Adhyaya 49

Verse 1

सूत उवाच । पाराशर्यमुने व्यास कुमारः कुंभजन्मने । यदावदत्कथामेतां तदा क्व द्रुपदात्मजा

Dijo Sūta: Cuando Vyāsa, hijo de Parāśara, narraba este relato a Kumāra (Skanda), al hijo del sabio nacido de la vasija (Agastya), ¿dónde estaba entonces la hija de Drupada, Draupadī?

Verse 2

व्यास उवाच । पुराणसंहितां सूत ब्रूते त्रैकालिकीं कथाम् । संदेहो नात्र कर्तव्यो यतस्तद्गोचरोखिलम्

Vyāsa dijo: Oh Sūta, la compilación puránica expone un relato que abarca los tres tiempos: pasado, presente y futuro. No debe suscitarse duda aquí, pues todo ello cae dentro de su alcance.

Verse 3

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने पूर्वं पंचवक्त्रो हरः स्वयम् । पृथिव्यां पंचधा भूत्वा प्रादुरासीज्जगद्धितः

Dijo Skanda: Escucha, oh sabio, lo sucedido antaño. Hara mismo, de cinco rostros, se manifestó en la tierra en cinco formas, para el bien del mundo.

Verse 4

उमापि च जगद्धात्री द्रुपदस्य महीभुजः । यजतो वह्निकुंडाच्च प्रादुश्चक्रेति सुंदरी

Y también Umā, sustentadora del mundo: cuando el rey Drupada celebraba el yajña, hizo aparecer a la hermosa doncella desde el foso del fuego.

Verse 5

पंचापि पांडुतनयाः साक्षाद्रुद्रवपुर्धराः । अवतेरुरिह स्वर्गाद्दुष्टसंहारकारकाः

Los cinco hijos de Pāṇḍu, portadores de cuerpos que eran en verdad de Rudra, descendieron aquí desde el cielo para destruir a los malvados.

Verse 6

नारायणोपि कृष्णत्वं प्राप्य तत्साहचर्यकृत् । उद्वृत्तवृत्तशमनः सद्वृत्तस्थितिकारकः

Nārāyaṇa también, al asumir el estado de Kṛṣṇa y hacerse su compañero, reprimió la conducta pervertida y estableció la firmeza de la recta conducta.

Verse 7

प्रतपंतः पृथिव्यां ते पार्थाश्चेरुः पृथक्पृथक् । उदयानुदयौ तस्मिन्संपदां विपदामपि

Resplandecientes en valor, los hijos de Pṛthā recorrieron la tierra, cada uno por su camino. En su marcha hubo ascensos y descensos: prosperidades y también adversidades.

Verse 8

कदाचित्ते महावीरा भ्रातृव्यप्रतिपादिताम् । विपत्तिमाप्य महतीं बभूवुः काननौकसः

En cierta ocasión, aquellos grandes héroes, llevados a la desgracia por sus parientes rivales, cayeron en una gran calamidad y se hicieron moradores del bosque.

Verse 9

पांचाल्यपि च तत्पत्नी पतिव्यसनतापिता । धर्मज्ञा प्राप्य तन्वंगी ब्रध्नमाराधयद्भृशम्

También Pāñcālī —su esposa—, afligida por la desgracia de su marido, aunque de miembros esbeltos y firme en el dharma, llegó (a Kāśī) y adoró con fervor a Bradhna, el Sol.

Verse 10

आराधितोथ सविता तया द्रुपदकन्यया । सदर्वी सपिधानां च स्थालिकामक्षयां ददौ

Así, cuando Savitṛ (el Sol) fue adorado por la hija de Drupada, le concedió una fuente inagotable (sthālī), junto con un cucharón y una tapa adecuada.

Verse 11

आराधयंतीं भावेन सर्वत्र शुचिमानसाम्

Ella adoraba con devoción del corazón, manteniendo en todo lugar una mente pura.

Verse 12

स्थाल्यैतया महाभागे यावंतोऽन्नार्थिनो जनाः । तावंतस्तृप्तिमाप्स्यंति यावच्च त्वं न भोक्ष्यसे

«Oh noble señora, por medio de esta fuente, cuantos hombres vengan pidiendo alimento, tantos alcanzarán saciedad, mientras tú misma aún no hayas comido».

Verse 13

भुक्तायां त्वयि रिक्तैषा पूर्णभक्ता भविप्यति । रसवद्व्यंजननिधिरिच्छाभक्ष्यप्रदायिनी

«Pero cuando hayas comido, este cuenco quedará vacío; y cuando vuelva a llenarse, se colmará de excelente arroz y de un tesoro de manjares sabrosos, concediendo los alimentos que se deseen.»

Verse 14

इत्थं वरस्तया लब्धः काश्यामादित्यतो मुने । अपरश्च वरो दत्तस्तस्यै देवेन भास्वता

Así, oh sabio, obtuvo ella este don de Āditya (el Sol) en Kāśī; y el dios resplandeciente le concedió también otro don más.

Verse 15

रविरुवाच । विश्वेशाद्दक्षिणेभागे यो मां त्वत्पुरतः स्थितम् । आराधयिष्यति नरः क्षुद्बाधा तस्य नश्यति

Dijo el Sol: «Al sur de Viśveśvara, quienquiera que me adore tal como estoy de pie ante ti, en él se extinguirá la aflicción del hambre.»

Verse 16

अन्यश्च मे वरो दत्तो विश्वेशेन पतिव्रते । तपसा परितुष्टेन तं निशामय वच्मि ते

«Y otro don me ha sido concedido por Viśveśvara, oh esposa fiel; complacido por tu austeridad. Escucha: te lo diré.»

Verse 17

प्राग्रवे त्वां समाराध्य यो मां द्रक्ष्यति मानवः । तस्य त्वं दुःखतिमिरमपानुद निजैः करैः

«Quienquiera que, tras adorarte debidamente al alba, me contemple, que tú, con tus propios rayos, apartes de él la oscuridad del dolor.»

Verse 18

अतो धर्माप्रिये नित्यं प्राप्य विश्वेश्वराद्वरम् । काशीस्थितानां जंतूनां नाशयाम्यघसंचयम्

Por ello, oh amada del dharma, habiendo recibido este don de Viśveśvara, destruyo sin cesar la acumulación de pecados de las criaturas que moran en Kāśī.

Verse 19

ये मामत्र भजिष्यंति मानवाः श्रद्धयान्विताः । त्वद्वरोद्यतपाणिं च तेषां दास्यामि चिंतितम्

Aquellos que aquí, en este lugar sagrado, me adoren con fe—y que también te veneren a ti, oh dadora de dones, con las manos alzadas en reverencia—les concederé lo que su corazón anhele.

Verse 20

भवतीं मत्समीपस्थां युधिष्ठिरपतिव्रताम् । विश्वेशाद्दक्षिणेभागे दंडपाणेः समीपतः

Tú—firme en tu voto de fidelidad a Yudhiṣṭhira—permanecerás junto a mí, al lado meridional de Viśveśa, cerca de Daṇḍapāṇi.

Verse 21

येर्चयिष्यंति भावेन पुरुषा वास्त्रियोपि वा । तेषां कदाचिन्नो भावि भयं प्रियवियोगजम्

Hombres o mujeres que aquí adoren con devoción del corazón: jamás, en ningún momento, padecerán el temor que nace de separarse de lo amado.

Verse 22

न व्याधिजं भयं क्वापि न क्षुत्तृड्दोषसंभवम् । द्रौपदीक्षणतः काश्यां तव धर्मप्रियेनघे

No surgirá en parte alguna el temor nacido de la enfermedad, ni aflicción causada por el hambre y la sed: todo ello, en Kāśī, por la auspiciosa mirada y bendición de Draupadī, oh sin mancha, amante del dharma.

Verse 23

उवाच च प्रसन्नात्मा भास्करो द्रुपदात्मजाम्

Entonces Bhāskara (el Sol), con el corazón sereno, habló a la hija de Drupada, Draupadī.

Verse 24

आदित्यस्य कथामेतां द्रौपद्याराधितस्य वै । यः श्रोष्यति नरो भक्त्या तस्यैनः क्षयमेष्यति

«Quienquiera que, con devoción, escuche este relato de Āditya, tal como fue adorado por Draupadī, verá consumirse sus pecados.»

Verse 25

स्कंद उव ।च । द्रौपदादित्यमाहात्म्यं संक्षेपात्कथितं मया । मयूखादित्यमाहात्म्यं शृण्विदानीं घटोद्भव

Skanda dijo: «He relatado brevemente la grandeza de Draupadā-Āditya. Ahora escucha la grandeza de Mayūkha-Āditya, oh Agastya, nacido de la vasija.»

Verse 26

पुरा पंचनदे तीर्थे त्रिषुलोकेषु विश्रुते । सहस्ररश्मिर्भगवांस्तपस्तेपे सुदारुणम्

«Antaño, en el tīrtha de Pañcanada, célebre en los tres mundos, el Bienaventurado Señor de mil rayos (el Sol) practicó un tapas sumamente austero.»

Verse 27

प्रतिष्ठाप्य महालिंगं गभस्तीश्वर संज्ञितम् । गौरीं च मंगला नाम्नीं भक्तमंगलदां सदा

«Habiendo instalado un gran Liṅga llamado Gabhastīśvara, y habiendo establecido también a Gaurī, de nombre Maṅgalā, que siempre concede auspiciosidad a los devotos…»

Verse 28

दिव्यवर्षसहस्रं तु शतेन गुणितं मुने । आराधयञ्शिवं सोमं सोमार्धकृतशेखरम्

Durante mil años divinos, multiplicados por cien, oh sabio, adoró a Śiva, el Señor que lleva la Luna por diadema, con la media luna ornando su corona.

Verse 29

स्वरूपतस्तु तपनस्त्रिलोकीतापनक्षमः । ततोतितीव्र तपसा जज्वाल नितरां मुने

Por su propia naturaleza, el Sol es capaz de abrasar los tres mundos. Entonces, mediante una austeridad sumamente intensa, ardió con mayor fulgor, oh sabio.

Verse 30

मयूखैस्तत्र सवितुस्त्रैलोक्यदहनक्षमैः । ततं समस्तं तत्काले द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

Allí, por los rayos del Sol—capaces de quemar los tres mundos—quedó colmado por completo en aquel tiempo todo el espacio entre el cielo y la tierra.

Verse 31

वैमानिकैर्विष्णुपदे तत्यजे च गतागतम् । तीव्रे पतंगमहसि पतंगत्वभयादिव

Hasta los seres celestiales en la morada de Viṣṇu abandonaron sus idas y venidas; en aquel fiero resplandor del Sol, era como si temieran volverse polillas atraídas a la llama.

Verse 32

मयूखा एव दृश्यंते तिर्यगूर्ध्वमधोपि च । आदित्यस्य न चादित्यो नीपपुष्पस्थितेरिव

Sólo se veían los rayos, en horizontal, hacia arriba y también hacia abajo; pero del Sol mismo no se veía el Sol, como una flor de nīpa oculta en su propio asiento.

Verse 33

तस्यवै महसां राशेस्तपोराशेस्तपोर्चिषाम् । चकंपे साध्वसात्तीव्रा त्रैलोक्यं सचराचरम्

De aquella masa de esplendor—de las austeridades acumuladas y de su ardiente fulgor—temblaron con intenso pavor los tres mundos, con todo lo móvil y lo inmóvil.

Verse 34

सूर्य आत्मास्य जगतो वेदेषु परिपठ्यते । स एव चेज्वालयिता को नस्त्राता भवेदिह

En los Vedas se recita que el Sol es el mismo Ser de este mundo. Si él mismo se vuelve quien lo incendia todo, ¿quién podría aquí ser nuestro protector?

Verse 35

जगच्चक्षुरसौ सूर्यो जगदात्मैष भास्करः । जगद्योयन्मृतप्रायं प्रातःप्रातः प्रबोधयेत्

Aquel Sol es el ojo del mundo; este Bhāskara es el alma misma del universo: él que, mañana tras mañana, despierta al mundo que yace como muerto.

Verse 36

तमोंधकूपपतितमुद्यन्नेष दिनेदिने । प्रसार्य परितः पाणीन्प्राणिजातं समुद्धरेत्

Alzándose día tras día, levanta a la multitud de seres vivos caídos en el pozo ciego de la oscuridad, como si extendiera sus manos por todas partes.

Verse 37

उदितेऽत्रोदिमो नित्यमस्तं यात्यस्तमाप्नुमः । उदयेऽनुदये तस्मादस्माकं कारणं रविः

Cuando él sale, nosotros aquí nos alzamos cada día; cuando se pone, también nosotros declinamos y llegamos a nuestro fin. Por eso, en su salir y no salir, Ravi es para nosotros la causa misma.

Verse 38

इति व्याकुलितं विश्वं पश्यन्विश्वेश्वरः स्वयम् । विश्वत्राता वरं दातुं संजग्मे तिग्मरश्मये

Al ver el universo así afligido, Viśveśvara en persona, salvador del mundo, se encaminó hacia el Sol de rayos agudos para concederle una gracia.

Verse 39

मयूखमालिनं शंभुरालोक्याति सुनिश्चलम् । समाधि विस्मृतात्मानं विसिस्माय तपः प्रति

Al contemplar a Śambhu, ceñido de rayos y absolutamente inmóvil, el Sol, olvidado de sí mismo en samādhi, se maravilló de aquella austeridad.

Verse 40

उवाच च प्रसन्नात्मा श्रीकंठः प्रणतार्तिहृत् । अलं तप्त्वा वरं ब्रूहि द्युमणे महसां निधे

Entonces Śrīkaṇṭha, sereno de corazón, el que disipa el dolor de quienes se postran ante él, dijo: «Basta de austeridad; oh Radiante, tesoro de esplendores, pide una gracia».

Verse 41

निरुद्धेंद्रियवृत्तित्वाद्ब्रध्नो ध्यानसमाधिना । न जग्राह वचः शंभोर्द्वित्रिरुक्तोप्यकर्णवत्

Como Bradhna (el Sol) había refrenado las funciones de sus sentidos mediante la contemplación y el samādhi, no captó las palabras de Śambhu, aunque fueran dichas dos o tres veces, como si no tuviera oídos.

Verse 42

काष्ठीभूतं तु तं ज्ञात्वा शिवः पस्पर्श पाणिना । महातपः समुद्भूत संतापामृतवर्षिणा

Sabiendo que se había vuelto como un leño—inerte e insensible—Śiva lo tocó con su mano, que derramaba néctar sobre el ardor nacido de la gran austeridad.

Verse 43

तत उन्मीलयांचक्रे लोचने विश्वलोचनः । तस्योदयमिव प्राप्य प्रगे पंकजिनीवनी

Entonces Viśvalocana, el Señor que todo lo ve, le hizo abrir los ojos—como un estanque de lotos al alba, al recibir el ascenso del Sol.

Verse 44

परिव्यपेतसंतापस्तपनः स्पर्शनाद्विभोः । अवग्रहितसस्यश्रीरुल्ललास यथांबुदात्

El Sol, disipado su ardor por el toque del Señor, resplandeció de nuevo—como la prosperidad de las mieses que florece tras la lluvia de la nube.

Verse 45

मित्रो नेत्रातिथीकृत्य त्र्यक्षं प्रत्यक्षमग्रतः । दंडवत्प्रणनामोच्चैस्तुष्टाव च पिनाकिनम्

Mitra (el Sol), haciendo de sus ojos ‘huéspedes’—abriéndolos por completo—vio al Señor de los Tres Ojos frente a él; se postró como un bastón y alabó en alta voz a Pinākin (Śiva, portador del arco).

Verse 46

रविरुवाच । देवदेव जगतांपते विभो भर्ग भीम भव चंद्रभूषण । भूतनाथ भवभीतिहारक त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

Ravi dijo: «Oh Dios de dioses, Señor de los mundos, Maestro omnipenetrante; oh Bharga, oh Terrible, oh Bhava adornado con la luna; oh Señor de los seres, disipador del temor al devenir mundano: ante ti me inclino, dador de los anhelos de quienes se postran».

Verse 47

चंद्रचूडमृड धूर्जटे हर त्र्यक्ष दक्ष शततंतुशातन । शांतशाश्वत शिवापते शिव त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

«Oh de la luna en la frente, oh Mṛḍa, oh Dhūrjaṭi de cabellera enmarañada; oh Hara, Señor de los Tres Ojos; oh diestro, destructor de la atadura de cien hilos; oh pacífico y eterno, Señor de Śivā—oh Śiva, ante ti me inclino, dador de los anhelos de quienes se postran».

Verse 48

नीललोहित समीहितार्थ दहे द्व्येकलोचन विरूपलोचन । व्योमकेशपशुपाशनाशन त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

Oh Nīlalohita, cumplidor de los fines anhelados; oh Dahana, el Ardiente; oh Señor de dos ojos y del único ojo, de mirada portentosa; oh Vyomakeśa, destructor del lazo de Paśu que ata a los seres—me postro ante Ti, dador de los deseos de quienes se inclinan.

Verse 49

वामदेवशितिकंठशूलभृच्चंद्रशेखर फणींद्रभूषण । कामकृत्पशुपते महेश्वर त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

Oh Vāmadeva; oh de garganta azul, portador del tridente; oh Coronado por la Luna, adornado con el rey de las serpientes; oh domador de Kāma; oh Paśupati, Gran Señor—me postro ante Ti. Concede los dones deseados a quienes se inclinan.

Verse 50

त्र्यंबक त्रिपुरसूदनेश्वर त्राणकृत्त्रिनयनत्रयीमय । कालकूट दलनांतकांतक त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

Oh Tryambaka, Señor de tres ojos; oh soberano que destruyó Tripura; oh protector, cuyos tres ojos encarnan la tríada; oh triturador del veneno Kālakūṭa; oh matador del matador de la Muerte—me postro ante Ti. Concede los dones deseados a quienes se inclinan.

Verse 51

शर्वरीरहितशर्वसर्वगस्वर्गमार्गसुखदापवर्गद । अंधकासुररिपो कपर्दभृत्त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

Oh Śarva, a quien no toca la noche; omnipenetrante; dador del gozo del camino al cielo y dador de liberación; oh enemigo del asura Andhaka; oh portador de cabellos enmarañados—me postro ante Ti. Concede los dones deseados a quienes se inclinan.

Verse 52

शंकरोग्रगिरिजापते पते विश्वनाथविधिविष्णु संस्तुत । वेदवेद्यविदिताऽखिलेंगि तत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

Oh Śaṅkara; oh Señor poderoso, esposo de Girijā; oh Pati, Viśvanātha, alabado por Brahmā y Viṣṇu; oh conocido por lo que los Vedas pueden conocer en verdad, esencia íntima de todo—me postro ante Ti. Concede los dones deseados a quienes se inclinan.

Verse 53

विश्वरूपपररूप वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद । वाङमनोविषयदूरदूरगत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

Oh dador de la inmortalidad como néctar; libre de la torcedura de las nociones condicionadas de “Brahman”; más allá de la forma universal y de la forma trascendente; muy, muy lejos del alcance de la palabra y de la mente: me postro ante Ti. Concede los dones deseados a quienes se inclinan.

Verse 54

इत्थं परीत्य मार्तंडो मृडं देवं मृडानिकाम् । अथ तुष्टाव प्रीतात्मा शिववामार्धहारिणीम्

Así, tras circunvalar a Mṛḍa (Śiva), el dios, y a la benigna diosa, Mārtaṇḍa (el Sol) entonces, con el corazón complacido, alabó a aquella que comparte la mitad izquierda de Śiva, la Divina Consorte.

Verse 55

रविरुवाच । देवि त्वदीयचरणांबुजरेणुगौरीं भालस्थलीं वहति यः प्रणतिप्रवीणः । जन्मांतरेपि रजनीकरचारुलेखा तां गौरयत्यतितरां किल तस्य पुंसः

Dijo Ravi (el Sol): Oh Diosa, el hombre diestro en la reverente postración lleva en su frente la blancura nacida del polvo de Tus pies de loto. Aun en otro nacimiento, la hermosa línea de la luna en su ceja hace brillar todavía más esa señal.

Verse 56

श्रीमंगले सकलमंगलजन्मभूमे श्रीमंगले सकलकल्मषतूलवह्ने । श्रीमंगले सकलदानवदर्पहंत्रि श्रीमंगलेऽखिलमिदं परिपाहि विश्वम्

Oh Auspiciosa, suelo natal de toda auspiciosidad. Oh Auspiciosa, fuego que consume los montones de pecado como algodón. Oh Auspiciosa, destructora del orgullo de todos los daityas. Oh Auspiciosa: protege este universo entero.

Verse 57

विश्वेश्वरि त्वमसि विश्वजनस्य कर्त्री त्वं पालयित्र्यसि तथा प्रलयेपिहंत्री । त्वन्नामकीर्तनसमुल्लसदच्छपुण्या स्रोतस्विनी हरति पातककूलवृक्षान्

Oh Soberana del universo, Tú eres la creadora de todos los seres; Tú eres su protectora, y en la disolución también eres la destructora. El río puro y radiante del mérito, hecho a crecer por el canto de Tu nombre, arranca de raíz el bosque de árboles que son masas de pecados.

Verse 58

मातर्भवानि भवती भवतीव्रदुःखसंभारहारिणि शरण्यमिहास्ति नान्या । धन्यास्त एव भुवनेषु त एव मान्या येषु स्फुरेत्तवशुभः करुणाकटाक्षः

Oh Madre Bhavānī: sólo Tú quitas la pesada carga del dolor intenso. Aquí no hay otro refugio sino Tú. Verdaderamente dichosos en los mundos, verdaderamente dignos de honor, son aquellos sobre quienes resplandece Tu auspiciosa mirada de compasión.

Verse 59

ये त्वा स्मरंति सततं सहजप्रकाशां काशीपुरीस्थितिमतीं नतमोक्षलक्ष्मीम् । तान्संस्मरेत्स्मरहरो धृतशुद्धबुद्धीन्निर्वाणरक्षणविचक्षणपात्रभूतान्

A quienes te recuerdan sin cesar—auto-luminosa, establecida en la ciudad de Kāśī y fortuna misma de la liberación para los que se inclinan—Smara-hara (Śiva, destructor de Kāma) los recuerda a su vez, como personas de intelecto purificado, vasos aptos y sabios en la custodia del nirvāṇa.

Verse 60

मातस्तवांघ्रियुगलं विमलं हृदिस्थं यस्यास्ति तस्य भुवनं सकलं करस्थम् । यो नामतेज एति मंगलगौरि नित्यं सिद्ध्यष्टकं न परिमुंचति तस्य गेहम्

Madre: quien guarda en el corazón tu par de pies inmaculados, para él el mundo entero es como si reposara en la palma de la mano. Y, oh Maṅgalāgaurī, quien cada día se acerca al resplandor de tu Nombre, las ocho siddhis no abandonan su morada.

Verse 61

त्वं देवि वेदजननी प्रणवस्वरूपा गायत्र्यसि त्वमसि वै द्विजकामधेनुः । त्वं व्याहृतित्रयमिहाऽखिलकर्मसिद्ध्यै स्वाहास्वधासि सुमनः पितृतृप्तिहेतुः

Diosa, Tú eres la madre de los Vedas, la forma misma del Praṇava (Oṃ). Tú eres Gāyatrī, en verdad la kāmadhenu de los dvijas. Tú eres las tres vyāhṛtis (bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ) para el logro de todos los ritos; Tú eres ‘svāhā’ y ‘svadhā’, causa de la satisfacción de los devas y de los antepasados, oh benigna.

Verse 62

गौरि त्वमेव शशिमौलिनि वेधसि त्वं सावित्र्यसि त्वमसि चक्रिणि चारुलक्ष्मीः । काश्यां त्वमस्यमलरूपिणि मोक्षलक्ष्मीस्त्वं मे शरण्यमिह मंगलगौरि मातः

Oh Gaurī: sólo Tú estás junto al Señor de la luna en la frente (Śiva); también estás junto a Vedhas (Brahmā); Tú eres Sāvitrī; y junto al Señor del disco (Viṣṇu) eres la radiante Lakṣmī. En Kāśī, oh de forma inmaculada, eres la misma Lakṣmī de la liberación. Tú eres mi refugio aquí, oh Madre Maṅgalāgaurī.

Verse 63

स्तुत्वेति तां स्मरहरार्धशरीरशोभां श्रीमंगलाष्टक महास्तवनेन भानुः । देवीं च देवमसकृत्परितः प्रणम्य तूष्णीं बभूव सविता शिवयोः पुरस्तात्

Habiéndola alabado—ella, que resplandece como la mitad del cuerpo de Smara-hara (Śiva)—con el gran himno llamado el auspicioso Maṅgalāṣṭaka, Bhānu (el Sol) se postró repetidas veces en torno a la Diosa y al Dios, y luego quedó en silencio ante Śiva y Śivā.

Verse 64

देवदेव उवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते प्रसन्नोस्मि महामते । मित्रमन्नेत्रगो नित्यं प्रपश्ये तच्चराचरम्

Devadeva (Śiva) dijo: «Levántate, levántate; que el bien te acontezca, oh magnánimo. Estoy complacido. Como tu amigo, morando en tu ojo, contemplo siempre todo ese mundo, lo móvil y lo inmóvil».

Verse 65

मम मूर्तिर्भवान्सूर्य सर्वज्ञो भव सर्वगः । सर्वेषां महसां राशिः सर्वेषां सर्वकर्मवित्

«Oh Sūrya, tú eres mi propia forma. Sé omnisciente; sé omnipresente. Sé el tesoro acumulado de luz para todos, y el conocedor de las acciones de todos».

Verse 66

सर्वेषां सर्वदुःखानि भक्तानां त्वं निराकुरु । त्वया नाम्नां चतुःषष्ट्या यदष्टकमुदीरितम्

«Aparta todos los dolores de todos los devotos. Y puesto que, mediante sesenta y cuatro Nombres, has proclamado un himno de ocho versos…»

Verse 67

अनेन मां परिष्टुत्य नरो मद्भक्तिमाप्स्यति । अष्टकं मंगलागौर्या मंगलाष्टकसंज्ञकम्

«Al alabarme con esto, una persona alcanzará devoción hacia mí. Este es el himno de ocho versos a Maṅgalāgaurī, conocido como el “Maṅgalāṣṭaka”.»

Verse 68

अनेन मंगलागौरीं स्तुत्वा मंगलमाप्स्यति । चतुःषष्ट्यष्टकं स्तोत्रं मंगलाष्टकमेव च

Al alabar a Maṅgalāgaurī con esto, se alcanza la auspiciosidad. Este himno es el “catuḥṣaṣṭy-aṣṭaka” (el aṣṭaka formado por sesenta y cuatro Nombres), y es en verdad el Maṅgalāṣṭaka.

Verse 69

एतत्स्तोत्रवरं पुण्यं सर्वपातकनाशनम् । दूरदेशांतरस्थोपि जपन्नित्यं नरोत्तमः

Este excelente himno, santo y meritorio, destruye todos los pecados. Aunque un hombre noble habite en tierras lejanas, al recitarlo cada día obtiene su poder purificador.

Verse 70

त्रिसंध्यं परिशुद्धात्मा काशीं प्राप्स्यति दुर्लभाम् । अनेन स्तोत्रयुग्मेन जप्तेन प्रत्यहं नृभिः

Al recitar cada día este par de himnos, y practicándolo en las tres sandhyās, la persona de mente purificada alcanza la difícil de obtener Kāśī.

Verse 71

ध्रुवदैनंदिनं पापं क्षालितं नात्र संशयः । न तस्य देहिनो देहे जातु चित्किल्बिषस्थितिः

El pecado constante, el de cada día, queda lavado; de ello no hay duda. En el cuerpo de tal ser, jamás permanece mancha alguna de culpa.

Verse 72

त्रिकालं योजयेन्नित्यमेतत्स्तोत्रद्वयंशुभम् । किंजप्तैर्बहुभिः स्तोत्रैश्चंचलश्रीप्रदैर्नृणाम्

Debe emplearse siempre este auspicioso par de himnos en los tres momentos del día. ¿De qué sirve para los hombres recitar muchos otros himnos que otorgan una prosperidad inconstante y fugaz?

Verse 73

एतत्स्तोत्रद्वयं दद्यात्काश्यां नैःश्रेयसीं श्रियम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मानवैर्मोक्षकांक्षिभिः

Este par de himnos, ofrecido en Kāśī, concede la prosperidad suprema que conduce a la liberación. Por ello, quienes anhelan el mokṣa deben sostenerlo con todo empeño.

Verse 74

एतत्स्तोत्रद्वयं जप्यं त्यक्त्वा स्तोत्राण्यनेकशः । प्रपंच आवयोरेव सर्व एष चराचरः

Este par de himnos debe recitarse, dejando de lado innumerables otros himnos. Pues todo este universo, móvil e inmóvil, es en verdad la manifestación de los Dos a quienes se dirige la alabanza.

Verse 75

तदावयोःस्तवादस्मान्निष्प्रपंचो जनो भवेत् । समृद्धिमाप्य महतीं पुत्रपौत्रवतीमिह

Por este himno de alabanza a los Dos, una persona queda libre del enredo de la proliferación mundana. Y, tras alcanzar aquí una gran prosperidad—bendecida con hijos y nietos—(es elevada más allá de ello).

Verse 76

अंते निर्वाणमाप्नोति जपन्स्तोत्रमिदं नरः । अन्यच्च शृणु सप्ताश्व ग्रहराज दिवाकर

Al final, el hombre que recita este himno alcanza el nirvāṇa. Y además—escucha, oh el de siete caballos, rey de los planetas, oh Sol.

Verse 77

त्वया प्रतिष्ठितं लिंगं गभस्तीश्वरसंज्ञितम् । सेवितं भक्तिभावेन सर्वसिद्धिसमर्पकम्

El liṅga establecido por ti, llamado Gabhastīśvara, es venerado con espíritu devocional y concede toda siddhi y todo logro.

Verse 78

त्वया गभस्तिमालाभिश्चांपेयांबुजकांतिभिः । यदर्चित्वैश्वरं लिंगं सर्वभावेन भास्कर

Oh Bhāskara, adoraste el liṅga del Señor con guirnaldas de tus rayos, resplandecientes como el campaka dorado y los lotos, ofreciendo todo tu ser en devoción.

Verse 79

गभस्तीश्वर इत्याख्यां ततो लिंगमवाप्स्यति । अर्चयित्वा गभस्तीशं स्नात्वा पंचनदे नरः

Después, el liṅga será célebre con el nombre de “Gabhastīśvara”. Quien adore a Gabhastīśa y se bañe en Pañcanada alcanza el mérito prometido.

Verse 80

न जातु जायते मातुर्जठरे धूतकल्मषः । इमां च मंगलागौरीं नारी वा पुरुषोपि वा

Aquel cuyos pecados han sido lavados no vuelve jamás a nacer en el vientre de una madre. Y este rito de Maṅgalāgaurī puede realizarlo una mujer o incluso un hombre.

Verse 81

चैत्रशुक्लतृतीयायामुपोषणपरायणः । महोपचारैः संपूज्य दुकूलाभरणादिभिः

En el tercer día luminoso de Caitra, entregado al ayuno, debe adorarse (a Maṅgalāgaurī) con grandes ofrendas: finas vestiduras, ornamentos y demás.

Verse 82

रात्रौ जागरणं कृत्वा गीतनृत्यकथादिभिः । प्रातः कुमारीः संपूज्य द्वादशाच्छादनादिभिः

Haciendo vigilia por la noche con cantos, danzas, recitación y demás, y por la mañana venerando debidamente a las doncellas, ofreciéndoles doce prendas/coberturas y otros dones, se completa la observancia.

Verse 83

संभोज्यपरमान्नाद्यैर्दत्त्वान्येभ्योपि दक्षिणाम् । होमं कृत्वा विधानेन जातवेदस इत्यृचा

Después de agasajar a los huéspedes venerables con manjares excelentes y de otorgar también dakṣiṇā a los demás, debe realizarse el homa conforme al rito, con el verso del Ṛgveda que comienza: “Jātavedasa…”.

Verse 84

अष्टोत्तरशताभिश्च तिलाज्याहुतिभिः प्रगे । एकं गोमिथुनं दत्त्वा ब्राह्मणाय कुटुंबिने

Al alba, con 108 oblaciones de sésamo y ghee, y al donar un par de vacas a un brāhmaṇa cabeza de familia, el rito queda plenamente consumado.

Verse 85

श्रद्धया समलंकृत्य भूषणैर्द्विजदंपती । भोजयित्वा महार्हान्नैः प्रीयेतां मंगलेश्वरौ

Adornando con fe a la pareja de dvijas con ornamentos, y alimentándolos con manjares dignos, así se complacen la divina pareja Maṅgaleśvara y Maṅgalā.

Verse 86

इति मंत्रं समुच्चार्य प्रातः कृत्वाथ पारणम् । न दुर्भगत्वमाप्नोति न दारिद्र्यं कदाचन

Así, tras recitar el mantra y luego, por la mañana, realizar el pāraṇa (la comida conclusiva), jamás se cae en la desdicha, ni la pobreza llega en momento alguno.

Verse 87

न वै संतानविच्छित्तिं भोगोच्छित्तिं न जातुचित् । स्त्री वैधव्यं न चाप्नोति न नायोषिद्वियोगभाक्

No hay ruptura de la descendencia, ni pérdida de los gozos en tiempo alguno. La mujer no llega a la viudez, ni el hombre se ve separado de su esposa.

Verse 88

पापानि विलयं यांति पुण्यराशिश्च लभ्यते । अपि वंध्या प्रसूयेत कृत्वैतन्मंगलाव्रतम्

Los pecados se disuelven y se obtiene un cúmulo de mérito. Incluso una mujer estéril puede dar a luz al cumplir este voto auspicioso, el Maṅgalā-vrata.

Verse 89

एतद्व्रतस्य करणात्कुरूपत्वं न जातुचित् । कुमारी विंदतेत्यंतं गुणरूपयुतं पतिम्

Al realizar este voto, la fealdad no surge jamás. Así, una doncella alcanza un esposo excelente, dotado de virtudes eminentes y de forma agradable.

Verse 90

कुमारोपि व्रतं कृत्वा विंदति स्त्रियमुत्तमाम् । संति व्रतानि बहुशो धनकामप्रदानि च

Incluso un joven, tras cumplir el voto, obtiene una esposa excelente. En verdad, hay muchos votos que conceden riqueza y los goces deseados.

Verse 91

नाप्नुयुर्जातुचित्तानि मंगलाव्रततुल्यताम् । कर्तव्या चाब्दिकी यात्रा मधौ तस्यां तिथौ नरैः

Esos otros votos jamás alcanzan igualdad con el Maṅgala-vrata. Y en esa fecha lunar del mes de Madhu, los hombres deben emprender la observancia anual de peregrinación.

Verse 92

सर्वविघ्नप्रशांत्यर्थं सदा काशीनिवासिभिः । अपरं द्युमणे वच्मि तव चात्र तपस्यतः

Para apaciguar todos los obstáculos, esto debe ser practicado siempre por los moradores de Kāśī. Y además, oh Dyumaṇi, te diré algo más—en especial para ti, que aquí practicas austeridades.

Verse 93

मयूखा एव खे दृष्टा न च दृष्टं कलेवरम् । मयूखादित्य इत्याख्या ततस्ते दितिनंदन

Sólo se vieron rayos en el cielo, y no se vio forma corporal alguna. Por eso surgió el nombre «Mayūkhāditya», oh hijo de Diti.

Verse 94

त्वदर्चनान्नृणां कश्चिन्न व्याधिः प्रभविष्यति । भविष्यति न दारिद्र्यं रविवारे त्वदीक्षणात्

Por la adoración a ti, ninguna enfermedad afligirá a los hombres. Y por contemplarte en domingo, no surgirá la pobreza.

Verse 95

इत्थं मयूखादित्यस्य शिवो दत्त्वा बहून्वरान् । तत्रैवांतर्हितो भूतो रविस्तत्रैव तस्थिवान्

Así, Śiva, tras conceder a Mayūkhāditya muchos dones, desapareció allí mismo; y Ravi (el Sol) quedó establecido en ese mismo lugar.

Verse 96

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं मयूखादित्यसंश्रयम् । द्रौपदादित्यसहितं नरो न निरयं व्रजेत्

Quien escucha este relato meritorio, vinculado a Mayūkhāditya—junto con el de Draupadāditya—no va al infierno.