Adhyaya 5

Verse 1

स्कंद उवाच । अन्येपि ये गणास्तत्र काश्यां लिंगानि चक्रिरे । तांश्च ते कथयिष्यामि कुंभयोने निशामय

Skanda dijo: «Otros gaṇas también, allí en Kāśī, establecieron liṅgas. También te hablaré de ellos; oh Kumbhayoni, escucha».

Verse 2

गणेन पिंगलाख्येन पिंगलाख्येशसंज्ञितम् । लिंगं प्रतिष्ठितं शंभोः कपर्दीशादुदग्दिशि

Por un gaṇa llamado Piṅgala fue स्थापितcido un liṅga de Śambhu, célebre como Piṅgalākhyeśa, al norte de Kapardīśa.

Verse 3

तस्य दर्शनमात्रेण पापानां जायते क्षयः । वीरभद्रो महाप्रीतो देवदेवस्य शूलिनः

Con sólo contemplarlo, nace la destrucción de los pecados. Vīrabhadra se complace grandemente en el Dios de dioses, el Señor portador del tridente, Śūlin.

Verse 4

वीरभद्रेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः । तस्य दर्शनमात्रेण वीरसिद्धिः प्रजायते

Aun hoy, uno debe meditar sin vacilar en el liṅga de Vīrabhadreśvara; con sólo verlo, nace la realización heroica.

Verse 5

अविमुक्तेश्वरात्पश्चाद्वीरभद्रेश्वरं नरः । समर्च्य न रणे भंगं कदाचिदपि चाप्नुयात्

Después de adorar a Avimukteśvara, el hombre debe adorar debidamente a Vīrabhadreśvara; jamás, en ningún tiempo, sufrirá derrota en la batalla.

Verse 6

वीरभद्रः स्वयं साक्षाद्वीरमूर्तिधरो मुने । संहरेद्विप्रसंघातमविमुक्तनिवासिनाम

Oh sabio, Vīrabhadra mismo, manifiesto en forma heroica, destruiría la hueste atacante contra los brāhmaṇas que moran en Avimukta.

Verse 7

भद्रया भद्रकाल्या च भार्यया शुभया युतम् । वीरभद्रं नरोभ्यर्च्य काशीवासफलं लभेत्

Quien adore a Vīrabhadra, acompañado de sus consortes auspiciosas Bhadrā y Bhadrakālī, alcanza el fruto de morar en Kāśī.

Verse 8

किरातेन किरातेशं लिंगं काश्यां प्रतिष्ठितम् । केदाराद्दक्षिणे भागे भक्तानामभयप्रदम्

En Kāśī, el Kirāta estableció el liṅga llamado Kirāteśa; se halla al sur de Kedāra y concede intrepidez a los devotos.

Verse 9

चतुर्मुखो गणः श्रीमान्वृद्धकालेश सन्निधौ । चतुर्मुखेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः

El ilustre gaṇa llamado Caturmukha, en presencia de Vṛddhakāleśa, aún hoy medita sin vacilar en el liṅga Caturmukheśvara.

Verse 10

भक्ताश्चतुर्मुखेशस्य चतुराननवद्दिवि । पूज्यंते सुरसंघातैः सर्वभोगसमन्विताः

En el cielo, los devotos de Caturmukheśa son honrados como el de cuatro rostros; las huestes de dioses los veneran y están colmados de todo goce.

Verse 11

निकुंभेश्वरमालोक्य निकुंभगणपूजितम् । पूजयित्वा व्रजन्ग्रामं कार्यसिद्धिमवाप्नुयात् । कुबेरेश समीपेतु शिवलोके महीयते

Habiendo contemplado a Nikuṃbheśvara, venerado por los gaṇas de Nikuṃbha, y habiéndole rendido culto, al volver a su aldea uno obtiene éxito en sus obras. Y cerca de Kubereśa, es honrado en el mundo de Śiva.

Verse 12

पंचाक्षेशं महालिंगं महादेवस्य दक्षिणे । समभ्यर्च्य नरः काश्यां जातिस्मृतिमवाप्नुयात्

En Kāśī, tras adorar debidamente el gran liṅga Pañcākṣeśa, situado al sur de Mahādeva, el hombre alcanza el recuerdo de sus nacimientos anteriores.

Verse 13

भारभूतेश्वरं लिंगं भारभूतगणार्चितम् । अंतर्गृहोत्तरद्वारि ध्यात्वा शिवपुरे वसेत्

Meditando en el liṅga Bhārabhūteśvara—venerado por los gaṇas de Bhārabhūta—en la puerta septentrional del santuario interior, uno llega a morar en la ciudad de Śiva (Śivapura).

Verse 14

भारभूतेश्वरं लिंगं यैः काश्यां न विलोकितम् । भारभूताः पृथिव्यास्तेऽवकेशिन इव द्रुमाः

Quienes no han contemplado en Kāśī el liṅga Bhārabhūteśvara son una carga para la tierra, como árboles huecos y sin valor.

Verse 15

गणेन त्र्यक्षसंज्ञेन लिंगं त्र्यक्षेश्वरं परम् । त्रिलोचनपुरोभागे शील्येताद्यापि कुंभज

Por un gaṇa llamado Tryakṣa fue establecido el supremo liṅga llamado Tryakṣeśvara. Aún hoy se le frecuenta con veneración en el atrio de Trilocana, oh Kumbhaja (Agastya).

Verse 16

तस्य लिंगस्य ये भक्तास्ते तु देहावसानतः । त्र्यक्षा एव प्रजायंते नात्र कार्या विचारणा

Los devotos de ese liṅga, al término del cuerpo, nacen en verdad como Tryakṣas; de ello no hay que dudar.

Verse 17

क्षेमको नाम गणपः काश्यां मूर्तिधरः स्वयम् । विश्वेश्वरं सर्वगतं ध्यायेदद्यापि निश्चलः

Un gaṇa llamado Kṣemaka, encarnado por sí mismo en Kāśī, aún hoy medita sin vacilar en Viśveśvara, el Señor omnipresente.

Verse 18

क्षेमकं पूजयेद्यस्तु वाराणस्यां महागणम् । विघ्नास्तस्य प्रलीयंते क्षेमं स्याच्च पदेपदे

Quien adore a Kṣemaka, el gran Gaṇa, en Vārāṇasī, verá disolverse sus obstáculos, y el bienestar lo acompañará a cada paso.

Verse 19

देशांतरं गतो यस्तु तस्यागमनकाम्यया । क्षेमकं पूजनीयोत्र क्षेमेणाशु स आव्रजेत्

Si alguien ha partido a otra tierra y anhela regresar, aquí debe venerar a Kṣemaka; por esa protección auspiciosa, vuelve pronto y a salvo.

Verse 20

लांगलीश्वरमालोक्य लिंगं लांगलिनार्चितम् । विश्वेशादुत्तरेभागे न नरो रोगभाग्भवेत्

Al contemplar el Liṅga llamado Lāṃgalīśvara, adorado por Lāṃgalin, situado al norte de Viśveśa, el hombre no llega a participar de la enfermedad.

Verse 21

लांगलीशं सकृत्पूज्य पंचलांगलदानजम् । फलं प्राप्नोत्यविकलं सर्वसंपत्करं परम्

Con adorar a Lāṃgalīśa siquiera una vez, se obtiene el fruto íntegro que nace de donar cinco arados: supremo y otorgador de toda prosperidad.

Verse 22

विराधेश्वरमाराध्य विराधगणपूजितम् । सर्वापराधयुक्तोपि नापराध्यति कुत्रचित्

Al propiciar a Virādheśvara—venerado por el Gaṇa llamado Virādha—aun quien carga con todas las faltas no incurre en ofensa en lugar alguno.

Verse 23

दिनेदिनेपराधो यः क्रियते काशिवासिभिः । स याति संक्षयं क्षिप्रं विराधेश समर्चनात्

Las ofensas diarias cometidas por los moradores de Kāśī se destruyen pronto mediante la debida adoración de Virādheśa.

Verse 24

नैरृते दंढपाणस्तु विराधेशं प्रयत्नतः । नत्वा सर्वापराधेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

En el suroeste, Daṇḍapāṇi, inclinándose con esmerada devoción ante Virādheśa, libera a uno de todas las ofensas; de ello no hay duda.

Verse 25

सुमुखेशं महालिंगं सुमुखाख्यगणार्चितम् । पश्चिमाभिमुखं लिंगं दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

Al contemplar el gran Liṅga llamado Sumukheśa—venerado por el Gaṇa llamado Sumukha—este Liṅga orientado al occidente libera de los pecados.

Verse 26

स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे सुमुखेशं विलोक्य च । सदैव सुमुखं पश्येद्धर्मराजं न दुर्मुखम्

Tras bañarse en el Tīrtha de Pilipilā y contemplar a Sumukheśa, uno ve siempre a Dharmarāja de rostro benigno, nunca de rostro severo.

Verse 27

आषाढिनार्चितं लिंगमाषाढीश्वरसंज्ञकम् । दृष्ट्वाषाढयां नरो भक्त्या सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

En el mes de Āṣāḍha, quien contempla con devoción el Liṅga llamado Āṣāḍhīśvara—venerado por Āṣāḍhin—queda liberado de todos los pecados.

Verse 28

उदीच्यां भारभूतेशादाषाढीशं समर्चयन् । आषाढ्यां पंचदश्यां वै न पापैः परितप्यते

En la región del norte, comenzando por Bhārabhūteśa, quien adora a Āṣāḍhīśa en el decimoquinto día lunar de Āṣāḍha no es afligido por los pecados.

Verse 29

शुचिशुक्लचतुर्दश्यां पंचदश्यामथापि वा । कृत्वा सांवत्सरीं यात्रामनेना जायते नरः

En el decimocuarto, o también en el decimoquinto día de la quincena luminosa del mes Śuci, el hombre que realiza esta peregrinación anual alcanza por ella el fruto espiritual prometido.

Verse 30

स्कंद उवाच । मुने गणेषु चैतेषु वाराणस्यां स्थितेष्विति । स्वनाम्ना स्थाप्य लिंगानि विश्वेशपरितुष्टये

Dijo Skanda: Oh sabio, cuando estas huestes asistentes (de Śiva) se establecieron así en Vārāṇasī, erigieron liṅgas con sus propios nombres, para la plena complacencia de Viśveśa.

Verse 31

विश्वेशश्चिंतयां चक्रे पुनः काशीप्रवृत्तये । कं वा हितं प्रहित्याद्य निर्वृतिं परमां भजे

Viśveśa volvió a reflexionar, deseoso de renovar el curso del sagrado orden de Kāśī: «¿A quién he de favorecer y enviar ahora, para que yo participe de la paz suprema?»

Verse 32

योगिन्यस्तिग्मगुर्वेधाः शंकुकर्णमुखागणाः । व्यावृत्त्यनागताः काश्याः सिंधुगा इव सिंधवः

Las Yoginīs y los gaṇas—Tigmagurvedhā y los encabezados por Śaṅkukarṇa—se volvieron atrás y no regresaron a Kāśī, como ríos que desembocan en el océano.

Verse 33

धुवं काश्यां प्रविष्टा ये ते प्रविष्टा ममोदरे । तेषां विनिर्गमो नास्ति दीप्तेग्नौ हविषामिव

Ciertamente, quienes han entrado en Kāśī han entrado en mi propio vientre; para ellos no hay salida, como las oblaciones arrojadas al fuego ardiente.

Verse 34

येषां हि संस्थितिः काश्यां लिंगार्चनरतात्मनाम् । त एव मम लिंगानि जंगमानि न संशयः

En verdad, aquellos cuya morada está en Kāśī, cuyos corazones se deleitan en la adoración del liṅga, esos mismos son mis liṅgas vivientes; de ello no hay duda.

Verse 35

स्थावरा जंगमाः काश्यामचेतनसचेतनाः । सर्वे ममैव लिंगानि तेभ्यो द्रुह्यंति दुर्धियः

En Kāśī, lo inmóvil y lo móvil—lo insensible y lo sensible—son todos, en verdad, mis liṅgas. Los de mente perversa cometen ofensa contra ellos.

Verse 36

वाचि वाराणसी येषां श्रुतौ वैश्वेश्वरी कथा । त एव काशी लिंगानि वराण्यर्च्यान्यहं यथा

Aquellos en cuyos labios está “Vārāṇasī”, y en cuyo oído está el relato sagrado de Viśveśvara, esos mismos son los liṅgas benditos de Kāśī, dignos de adoración, como yo.

Verse 37

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति स्फुटम् । मुखाद्विनिर्गतं येषां तेषां न प्रभवेद्यमः

Para aquellos de cuya boca brota con claridad la invocación “Vārāṇasī”, “Kāśī”, “morada de Rudra”, sobre ellos no prevalece Yama.

Verse 38

आनंदकाननं प्राप्य ये निरानंदभूमिकाम् । अन्यां हृदापि वांछंति निरानंदाः सदात्र ते

Aun habiendo alcanzado Ānandakānana (Kāśī, el Bosque de la Bienaventuranza), quienes en su corazón anhelan otra tierra sin gozo, permanecen en verdad siempre privados de dicha aquí.

Verse 39

अद्यैव वास्तुमरणं बहुकालांतरेपि वा । कलिकाल भिया पुंसां काशी त्याज्या न कर्हिचित्

Sea que la muerte llegue hoy mismo o tras largo tiempo, por temor a la era de Kali, una persona no debe abandonar jamás a Kāśī.

Verse 40

अवश्यंभाविनो भावा भविष्यंति पदेपदे । सलक्ष्मीनिलयां काशीं ते त्यजंति कुतो धियः

Los sucesos inevitables surgen a cada paso; ¿cómo podrían los sabios abandonar Kāśī, morada donde habita la auspiciosa Lakṣmī?

Verse 41

वरं विघ्नसहस्राणि सोढव्यानि पदेपदे । काश्यां नान्यत्र निर्विघ्नं वांछेद्राज्यमपि क्वचित्

Mejor es soportar miles de obstáculos a cada paso en Kāśī que, en otro lugar, desear siquiera un reino sin contratiempos.

Verse 42

कियन्निमेषसंभोग्याः संति लक्ष्म्याः पदेपदे । परं निरंतरसुखाऽमुत्राप्यत्रापि का शिका

¿Cuánta prosperidad hay que sólo se goza por un parpadeo, a cada paso? Mas Kāśikā otorga dicha ininterrumpida, aquí y también en el más allá.

Verse 43

विश्वनाथो ह्यहं नाथः काशिकामुक्तिकाशिका । सुधातरंगा स्वर्गंगा त्रय्येषा किन्न यच्छति

Yo soy Viśvanātha, el Señor; Kāśikā es la que otorga la liberación. Esta Gaṅgā celestial, cuyas olas son como néctar: ¿qué es lo que esta tríada no concede?

Verse 44

पंचक्रोश्यापरिमिता तनुरेषा पुरी मम । अविच्छिन्नप्रमाणर्धिर्भक्तनिर्वाणकारणम्

Esta ciudad mía—medida como la Pañcakrośī—es mi propio cuerpo; su sagrada extensión es ininterrumpida y es causa de liberación para los devotos.

Verse 45

संसारभारखिन्नानां यातायातकृतां सदा । एकैव मे पुरी काशी ध्रुवं विश्रामभृमिका

Para quienes están agotados por el peso del saṃsāra y siempre ocupados en ir y venir, sólo Kāśī—mi ciudad—es verdaderamente el suelo seguro del descanso.

Verse 46

मंडपः कल्पवल्लीनां मनोरथफलैरलम् । फलितः काशिकाख्योयं संसाराध्वजुषां सदा

Esta Kāśikā, siempre para quienes transitan el camino del saṃsāra, es como un pabellón de enredaderas que cumplen deseos, colmado de los frutos de los anhelos del corazón.

Verse 47

चक्रवर्तेरियं छत्रं विचित्रं सर्वतापहृत् । काशीनिर्वाणराजस्य ममशूलोच्च दंडवत्

Este maravilloso parasol del cakravartin disipa toda aflicción; para Kāśī, Rey de la Liberación (Nirvāṇa), se yergue como un báculo alzado, como Mi tridente.

Verse 48

निर्वाणलक्ष्मीं ये पुण्याः परिवांछंति लीलया । निरंतरसुखप्राप्त्यै काशी त्याज्या न तै नृभिः

Aquellas almas benditas que, como en juego, anhelan la Lakṣmī del Nirvāṇa, para alcanzar dicha ininterrumpida, jamás deben abandonar Kāśī.

Verse 49

ममानंदवने ये वै निरं तर वनौकसः । मोक्षलक्ष्मीफलान्यत्र सुस्वादूनि लभंति ते

Quienes moran sin cesar en Mi Ānandavana, allí obtienen los dulces frutos de la gracia de la Mokṣa, la Lakṣmī de la liberación.

Verse 50

निर्ममं चापि निर्मोहं या मामपि विमोहयेत् । कैर्न संस्मरणीया सा काशी विश्वविमोहिनी

Ella que puede hechizar incluso a quien está libre de posesividad y de engaño—¡incluso a mí!—¿cómo no habría de ser recordada por todos esa Kāśī, la Hechicera del mundo entero?

Verse 51

नामापि मधुरं यस्याः परानंदप्रकाशकम् । काश्याः काशीति काशीति सा कैः पुण्यैर्न जप्यते

Aun el nombre mismo de Kāśī es dulce y revela la dicha suprema. ¿Con qué mérito dejaría alguien de recitar su nombre: «Kāśī, Kāśī»?

Verse 52

काशीनामसुधापानं ये कुर्वंति निरंतरम् । तेषां वर्त्म भवत्येव सुधाम वसुधामयम्

Quienes beben sin cesar el amṛta del santo Nombre de Kāśī, para ellos el mismo sendero se vuelve como hecho de néctar, y la tierra se transforma en un reino de dulzura.

Verse 53

ममतारहितस्यापि मम सर्वात्मनो ध्रुवम् । त एव मामका लोके ये काशीनाम जापकाः

Aunque estoy libre de toda posesividad y soy el Sí mismo de todos, es seguro: en este mundo, quienes repiten el Nombre de Kāśī son verdaderamente “míos”, mis propios.

Verse 54

रहस्यमिति विज्ञाय वाराणस्या गणेश्वरैः । सब्रह्मयोगिनी ब्रध्रैः स्थितं तत्रैव नान्यथा

Sabiendo que es un secreto sagrado, los señores de las gaṇas de Vārāṇasī—junto con Brahmā y las yoginīs ancianas—permanecen establecidos allí mismo, y en ningún otro lugar.

Verse 55

अन्यथा ताश्च योगिन्यः सरविः सपितामहः । ते गणा मां परित्यज्य कथं तिष्ठेयुरन्यतः

De otro modo, ¿cómo podrían aquellas yoginīs—e incluso el Sol y Pitāmaha Brahmā—esos gaṇas, abandonarme y permanecer en cualquier otro lugar?

Verse 56

अतीव भद्रं संजातं काश्यां तिष्ठत्सु तेषु हि । एकोपि भेद प्रभवेद्राज्ये राज्यांतरं विना

En verdad, ha surgido gran auspiciosidad cuando ellos permanecen en Kāśī; pues aun una sola división puede engendrar “otro reino” dentro de un reino.

Verse 57

लब्धप्रवेशास्तावंतस्ते सर्वे मत्स्वरूपिणः । यतिष्यंति यतोवश्यं मदागमनहेतवे

Habiendo obtenido entrada allí, todos ellos—por numerosos que sean—son de mi misma forma; y se esforzarán por todos los medios para provocar mi venida.

Verse 58

अन्यानपि प्रेषयामि मत्पार्श्वपरिवर्तिनः । ये ते तत्र स्थिताः श्रेष्ठा अपिगंतास्म्यहं ततः

«Enviaré también a otros—los que se mueven en mi séquito inmediato. Y aquellos excelentes que están allí establecidos—después de eso—yo mismo iré también a ese lugar.»

Verse 59

विचार्येति महादेवः समाहूय गजाननम् । प्राहिणोत्कथयित्वेति गच्छ काशीमितः सुत

Así, tras deliberar, Mahādeva convocó a Gajānana y lo despachó, diciendo: «Ve de aquí a Kāśī, hijo mío, y transmite este mensaje».

Verse 60

तत्रस्थितोपि संसिद्धयै यतस्व सहितो गणैः । निर्विघ्नं कुरु चास्माकं नृपे विघ्नं समाचर

«Aun permaneciendo allí, esfuérzate por el pleno logro del propósito, junto con tus gaṇas. Haz que nuestra obra quede sin obstáculos—y para ese rey, provoca obstáculos.»

Verse 61

आधाय शासनं मूर्ध्नि गणाधीशोथ धूर्जटेः । प्रतस्थे त्वरितः काशीं स्थितिज्ञः स्थितिहेतवे

Poniendo sobre su cabeza el mandato de Dhūrjaṭi, el Señor de los Gaṇas partió presuroso hacia Kāśī—conocedor del orden debido—para asegurar y sostener ese orden.