otro día, el Kirāta llegó al templo de Śiva; al mirar en derredor, no vio el liṅga del Señor.

Verse 153

मौनं विहाय सहसा ह्याक्रोशन्निदमब्रवीत् । हे शंभो क्व गतोसि त्वं दर्शयात्मानमद्य वै

Abandonando el silencio, de pronto clamó y dijo: «¡Oh Śambhu, adónde has ido! Muéstrate a mí hoy mismo, en verdad».

Verse 154

न दृष्टोसि मया त्वं हि त्यजाम्यद्य कलेवरम् । हे शंभो हे जगन्नाथ त्रिपुरांतकर प्रभो

«Puesto que no te he contemplado, hoy abandonaré este cuerpo. ¡Oh Śambhu, oh Jagannātha, Señor del universo, oh glorioso Destructor de Tripura!»

Verse 155

हे रुद्र हे महादेवदर्शयात्मानमात्मना

¡Oh Rudra, oh Mahādeva, revélate a Ti mismo por Tu propio poder!

Verse 156

एवं साक्षेपमधुरैर्वाक्यैः क्षिप्तः सदाशिवः । किरातेन ततो रंगैर्वीरोसौ जठरं स्वकम्

Así, al ser abordado por el Kirāta con palabras dulces pero llenas de reproche, ese heroico cazador golpeó su propio vientre.

Verse 157

विभेदाशु ततो बाहूनास्फोट्यैव रुषाब्रवीत् । हे शंभो दर्शयात्मानं कुतो मां त्यज्य यास्यसि

Luego, desgarrándose rápidamente y golpeando sus brazos con agitación, habló con ira: '¡Oh Śambhu, revélate! ¿A dónde irás, abandonándome?'

Verse 158

इति क्षित्वा ततोंत्राणि मांसमुकृत्त्य सर्वतः । तस्मिन्गर्ते करेणैव किरातः सहसाक्षिपत्

Diciendo esto, se arrancó las entrañas y cortó carne de todos lados; entonces el Kirāta la arrojó repentinamente a ese hoyo con su propia mano.

Verse 159

स्वस्थं च हृदयं कृत्वा सस्नौ तत्सरसि ध्रुवम् । तथैव जलमानीय बिल्वपत्त्रं त्वरान्वितः

Entonces, calmando su corazón, ciertamente se bañó en ese lago. Asimismo, trayendo agua y hojas de bilva apresuradamente,

Verse 160

पूजयित्वा यथान्यायं दंडवत्पतितो भुवि

Habiendo adorado conforme al rito debido, cayó en tierra en postración total (daṇḍavat).

Verse 161

ध्यानस्थितस्ततस्तत्र किरातः शिवसंनिधौ । प्रादुर्भूतस्तदा रुद्रः प्रमथैः परिवारितः

Entonces, mientras el Kirāta permanecía absorto en meditación allí, en la presencia de Śiva, Rudra se manifestó, rodeado por los Pramathas.

Verse 162

कर्पूरगौरोद्युतिमान्कपर्दी चंद्रशेखरः । तं गृहीत्वा करे रुद्र उवाच परिसांत्वयन्

Rudra—resplandeciente con fulgor blanco como el alcanfor, de cabellera enmarañada, coronado por la Luna—lo tomó de la mano y habló para consolarlo.

Verse 163

भोभो वीर महाप्राज्ञ मद्भक्तोसि महामते । वरं वृणीष्वात्महितं यत्तेऽभिलषितं महत्

«Oh héroe, oh sapientísimo, oh de noble mente: en verdad eres Mi devoto. Elige una gracia para tu bien supremo, cualquier gran deseo que anheles.»

Verse 164

एवमुक्तः स रुद्रेण महाकालो मुदान्वितः । पपात दंडवद्भूमौ भक्त्या परमया युतः

Así interpelado por Rudra, Mahākāla, colmado de gozo, cayó a tierra como un báculo, lleno de devoción suprema.

Verse 165

ततो रुद्रं बभापे स वरं सम्प्रार्थयाम्यहम् । अहं दासोस्मि ते रुद्र त्वं मे स्वामी न संशयः

Entonces habló a Rudra: «Pido una gracia. Yo soy tu siervo, oh Rudra; tú eres mi Señor—de ello no hay duda».

Verse 166

एतद्बुद्धात्मनो भक्तिं देहि जन्मनिजन्मनि । त्वं माता च पिता त्वं च त्वं बंधुश्च सखा हि मे

Concédeme—pues mi corazón está puesto en ello—devoción nacimiento tras nacimiento. Tú eres mi madre y mi padre; tú eres mi pariente y, en verdad, mi amigo.

Verse 167

त्वं गुहुस्त्वं महामंत्रो मंत्रवेद्योऽसि सर्वदा । तस्मात्त्वदपरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु किंचन

Tú eres el misterio oculto; tú eres el gran mantra, y eres por siempre Aquel que se conoce mediante el mantra. Por eso, en los tres mundos no hay nada en absoluto más allá de ti.

Verse 168

निष्कामं वाक्यमाकर्ण्य किरातस्य तदा भवः । ददौ पार्षदमुख्यत्वं द्वारपालत्वमेव च

Al oír las palabras desinteresadas del Kirāta, Bhava le concedió el rango de principal entre sus asistentes y también el oficio de guardián de la puerta.

Verse 169

तदा डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च

Entonces los tres mundos resonaron con el sonido del ḍamaru, con el bramido de los timbales y con la vibración de las caracolas sagradas.

Verse 170

तदा दुंदुबयो नेदुः पटहाश्चसहस्रशः । नंदी तं नादमाकर्ण्य विस्मयात्तवरीतो ययौ

Entonces tronaron los tambores dundubhi, y los tambores paṭaha sonaron por millares. Al oír aquel estruendo, Nandī, lleno de asombro, se apresuró a salir.

Verse 171

तपोवनं यत्र शिवः स्थितः प्रमथसंवृतः । किरातो हि तथा दृष्टो नंदिना च तदा भृशम्

Nandī llegó al bosque de austeridades donde Śiva moraba, rodeado por los Pramathas; y allí vio con claridad al Kirāta.

Verse 172

उवाच प्रश्रितो वाक्यं स नंदी विस्मयान्वितः । किरातं स्तोतुकामऽसौ परमेण समाधिना

Asombrado, Nandī habló con humildad; deseoso de alabar al Kirāta, su mente reposaba en la suprema contemplación.

Verse 173

इहानीतस्त्वया शंभुस्त्वं भक्तोसि परंतप । त्वं भक्तोऽहमिह प्राप्तो मां निवेदय शंकरे

«Por ti ha sido traído aquí Śambhu; tú eres un devoto, oh domador de enemigos. Yo también soy un devoto que ha llegado aquí: preséntame ante Śaṅkara».

Verse 174

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किरातस्त्वरयान्वितः । नंदिनं च करे गृह्य शंकरं समुपागतः

Al oír sus palabras, el Kirāta, lleno de premura, tomó a Nandī de la mano y se acercó a Śaṅkara.

Verse 175

प्रहस्य भगवान्रुद्रः किरातं वाक्यमब्रवीत् । कोऽयं त्वया समानीतो गणानामिह सन्निधौ

Sonriendo, el Bienaventurado Rudra dijo al Kirāta: «¿Quién es éste a quien has traído aquí, ante la presencia de mis Gaṇas?»

Verse 176

किरात उवाच । विज्ञप्तोऽसौ किरातेन शंकरो लोकशंकरः । तव भक्तः सदा देव तव पूजारतो ह्यसौ

Dijo el Kirāta: «Oh Śaṅkara, bienhechor de los mundos: este hombre me fue presentado por un Kirāta. Oh Señor, él es siempre tu devoto y está siempre entregado a tu adoración.»

Verse 177

प्रत्यहं रत्नमाणिक्यैः पुष्पैश्चोच्चावचैरपि । जीवितेन धनेनापि पूजितोऽसि न संशयः

«Día tras día, con joyas y gemas, con flores de muchas clases, e incluso con su propia vida y su riqueza, te ha adorado, sin duda alguna.»

Verse 178

तस्माज्जानीहि मन्मित्रं नंदिनं भक्तवत्सल

«Por ello, oh amante de los devotos, reconoce a Nandin, mi amigo.»

Verse 179

महादेव उवाच । न जानामि महाभाग नंदिनं वैश्यचर्चितम् । त्वं मे भक्तः सखा चेति महाकाल महामते

Mahādeva dijo: «Oh afortunado, no conozco a ese Nandin del que se habla entre los Vaiśyas. Pero tú eres mi devoto y también mi amigo, oh Mahākāla, oh de mente sabia.»

Verse 180

उपाधिरहिता च येऽपि चैव मनस्विनः । तेऽतीव मे प्रिया भक्तास्ते विशिष्टा नरोत्तमाः

Quienes están libres de upādhi, de etiquetas y distinciones mundanas, y permanecen firmes en la mente: tales devotos me son sumamente queridos; son los más excelsos y distinguidos entre los hombres.

Verse 181

तव भक्तो ह्यहं तात स च मे प्रियकृत्तरः । तावुभौ स्वीकृतौ तेन पार्षदत्वेन शंभुना

Padre, yo soy tu devoto, y él es aún más diligente en complacerme. Por ello, por ese Śambhu, ambos fuimos aceptados en la condición de pārṣada, asistentes de su séquito.

Verse 182

ततो विमानानि बहूनि तत्र समागतान्येव महाप्रभाणि । किरातवर्येण स वैश्यवर्य उद्धारितस्तेन महाप्रभेण

Entonces llegaron allí muchos vimānas, resplandecientes y de gran fulgor. Por aquel ilustre jefe Kirāta, el más eminente entre los Vaiśyas fue elevado y liberado por ese Mahāprabhu.

Verse 183

कैलासं पर्वतं प्राप्तौ विमानैर्वेगवत्तरैः । सारूप्यमेव संप्राप्तावीश्वरेण महात्मना

Llegaron al monte Kailāsa en vimānas de vertiginosa rapidez; y por el Señor magnánimo alcanzaron sārūpya, la semejanza de forma con lo divino.

Verse 184

नीराजितौ गिरिजया शिवेन सहितौ तदा । उवाचेदं ततो देवी प्रहस्य गजगामिनी

Entonces Girijā, con Śiva a su lado, los honró a ambos mediante el nīrājana, el reverente ondear de luces. Luego la Diosa, de andar como elefante, sonrió y pronunció estas palabras.

Verse 185

यथा त्वं हि महादेव तथा चैतौ न संशयः । स्वरूपेण च गत्या च हास्यभावैः सुपूजितौ

¡Oh Mahādeva! Así como a Ti te honraron, así también a estos dos—sin duda—se les ha rendido excelente veneración: por su propia forma, por su modo de andar y por su talante juguetón y sonriente.

Verse 186

मया त्वमेक एवासीः सेवितो वै न संशयः । देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा किरातो वैश्य एव च

«Por mí, sólo Tú has sido servido en verdad—sin duda alguna». Al oír las palabras de la Diosa, el Kirāta y el Vaiśya que allí estaban reaccionaron entonces.

Verse 187

सद्यः पराङ्मुखौ भूत्वा शंकरस्य च पश्यतः । भवावस्त्वनुकंप्यौ च भवता हि त्रिलोचन

Al instante apartaron el rostro, aun cuando Śaṅkara los miraba. Dijo la Diosa: «Oh Trilocana, ciertamente ellos han de ser objeto de tu compasión».

Verse 188

तव द्वारि स्थितौ नित्यं भाववस्ते नमोनमः

«Siempre permanecen a tu puerta—tal es su intención. A Ti, oh Bhava, salutaciones una y otra vez».

Verse 189

तयोर्भावं स भगवान्विदित्वा प्रहसन्भवः । उवाच परया भक्त्या भवतोरस्तु वांछितम्

Conociendo el sentir interior de aquellos dos, el Bienaventurado Señor Bhava sonrió y dijo: «Por vuestra devoción suprema, que se cumpla el deseo que anheláis».

Verse 190

तदा प्रभृति तावेतौ द्वारपालौ बभूवतुः । शिवद्वारि स्थितौ विप्रा मध्याह्ने शिवदर्शिनौ

Desde entonces, aquellos dos se convirtieron en guardianes de la puerta. Apostados en el umbral de Śiva, oh brāhmaṇas, al mediodía contemplaban a Śiva.

Verse 191

एको नंदी महाकालो द्वावेतौ शिववल्लभौ । ऊचतुस्तौ मुदायुक्तावेक एव सदाशिवः

Uno (llegó a ser) Nandī y el otro Mahākāla: ambos, amados de Śiva. Llenos de júbilo, proclamaron: «En verdad, sólo Uno es Sadāśiva».

Verse 192

एकांगुलिं समुद्धृत्य महादेवोभ्यभाषत । तथा नंदी उवाचेदमुद्धृत्य स्वांगुलिद्वयम्

Alzando un solo dedo, Mahādeva habló. Luego Nandī también habló, alzando sus propios dos dedos.

Verse 193

एवं संज्ञान्वितौ द्वारि तिष्ठतस्तौ महात्मनः । शंकरस्य महाभागाः श्रृण्वंतु ऋषयो ह्यमी

Así, instruidos por aquellas señales, los dos magnánimos permanecieron en la puerta. Oh afortunados, escuchad acerca de Śaṅkara: estos sabios ṛṣis escuchan en verdad con atención.

Verse 194

शैलादेन पुरा प्रोक्तं शिवधर्ममनंतकम् । प्राणिनां कृपया विप्राः सर्वेषां दुष्कृतात्मनाम्

Oh brāhmaṇas, antaño Śailāda, movido por compasión, enseñó el Dharma infinito de Śiva para los seres vivientes, incluso para todos aquellos cuya naturaleza está empapada de malas acciones.

Verse 195

ये पापिनोऽप्यधर्मिष्ठा अंधा मूकाश्च पंगवः । कुलहीना दुरात्मानः श्वपचा अपि मानवाः

Aun aquellos pecadores y entregados al adharma—ciegos, mudos o cojos; sin linaje noble, de ánimo perverso, incluso los nacidos entre los que cuecen carne de perro—

Verse 196

यादृशास्तादृशाश्चान्ये शिवभक्तिपुरस्कृताः । तेऽपि गच्छंति सांनिध्यं देवदेवस्य शूलिनः

Sean como sean las personas, y de cualquier condición—cuando van guiadas por la devoción a Śiva—ellas también alcanzan la presencia del Señor portador del tridente, el Dios de los dioses.

Verse 197

लिंगं सिकतामयं ये पूजयंति विपश्चितः । ते रुद्रलोकं गच्छंति नात्र कार्या विचारणा

Los devotos discernientes que adoran incluso un liṅga hecho de arena van al mundo de Rudra; sobre esto no hay necesidad de duda ni deliberación.