Adhyaya 2

Verse 1

स्कंद उवाच । गभस्तिमालिनिगते काशीं त्रैलोक्यमोहिनीम् । पुनश्चिंतामवापोच्चैर्मंदरस्थो मुने हरः

Skanda dijo: Cuando el Radiante (el Sol) se hubo marchado, Hara—morando en el monte Mandara, oh sabio—volvió a caer en profunda contemplación acerca de Kāśī, la hechicera de los tres mundos.

Verse 2

नाद्याप्यायांति योगिन्यो नाद्याप्यायाति तिग्मगुः । प्रवृत्तिरपि मे काश्याश्चित्रमत्यंत दुर्लभा

Aún ahora no han venido las yoginīs; aún ahora no ha llegado el Sol de rayos agudos. Y, sin embargo, mi impulso hacia Kāśī—¡qué maravilla!—es sumamente difícil de contener.

Verse 3

किमत्र चित्रं यत्काशी मदीयमपिमानसम् । निश्चलं चंचलयति गणना केतरेसुरे

¿Qué tiene de extraño que Kāśī agite incluso mi mente, aunque firme, y la vuelva inquieta? ¿Qué otra potencia divina podría comparársele?

Verse 4

अधाक्षिपमहं कामं त्रिजगज्जित्त्वरंदृशा । अहो काश्यभिलाषोत्र मामेव दुनुयात्तराम्

Con una sola mirada abatí a Kāma, vencedor de los tres mundos. Y, sin embargo—¡maravilla!—este anhelo por Kāśī me atormenta aún más.

Verse 5

काशीप्रवृत्तिमन्वेष्टुं कं वा प्रहिणुयामितः । ज्ञातुं क एव निपुणो यतः स चतुराननः

«¿A quién enviaré desde aquí para indagar el verdadero curso de lo que acontece en Kāśī? ¿Quién es en verdad diestro para conocerlo?—pues él es Caturānana, Brahmā de cuatro rostros.»

Verse 6

इत्याहूय विधातारं बहुमानपुरःसरम् । तत्रोपवेश्य श्रीकंठः प्रोवाच चतुराननम्

Dicho esto, convocó a Vidhātā (Brahmā) con el debido honor; y, tras sentarlo allí, Śrīkaṇṭha (Śiva) habló a Caturānana.

Verse 7

योगिन्यः प्रेषिताः पूर्वं प्रेषितोथ सहस्रगुः । नाद्यापि ते निवर्तंते काश्याः कलशसंभव

«Antes fueron enviadas las Yoginīs; y luego también fue despachado Sahasragu, el de mil ojos. Y aun hoy no regresan de Kāśī, oh Kalaśa-sambhava (Agastya).»

Verse 8

सा समुत्सुकयेत्काशी लोकेश मम मानसम् । प्राकृतस्य जनस्येव चंचलाक्षीव काचन

«Esa Kāśī vuelve inquieta mi mente, oh Señor de los mundos—como una mujer de mirada voluble agita el corazón de un hombre común.»

Verse 9

मंदरेत्र रतिर्मे न भृशं सुंदरकंदरे । अनच्छतुच्छपानीये नक्रस्येवाल्पपल्वले

No hallo deleite en Mandara, aunque tenga hermosas cavernas; como el cocodrilo no se complace en una charca pequeña y somera, de agua turbia e impura.

Verse 10

ना बाधिष्ट तथा मां स तापो हालाहलोद्भवः । काशीविरहजन्मात्र यथा मामतिबाधते

No me atormentó tanto el dolor nacido del veneno Hālāhala; como me atormenta en extremo este sufrimiento, nacido sólo de la separación de Kāśī.

Verse 11

शीतरश्मिः शिरःस्थोपि वर्षन्पीयूषसीकरैः । काशीविश्लेषजं तापं नाहो गमयितुं प्रभुः

Aun Śītaraśmi, la Luna de rayos frescos, aunque repose sobre mi cabeza y derrame gotas de néctar, no puede—¡ay!—apagar el ardor nacido de la separación de Kāśī.

Verse 12

विधे विधेहि मे कार्यमार्य धुर्य महामते । याहि काशीमितस्तूर्णं यतस्व च ममेहिते

Oh Vidhi (Brahmā), cumple mi encargo, noble y preeminente, de gran mente. Ve pronto de aquí a Kāśī y esfuérzate por realizar mi propósito.

Verse 13

ब्रह्मंस्त्वमेव तद्वेत्सि काशी त्यजनकारणम् । मंदोपि न त्यजेत्काशीं किमु यो वेत्ति किंचन

Oh Brahman (Brahmā), sólo tú conoces la causa de abandonar Kāśī. Ni siquiera un necio dejaría Kāśī; ¡cuánto menos quien posee algún entendimiento!

Verse 14

अद्यैव किं न गच्छेयं काशीं ब्रह्मन्स्वमायया । दिवोदासं स्वधर्मस्थं न तूल्लंघितुमुत्सहे

«¿Por qué no habría de ir a Kāśī hoy mismo, oh Brahmán, por mi propio poder divino? Sin embargo, no me atrevo a sobrepasar a Divodāsa, firme en su propio dharma.»

Verse 15

विधे सर्वविधेयानि त्वमेव विदधासि यत् । इति चेति च वक्तव्यं त्वय्यपार्थमतोखिलम्

«Oh Vidhe, puesto que Tú solo realizas todo lo que debe realizarse, cualquier “así es” o “si fuera así” que alguien diga es, en verdad, sin sentido respecto de Ti; por eso toda palabra condicional es vana.»

Verse 16

अरिष्टं गच्छ पंथास्ते शुभोदर्को भवत्वलम् । आदायाज्ञां विधि मूर्ध्नि ययौ वाराणसीं मुदा

«Ve sin peligro: que tu camino esté libre de daño y culmine en buen augurio.» Recibida aquella orden sobre su cabeza con reverencia, Vidhi partió gozoso hacia Vārāṇasī.

Verse 17

सितहंसरथस्तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । कृतकृत्यमिवात्मानममन्यत तदात्मभूः

Montado velozmente en su carro de cisnes blancos, Ātmabhū (Brahmā) llegó a la ciudad de Vārāṇasī y sintió en su interior como si el propósito de su vida hubiera quedado cumplido.

Verse 18

हंसयानफलं मेद्य जातं काशीसमागमे । काशी प्राप्तौ यतः प्रोक्ता अंतरायाः पदेपदे

El “fruto de viajar en el vehículo del cisne” se manifestó al encontrarse con Kāśī; pues se dice que, en el camino para alcanzar Kāśī, surgen obstáculos a cada paso.

Verse 19

दृशि धातुरभूद्य मदृशो प्राप्य सान्वयः । स्पष्टं दृष्टिपथं प्राप्ता यदेषाऽनंदवाटिका

Cuando el Creador (Dhātṛ), al hallar firmeza en su mirada, la asentó en su debido lugar, entonces esta Ānandavāṭikā, el Bosque de Bienaventuranza, apareció con claridad en el campo de su visión.

Verse 20

स्वयं सिंचति या मद्भिः स्वाभिः स्वर्गतरंगिणी । यत्रानंदमया वृक्षा यत्रानंदमया जनाः

Allí, la corriente que fluye del cielo, con sus propias nubes de bruma, riega por sí misma la tierra; allí los árboles están hechos de bienaventuranza, y allí también los seres humanos están hechos de bienaventuranza.

Verse 21

निर्विशंति सदा काश्यां फलान्यानंदवंत्यपि । सदैवानंदभूः काशी सदैवानंददः शिवः

En Kāśī, siempre se saborean frutos que están colmados de bienaventuranza. Kāśī es eternamente la tierra de la dicha, y Śiva es eternamente el dador de la dicha.

Verse 22

आनंदरूपा जायंते तेन काश्यां हि जंतवः । चरणौ चरितुं वित्तस्तावेव कृतिनामिह

Por eso, en Kāśī los seres nacen con la misma forma de la bienaventuranza. En verdad, sólo esos pies son dichosos aquí: los que pueden caminar y peregrinar por este lugar.

Verse 23

चरणौ विचरेतांयौ विश्वभर्तृ पुरी भुवि । तावेव श्रवणौ श्रोतुं संविदा ते बहुश्रुतौ

Sólo son dignos aquellos pies que recorren la tierra en la ciudad del Sustentador del universo; y sólo son dignos aquellos oídos para oír—verdaderamente sabios—que escuchan con comprensión.

Verse 24

इह श्रुतिमतां पुंसां याभ्यां काशी श्रुता सकृत् । तदेव मनुते सर्वं मनस्त्विह मनस्विनाम

Aquí, para los varones de oído discerniente, a cuyos oídos Kāśī ha llegado aunque sea una sola vez, la mente de los nobles se fija sólo en Ella, teniéndola por el Todo.

Verse 25

येनानुमन्यते चैषा काशी सर्वप्रमाणभूः । बुद्धिर्बुध्यति सा सर्वमिह बुद्धिमतां सताम् । ययैतद्धूर्जटेर्धाम धृतं स्व विषयीकृतम्

Esa misma Inteligencia por la cual se afirma esta Kāśī—fundamento de toda autoridad válida—es la Inteligencia con la que los sabios y virtuosos comprenden aquí todas las cosas. Por ese mismo poder, esta morada de Dhūrjaṭi (Śiva) es sostenida y hecha enteramente Su propio dominio.

Verse 26

वरं तृणानि धान्यानि तानि वात्याहतान्यपि । काश्यां यान्या पतंतीह न जनाः काश्यदर्शनाः

Mejores son simples briznas de hierba o granos esparcidos—aunque el viento los azote—que aquellos que llegan a Kāśī y, sin embargo, no contemplan de veras a Kāśī.

Verse 27

अद्य मे सफलं चायुः परार्धद्वय संमितम् । यस्मिन्सति मया प्रापि दुष्प्रापा काशिका पुरी

Hoy mi vida—aunque medida en dos parārdhas—se ha vuelto fructífera, pues estando aún con vida he alcanzado la difícil de alcanzar ciudad de Kāśikā.

Verse 28

अहो मे धर्मसंपत्तिरहोमे भाग्यगौरवम् । यदद्राक्षिषमद्याहं काशीं सुचिर चिंतिताम्

¡Ah, qué riqueza de dharma es la mía; ah, qué grandeza de fortuna! Pues hoy he contemplado a Kāśī, largamente meditada y largamente anhelada.

Verse 29

अद्य मे स्वतपो वृक्षो मनोरथफलैरलम् । शिवभक्त्यंबुना सिक्तः फलितोति बृहत्तरैः

Hoy, el árbol de mis propias austeridades está colmado de los frutos de mis anhelos; regado por la corriente de la devoción a Śiva, ha dado un fruto inmensamente grande.

Verse 30

मया व्यधायि बहुधा सृष्टिः सृष्टिं वितन्वता । परमन्यादृशी काशी स्वयं विश्वेश निर्मितिः

Muchas creaciones he forjado al desplegar la creación; pero Kāśī no se parece a ninguna otra: es una obra hecha directamente por el mismo Viśveśa (Śiva).

Verse 31

इति हृष्टमना वेधा दृष्ट्वा वाराणसीं पुरीम् । वृद्धब्राह्मणरूपेण राजानं च ददर्श ह

Así, Vedhā, el Creador, con el corazón jubiloso al contemplar la ciudad de Vārāṇasī, vio entonces al rey, habiendo asumido la forma de un anciano brāhmaṇa.

Verse 32

जलार्द्राक्षतपाणिश्च स्वस्त्युक्त्वा पृथिवीभुजे । कृतप्रणामो राज्ञाथ भेजे तद्दत्तमासनम्

Con la mano sosteniendo granos de arroz humedecidos con agua, y pronunciando una bendición al soberano de la tierra, se inclinó con respeto; luego, por invitación del rey, tomó el asiento ofrecido.

Verse 33

कृतमानो नृपतिना सोभ्युत्थानासनादिभिः । विप्रो व्यजिज्ञपद्भूपं पृष्टागमनकारणम्

Honrado por el rey al levantarse para recibirlo, ofrecerle asiento y otras atenciones, el brāhmaṇa interrogó entonces al soberano, quien había preguntado la causa de su venida.

Verse 34

ब्राह्मण उवाच । भूपाल बहुकालीनोस्म्यहमत्र चिरंतनः । त्वं तु मां नैव जानासि जाने त्वां हि रिपुंजयम्

Dijo el brāhmaṇa: «Oh rey, desde hace larguísimo tiempo permanezco aquí, antiguo en este lugar. Pero tú no me reconoces; yo, en verdad, te conozco como Ripuñjaya, vencedor de los enemigos»

Verse 35

परःशता मया दृष्टा राजानो भूरिदक्षिणाः । विजितानेकसंग्रामा यायजूका जितेंद्रियाः

He visto a más de cien reyes, pródigos en dádivas (dakṣiṇā), victoriosos en muchas batallas, entregados a los yajñas y dueños de sus sentidos.

Verse 36

विनिष्कृतारिषड्वर्गाः सुशीलाः सत्त्वशालिनः । श्रुतस्यपारदृश्वानो राजनीतिविचक्षणाः

Se habían purificado de los seis enemigos interiores; eran de noble conducta y llenos de fuerza virtuosa, profundos en el saber de la śruti y expertos en la ciencia del gobierno.

Verse 37

दयादाक्षिण्यनिपुणाः सत्यव्रतपरायणाः । क्षमया क्षमयातुल्या गांभीर्यजितसागराः

Eran diestros en la compasión y la generosidad, entregados a votos de verdad; en la paciencia no tenían igual, y por la hondura de su carácter superaban al océano.

Verse 38

जितरोषरयाः शूराः सौम्यसौंदर्यभूमयः । इत्यादि गुणसंपन्नाः सुसंचितयशोधनाः

Eran héroes que habían vencido el ímpetu de la ira; apacibles, como un suelo donde mora la belleza. Dotados de tales virtudes, reunieron un tesoro de fama (yaśas) bien ganada.

Verse 39

परं द्वित्राः पवित्रा ये राजर्षे तव सद्गुणाः । तेष्वेषु राजसु मम प्रायशो न दृशं गताः

Pero estas virtudes tuyas, puras, oh vidente real, son en verdad rarísimas: se ven apenas en uno o dos. Entre aquellos reyes, casi nunca las he hallado.

Verse 40

प्रजानिजकुटुंबस्त्वं त्वं तु भूदेवदैवतः । महातपः सहायस्त्वं पथानान्ये तथा नृपाः

Tratas a tus súbditos como a tu propia familia; en verdad eres como una deidad para los brāhmaṇas. Eres auxilio de los grandes ascetas, mientras que otros reyes sólo ayudan en los caminos del mundo.

Verse 41

धन्यो मान्योसि च सतां पूजनीयोसि सद्गुणैः । देवा अपि दिवोदास त्वत्त्रासान्न विमार्गगाः

Dichoso eres; entre los buenos eres honrado y, por tus virtudes, digno de veneración. Incluso los dioses, oh Divodāsa, no se apartan del recto sendero por temor reverente hacia ti.

Verse 42

किं नः स्तुत्या तव नृप द्विजानामस्पृहावताम् । किं कुर्मस्त्वद्गुणग्रामाः स्तावकान्नः प्रकुर्वते

¿De qué sirve nuestra alabanza hacia ti, oh rey, cuando nosotros, los brāhmaṇas, estamos libres de deseo? Y sin embargo, ¿qué podemos hacer? La multitud de tus virtudes nos obliga a ser tus panegiristas.

Verse 43

गोष्ठी तिष्ठत्वियं तावत्प्रस्तुतं स्तौमि सांप्रतम् । यष्टुकामोस्म्यहं राजंस्त्वां सहायमतो वृणे

Que esta conversación se detenga un momento; ahora alabaré lo que es oportuno. Deseo realizar un yajña, oh rey; por eso te elijo como mi auxiliador.

Verse 44

त्वया राजन्वती चैषाऽवनिः सर्वर्धिभाजनम् । अहं चास्तिधनो राजन्न्यायोपात्तमहाधनः

Contigo como rey, oh monarca, esta tierra se vuelve receptáculo de toda prosperidad. Y yo también soy rico, oh rey, poseedor de grandes tesoros adquiridos por medios justos.

Verse 46

संचितं यद्धनं पुंभिर्नयसन्मार्गगामिभिः । तत्काश्यां विनियुज्येत क्लेशायेतरथा भवेत्

La riqueza acumulada por hombres que no caminan por la senda recta debe destinarse y gastarse en Kāśī; de otro modo, esa misma riqueza se vuelve causa de aflicción.

Verse 47

महिमानं परं काश्याः कोपि वेद न भूपते । ऋते त्रिनयनाच्छंभोः सर्वज्ञानप्रदायिनः

Oh rey, nadie conoce de verdad la suprema grandeza de Kāśī, salvo Śambhu, el Señor de los Tres Ojos, dador de todo conocimiento.

Verse 48

मन्ये धन्यतरोसि त्वं बहुजन्मशतार्जितैः । सुकृतैः पासि यत्काशीं विश्वभर्तुः परां तनुम्

Te considero el más bendito: por méritos ganados a lo largo de cientos de nacimientos, puedes contemplar Kāśī, el cuerpo supremo del Señor que sostiene el universo.

Verse 49

इयं च राजधानी ते कर्मभूमावनुत्तमा । यस्यां कृतानां कार्याणां संवर्तेपि न संक्षयः

Esta tu ciudad real es un campo de acción sin igual; las obras realizadas aquí no perecen ni siquiera en el tiempo de la disolución cósmica.

Verse 50

विश्वेशानुग्रहेणैव त्वयैषा पाल्यते पुरी । एकस्याप्यवनात्काश्यां त्रैलोक्यमवितं भवेत्

Sólo por la gracia de Viśveśvara esta ciudad es protegida por ti; pues al salvaguardar siquiera a una sola persona en Kāśī, como si se salvaguardaran los tres mundos.

Verse 51

अन्यच्च ते हितं वच्मि यदि ते रोचतेऽनघ । प्रीणनीयः सदैवैको विश्वेशः सर्वकर्मभिः

Y te diré otro consejo para tu bien, oh intachable, si te place: sólo Viśveśvara debe ser complacido siempre mediante todas tus acciones.

Verse 52

अन्यदेवधिया राजन्विश्वेशं पश्य मा क्वचित् । ब्रह्मविष्ण्विंद्र चंद्रार्का क्रीडेयं तस्य धूर्जटेः

Oh Rey, no mires jamás a Viśveśvara con la idea de que sea sólo ‘otro dios’. Brahmā, Viṣṇu, Indra, la Luna y el Sol son meros juguetes de ese Señor de cabellera enmarañada.

Verse 53

विप्रैरुदर्कमिच्छद्भिः शिक्षणीया यतो नृपाः । अतस्तव हितं ख्यातं किं वा मे चिंतयानया

Pues los reyes deben ser instruidos por brāhmaṇas que buscan el bien supremo; por eso tu bienestar ha sido dado a conocer. ¿Qué más he de preocuparme por esto?

Verse 54

इति जोषं स्थितं विप्रं प्रत्युवाच नृपोत्तमः । सर्वं मया हृदि धृतं यत्त्वयोक्तं द्विजोत्तम

Así, cuando el brāhmaṇa quedó en silencio, el mejor de los reyes respondió: «Todo lo que has dicho, oh mejor de los dos veces nacidos, lo he guardado firmemente en mi corazón».

Verse 55

राजोवाच । अहं यियक्षमाणस्य तव साहाय्यकर्मणि । दासोस्मि यज्ञसंभारान्नयमेको शतोऽखिलान्

Dijo el Rey: «Al asistirte, tú que estás por celebrar el sacrificio, soy tu servidor. Permite que yo solo reúna los implementos del yajña: cientos de ellos, todos completos»

Verse 56

यदस्ति मेखिलं तत्र सप्तांगेपि भवान्प्रभुः । यजस्वैकमनाब्रह्मन्सिद्धं मन्यस्व वांछितम्

Cuanto poseo —todo ello— junto con los siete miembros de mi reino, está bajo tu autoridad. Oh brāhmaṇa, celebra el sacrificio con mente unificada y considera ya cumplido tu anhelo.

Verse 57

राज्यं करोमि यद्ब्रह्मन्स्वार्थं तन्न मनागपि । पुत्रैः कलत्रैर्देहेनपरोपकृतये यते

Oh brāhmaṇa, si ejerzo la realeza, no es ni en lo más mínimo para mi propio provecho. Con mis hijos, mi esposa y mi propio cuerpo, me esfuerzo sólo por el bien de los demás.

Verse 58

राज्ञां क्रतुक्रियाभ्योपि तीर्थेभ्योपि समंततः । प्रजापालनमेवैको धर्मः प्रोक्तो मनीषिभिः

Para los reyes, más que los ritos del sacrificio y más que las peregrinaciones a los tīrthas por doquier, los sabios proclaman un solo dharma supremo: proteger y cuidar al pueblo.

Verse 59

प्रजासंतापजोवह्निर्वज्राग्नेरपि दारुणः । द्वित्रान्दहति वज्राग्निः पूर्वो राज्यं कुलं तनुम्

El fuego nacido del sufrimiento del pueblo es más terrible aún que el fuego del rayo. El fuego del rayo quema sólo a dos o tres; pero aquél devora el reino, el linaje y el propio cuerpo del soberano.

Verse 60

यदावभृथसिस्रासुर्भवेयं द्विजसत्तम । तदा विप्रपदांभोभिरभिषेकं करोम्यहम्

Oh el mejor de los brāhmaṇas, cuando he de ir al avabhṛtha, el baño final del sacrificio, realizo mi baño de consagración con el agua que ha lavado los pies de los brāhmaṇas.

Verse 61

हवनं ब्राह्मणमुखे यत्करोमि द्विजोत्तम । मन्ये क्रतुक्रियाभ्योपि तद्विशिष्टं महामते

Oh el mejor de los dos veces nacidos, la ofrenda que deposito en la boca de un brāhmaṇa la considero superior incluso a las acciones rituales de los grandes sacrificios, oh sabio.

Verse 62

अभिलाषेषु सर्वेषु जागर्त्येको हृदीह मे । अद्यापि मार्गणः कोपि द्रष्टव्यः स्वतनोरपि

Entre todos mis anhelos, uno solo permanece despierto en mi corazón: aún hoy debo hallar a alguien—digno incluso de mi propio cuerpo—a quien pueda dar.

Verse 63

अहो अहोभिर्बहुभिः फलितो मे मनोरथः । यत्त्वं मेद्य गृहे प्राप्तः किंचित्प्रार्थयितुं द्विज

¡Ah, ah! Tras muchos clamores de «¡ah! ¡ah!», mi anhelo ha dado fruto: que tú hayas llegado hoy a mi casa, oh dos veces nacido, para pedir algo.

Verse 64

एकाग्रमानसो विप्र यज्ञान्विपुलदक्षिणान् । बहून्यजकृतं विद्धि साहाय्यं सर्ववस्तुषु

Oh brāhmaṇa, con la mente concentrada realiza muchos sacrificios, ricos en dakṣiṇā, las dádivas sacerdotales. Sabe que yo prestaré ayuda en todos los asuntos y provisiones.

Verse 65

इति राज्ञो महाबुद्धेर्धर्मशीलस्य भाषितम् । श्रुत्वा तुष्टमनाः स्रष्टा क्रतुसंभारमाहरत्

Así habló el rey de gran entendimiento, consagrado al dharma. Al oír sus palabras, el Creador, complacido en su corazón, trajo los materiales necesarios para el yajña.

Verse 66

साहाय्यं प्राप्य राजर्षेर्दिवोदासस्य पद्मभूः । इयाज दशभिः काश्यामश्वमेधैर्महामखैः

Habiendo obtenido la ayuda del rajarṣi Divodāsa, Padmabhū (Brahmā) celebró en Kāśī diez Aśvamedhas, grandes y excelsos mahāyajñas.

Verse 67

अद्यापि होमधूमोघैर्यद्व्याप्तं गगनांतरम् । तदा प्रभृति न व्योम नीलिमानं जहात्यदः

Aún hoy se dice que la bóveda del cielo allí está impregnada de densas nubes del humo del homa; desde entonces, ese firmamento no abandona su hondo tono azul.

Verse 68

तीर्थं दशाश्वमेधाख्यं प्रथितं जगतीतले । तदा प्रभृति तत्रासीद्वाराणस्यां शुभप्रदम्

Así, sobre la faz de la tierra, el tīrtha se hizo célebre con el nombre de «Daśāśvamedha»; desde entonces existe en Vārāṇasī como otorgador de auspiciosidad.

Verse 69

पुरा रुद्रसरो नाम तत्तीर्थं कलशोद्भव । दशाश्वमेधिकं पश्चाज्जातं विधिपरिग्रहात्

Antaño, oh Kalaśodbhava (Agastya), ese tīrtha se llamaba Rudra-saras; después, por la solemne asunción del rito por Vidhi (Brahmā), llegó a ser conocido como Daśāśvamedhika.

Verse 70

स्वर्धुन्यथ ततः प्राप्ता भगीरथसमागमात् । अतीव पुण्यवज्जातमतस्तत्तीर्थमुत्तमम्

Entonces Svardhunī, la sagrada Gaṅgā, llegó allí por la venida y el esfuerzo de Bhagīratha; por ello aquel tīrtha se volvió sumamente meritorio, en verdad supremo.

Verse 71

विधिर्दशाश्वमेधेशं लिंगं संस्थाप्य तत्र वै । स्थितवान्न गतोद्यापि क्वापि काशीं विहाय तु

Habiendo instalado allí el liṅga llamado Daśāśvamedheśa, Vidhi (Brahmā) permaneció en ese lugar; aun hoy no ha partido a ninguna parte, sin abandonar Kāśī.

Verse 72

राज्ञो धर्मरतेस्तस्य च्छिद्रं नावाप किंचन । अतः पुरारेः पुरतो व्रजित्वा किं वदेद्विधिः

En aquel rey, deleitado en el dharma, Vidhi (Brahmā) no halló falta alguna. Por eso, yendo ante Purāri (Śiva), ¿qué podría decir Vidhi?

Verse 73

क्षेत्रप्रभावं विज्ञाय ध्यायन्विश्वेश्वरं शिवम् । ब्रह्मेश्वरं च संस्थाप्य विधिस्तत्रैव संस्थितः

Conociendo el poder majestuoso del santo kṣetra (Kāśī) y meditando en Śiva como Viśveśvara, Vidhi (Brahmā) estableció (el liṅga de) Brahmeśvara y allí mismo permaneció.

Verse 74

परातनुरियं काशी विश्वेशस्येति निश्चितम् । अस्याः संसेवनाच्छंभुर्न कुप्यति पुरो मयि

«Esta Kāśī es, ciertamente, el cuerpo supremo de Viśveśvara»: así está determinado. Por el devoto servicio a ella, Śambhu no se irrita conmigo en su presencia.

Verse 75

कः प्राप्य काशीं दुर्मेधाः पुनस्त्यक्तुमिहेह ते । अनेकजन्मजनितकर्मनिर्मूलनक्षमाम्

¿Quién, tras alcanzar Kāśī, sería tan torpe de entendimiento como para abandonarla de nuevo, a ella que puede arrancar de raíz los karmas acumulados a lo largo de muchos nacimientos?

Verse 76

विश्वसंतापसंहर्तुः स्थाने विश्वपतेस्तनुः । संताप्यतेतरां काश्या विश्लेषज महाग्निना

En la misma morada del Señor que extingue los ardores del universo, el ser encarnado del Dueño del mundo, en Kāśī, es intensamente ‘calentado’: abrasado por el gran fuego nacido de la separación (de las ataduras mundanas).

Verse 77

प्राप्य काशीं त्यजेद्यस्तु समस्ताघौघनाशिनीम् । नृपशुः स परिज्ञेयो महासौख्यपराङमुखः

Pero quien, habiendo llegado a Kāśī—destructora del torrente de todos los pecados—la abandona, debe ser tenido por una «bestia regia», alguien que vuelve el rostro a la dicha suprema.

Verse 78

निर्वाणलक्ष्मीं यः कांक्षेत्त्यक्त्वा संसारदुर्गतिम् । तेन काशी न संत्याज्या यद्याप्तैशादनुग्रहात्

Quien anhele la fortuna del nirvāṇa, renunciando al áspero camino del saṃsāra—ése no debe abandonar Kāśī, si en verdad la ha obtenido por la gracia del Señor.

Verse 79

यः काशीं संपरित्यज्य गच्छेदन्यत्र दुर्मतिः । तस्य हस्ततलाद्गच्छेच्चतुर्वर्गफलोदयः

La persona de mente torcida que abandona Kāśī y se va a otra parte—de la palma de su mano se le escapa el fruto naciente de los cuatro fines de la vida.

Verse 80

निबर्हणी मधौघस्य सुपुण्य परिबृंहिणीम् । कः प्राप्य काशीं दुर्मेधास्त्यजेन्मोक्षसुखप्रदाम्

Ella que destruye la riada de las dulces tentaciones y acrecienta grandemente el mérito: ¿qué hombre de torpe entendimiento, habiendo llegado a Kāśī, la abandonaría, a ella que otorga la dicha de la liberación?

Verse 81

सत्यलोके क्व तत्सौख्यं क्व सौख्यं वैष्णवे पदे । यत्सौख्यं लभ्यते काश्यां निमेषार्धनिषेवणात्

¿Dónde está tal dicha aun en Satyaloka, y dónde la dicha en la morada vaiṣṇava, frente a la dicha que se obtiene en Kāśī sirviéndola siquiera por medio parpadeo?

Verse 82

वाराणसीगुणगणान्निर्णीय द्रुहिणस्त्विति । व्यावृत्य मंदरगिरिं न पुनः प्रत्यगान्मुने

Habiendo discernido la multitud de virtudes de Vārāṇasī, Brahmā declaró: «¡Así es, en verdad!», y, dándose la vuelta desde el monte Mandara, no regresó de nuevo, oh sabio.

Verse 83

स्कंद उवाच । मित्रावरुणयोः पुत्र महिमानं ब्रवीमि ते । काश्यां दशाश्वमेधस्य सर्वतीर्थशिरोमणेः

Skanda dijo: Oh hijo de Mitra y Varuṇa, te declararé la grandeza de Daśāśvamedha en Kāśī, la joya cimera entre todos los tīrthas.

Verse 84

दशाश्वमेधिकं प्राप्य सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदक्षयमिहेरितम्

Habiendo llegado a Daśāśvamedha, el mejor de los mejores entre todos los tīrthas, cualquier acto que allí se realice es declarado aquí como de fruto imperecedero.

Verse 85

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो दे वतार्चनम् । संध्योपास्तिस्तर्पणं च श्राद्धं पितृसमर्चनम्

Baño ritual, caridad, recitación de mantras, ofrenda al fuego, estudio védico, adoración de las deidades; el culto de las oraciones del crepúsculo, las libaciones de agua, el śrāddha y la veneración reverente de los antepasados—

Verse 86

दृष्ट्वा दशाश्वमेधेशं सर्वपापैः प्रमुच्यते

Con solo contemplar a Daśāśvamedheśa, uno queda liberado de todos los pecados.

Verse 87

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे प्राप्य प्रतिपदं तिथिम् । दशाश्वमेधिके स्नात्वा मुच्यते जन्मपातकैः

En el mes de Jyeṣṭha, en la quincena luminosa, al llegar el día lunar de Pratipadā, al bañarse en Daśāśvamedhikā uno queda libre de los pecados que manchan incluso el propio nacimiento.

Verse 88

ज्येष्ठे शुक्ल द्वितीयायां स्नात्वा रुद्रसरोवरे । जन्मद्वयकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

En el segundo día lunar de la quincena luminosa de Jyeṣṭha, al bañarse en Rudra-sarovara, el pecado acumulado a lo largo de dos nacimientos se destruye en ese mismo instante.

Verse 89

एवं सर्वासु तिथिषु क्रमस्नायी नरोत्तमः । आशुक्लपक्षदशमि प्रतिजन्माघमुत्सृजेत्

Así, en todos los tithi, el mejor de los hombres que se baña en el debido orden va desechando el pecado de cada nacimiento, hasta el décimo día de la quincena luminosa.

Verse 90

तिथिं दशहरां प्राप्य दशजन्माघहारिणीम् । दशाश्वमेधिके स्नातो यामीं पश्येन्न यातनाम्

Al llegar al tithi de Daśaharā, que borra los pecados de diez nacimientos, quien se baña en Daśāśvamedhika no contemplará los tormentos de Yama.

Verse 91

लिंगं दशाश्वमेधेशं दृष्ट्वा दशहरा तिथौ । दशजन्मार्जितैः पापैस्त्यज्यते नात्र संशयः

En el tithi de Daśaharā, al contemplar el liṅga de Daśāśvamedheśa, se arrojan los pecados acumulados en diez nacimientos; de ello no hay duda.

Verse 92

स्नातो दशहरायां यः पूजयेल्लिंगमुत्तमम् । भक्त्या दशाश्वमेधेशं न तं गर्भदशा स्पृशेत्

Quien, tras bañarse en Daśaharā, adore con devoción el liṅga supremo—Daśāśvamedheśa—no será tocado de nuevo por la condición de morar en el vientre.

Verse 93

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पक्षं रुद्रसरे नरः । कुर्वन्वै वार्षिकीं यात्रां न विघ्नैरभिभूयते

En el mes de Jyeṣṭha, durante la quincena luminosa, quien cumple en Rudra-sara la observancia anual de peregrinación por una quincena no es vencido por los obstáculos.

Verse 94

दशाश्वमेधावभृथैर्यत्फलं सम्यगाप्यते । दशाश्वमेधे तन्नूनं स्नात्वा दशहरा तिथौ

El fruto que se obtiene plenamente con el baño conclusivo (avabhṛtha) de diez sacrificios Aśvamedha, ese mismo fruto se alcanza con certeza al bañarse en Daśāśvamedha en el tithi de Daśaharā.

Verse 95

स्वर्धुन्याः पश्चिमे तीरे नत्वा दशहरेश्वरम् । न दुर्दशामवाप्नोति पुमान्पुण्यतमः क्वचित्

En la ribera occidental del río celeste Gaṅgā, tras postrarse ante Daśahareśvara, el hombre de supremo mérito jamás cae en la desventura en tiempo alguno.

Verse 96

यत्काश्यां दक्षिणद्वारमंतर्गेहस्य कीर्त्यते । तत्र ब्रह्मेश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मलोके महीयते

Aquello que en Kāśī se celebra como la puerta meridional del santuario interior: al contemplar allí a Brahmeśvara, uno es honrado y exaltado en Brahmaloka, el mundo de Brahmā.

Verse 97

इति ब्राह्मणवेषेण वाराणस्यां महाधिया । द्रुहिणेन स्थितं तावद्यावद्विश्वेश्वरागमः

Así, tomando el aspecto de un brāhmaṇa y con gran discernimiento, Druhiṇa (Brahmā) permaneció en Vārāṇasī, hasta la llegada de Viśveśvara (Śiva).

Verse 98

दिवोदासोपि राजेंद्रो वृद्धब्राह्मणरूपिणे । ब्रह्मणे कृतयज्ञाय ब्रह्मशालामकल्पयत्

El rey Divodāsa también, señor de reyes, dispuso una encantadora brahmaśālā para Brahmā—que había tomado la forma de un brāhmaṇa anciano—para que realizara su yajña.

Verse 99

ब्रह्मेश्वरसमीपे तु ब्रह्मशाला मनोहरा । ब्रह्मा तत्रावसद्व्योम ब्रह्मघोषैर्निनादयन्

Cerca de Brahmeśvara se alzaba una encantadora brahmaśālā; allí moraba Brahmā, haciendo resonar el firmamento con proclamaciones védicas e himnos a Brahmā.

Verse 100

इति ते कथितो ब्रह्मन्महिमातिमहत्तरः । दशाश्वमेधतीर्थस्य सर्वाघौघविनाशनः

Así, oh brāhmana, te he declarado la gloria inmensamente grande del Tīrtha de Daśāśvamedha, destructor de los torrentes de todos los pecados.

Verse 101

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं श्रावयित्वा तथैव च । ब्रह्मलोकमवाप्नोति श्रद्धया मानवोत्तमः

Habiendo escuchado este capítulo santo —y asimismo haciéndolo recitar a otros— el mejor de los hombres, con fe, alcanza Brahmaloka.