Adhyaya 31

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञ हृदयानंद स्कंदस्कंदित तारक । न तृप्तिमधिगच्छामि शृण्वन्वाराणसीकथाम्

Agastya dijo: Oh omnisciente, gozo del corazón, oh Tāraka alabado por Skanda: al escuchar el sagrado relato de Vārāṇasī, no alcanzo saciedad.

Verse 2

अनुग्रहो यदि मयि योग्योस्मि श्रवणे यदि । तदा कथय मे नाथ काश्यां भैरव संकथाम्

Si me otorgas tu gracia, si soy digno de escuchar, entonces, oh Señor, cuéntame el sagrado relato de Bhairava en Kāśī.

Verse 3

कोसौ भैरवनामात्र काशिपुर्यां व्यवस्थितः । किं रूपमस्य किं कर्म कानि नामानि चास्य वै

¿Quién es ese Bhairava establecido en la ciudad de Kāśī? ¿Cuál es su forma, cuál es su función, y cuáles son en verdad sus nombres?

Verse 4

कथमाराधितश्चैव सिद्धिदः साधकस्य वै । आराधितः कुत्र काले क्षिप्रं सिद्ध्यति भैरवः

¿Cómo debe ser propiciado, él que otorga los siddhis al practicante? Cuando es adorado, ¿en qué lugar y en qué tiempo concede Bhairava la realización con rapidez?

Verse 5

स्कंद उवाच । वाराणस्यां महाभाग यथा ते प्रेम वर्तते । तथा न कस्यचिन्मन्ये ततो वक्ष्याम्यशेषतः

Skanda dijo: Oh muy afortunado, no creo que nadie tenga por Vārāṇasī un amor como el tuyo. Por eso te lo explicaré por completo, sin omitir nada.

Verse 6

प्रादुर्भावं भैरवस्य महापातकनाशनम् । यच्छ्रुत्वा काशिवासस्य फलं निर्विघ्रमाप्नुयात्

La manifestación de Bhairava destruye los grandes pecados. Al oírla, uno alcanza el fruto de morar en Kāśī, libre de obstáculos.

Verse 7

पाणिभ्यां परितः प्रपीड्य सुदृढं निश्चोत्य निश्चोत्य च ब्रह्मांडं सकलं पचेलिमरसालोच्चैः फलाभं मुहुः । पायंपायमपायतस्त्रिजगतीमुन्मत्तवत्तै रसैर्नृत्यंस्तांडवडंबरेण विधिनापायान्महाभैरवः

Apretando con ambas manos en derredor y exprimiendo una y otra vez, Mahābhairava, como si fuera, extrae y cuece el huevo cósmico entero, sacando sin cesar su esencia, cual jugo abundante de fruto maduro. Bebiendo y bebiendo esos néctares embriagadores, danza—según el rito prescrito—con el estruendoso despliegue del Tāṇḍava, mientras los tres mundos se tambalean.

Verse 8

कुंभयोने न वेत्त्येव महिमानं महेशितुः । चतुर्भजोपि वैकुंठश्चतुर्वक्त्रोपि विश्वकृत्

Ni siquiera Kumbhayoni (Agastya) conoce de veras la grandeza de Maheśvara. Ni el Viṣṇu de Vaikuṇṭha, aunque de cuatro brazos, ni Brahmā, el hacedor del mundo, aunque de cuatro rostros, la comprenden plenamente.

Verse 9

न चित्रमत्र भूदेव भवमाया दुरत्यया । तया संमोहिताः सर्वे नावयंत्यपि तं परम्

No es de extrañar, oh sabio divino: la māyā de Bhava es difícil de cruzar. Confundidos por ella, todos los seres no alcanzan a comprender esa Realidad Suprema.

Verse 10

वेदयेद्यदिचात्मानं स एव परमेश्वरः । तदा विंदंति ब्रह्माद्याः स्वेच्छयैव न तं विदुः

Si alguien conoce de verdad el Sí mismo, ese mismo es Parameśvara. Sólo entonces Brahmā y los demás dioses ‘hallan’ esa verdad; por su sola voluntad no lo conocen a Él.

Verse 11

स सर्वगोपि नेक्ष्येत स्वात्मारामो महेश्वरः । देववद्बुध्यते मूढैरतीतो यो मनोगिराम्

Ese Maheśvara, oculto por todos los velos, no es visto; se deleita en su propio Sí mismo. Pero los necios lo conciben sólo como un ‘dios’, aunque Él trasciende mente y palabra.

Verse 12

पुरा पितामहं विप्र मेरुशृंगे महर्षयः । प्रोचुः प्रणम्य लोकेशं किमेकं तत्त्वमव्ययम्

Antaño, oh brāhmaṇa, en la cumbre del monte Meru, los grandes ṛṣis, tras postrarse ante el Señor de los mundos, preguntaron: «¿Cuál es la única Realidad imperecedera?»

Verse 13

समा यया महेशस्य मोहितो लोकसंभवः । अविज्ञाय परं भावमात्मानं प्राह वर्पिणम्

Por esa misma (māyā), igual en poder para engañar, el progenitor de los mundos (Brahmā) quedó confundido respecto de Maheśvara. Sin conocer el estado supremo, habló de sí mismo como el Ser encarnado (supremo).

Verse 14

जगद्योनिरहं धाता स्वयंभूरेक ईश्वरः । अनादिमदहं ब्रह्म मामनर्च्य न मु च्यते

«Yo soy el seno del mundo; soy el Sustentador, el Autoengendrado, el único Señor. Soy el Brahman sin comienzo: sin adorarme, nadie alcanza la liberación.»

Verse 15

प्रवर्तको हि जगतामहमेको निवर्तकः । नान्यो मदधिकः सत्यं कश्चित्कोपि सुरोत्तमाः

«Yo solo soy el impulsor de los mundos, y yo solo soy quien los retrae. En verdad, oh excelso entre los dioses, no hay nadie en absoluto superior a mí.»

Verse 16

तस्यैवं ब्रुवतो धातुः क्रतुर्नारायणांशजः । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं रोषताम्रविलोचनः

Mientras Dhātṛ hablaba así, Kratu —el creador, nacido de una porción de Nārāyaṇa— rió y respondió con palabras, con los ojos cobrizo‑rojos por la ira.

Verse 17

अविज्ञाय परं तत्त्वं किमेतत्प्रतिपाद्यते । अज्ञानं योगयुक्तस्य न चैतदुचितं तव

«Sin conocer la Realidad suprema, ¿qué es esto que pretendes establecer? La ignorancia no conviene a quien está unido al yoga; y menos aún a ti.»

Verse 18

अहं कर्ता हि लोकानां यज्ञो नारायणः परः । न मामनादृत्य विधे जीवनं जगतामज

«Yo soy en verdad el hacedor de los mundos; el sacrificio (yajña) es el supremo Nārāyaṇa. Oh Ordenador, oh No Nacido: sin honrarme, los mundos ni siquiera pueden vivir.»

Verse 19

अहमेव परं ज्योतिरहमेव परा गतिः । मत्प्रेरितेन भवता सृष्टिरेषा विधीयते

Yo solo soy la Luz suprema; yo solo soy la Meta más alta. Por ti—impulsado por mí—se realiza esta creación.

Verse 20

एवं विप्र कृतौ मोहात्परस्परजयैषिणौ । पप्रच्छतुः प्रमाणज्ञानागमांश्चतुरोपि तौ

Así, oh brāhmana, aquellos dos—engañados y deseosos de vencerse mutuamente—interrogaron a las autoridades cuádruples: los medios de conocimiento válido, el saber verdadero y las tradiciones sagradas recibidas.

Verse 21

विधिक्रतू ऊचतुः । वेदाः प्रमाणं सर्वत्र प्रतिष्ठां परमामिताः । यूयमेव न संदेहः किं तत्त्वं प्रतितिष्ठत

Vidhi y Kratu dijeron: «Los Vedas son la autoridad en todas partes, el fundamento supremo e inconmensurable. Vosotras mismas, oh Śrutis, sois eso—sin duda. ¿En qué Realidad quedáis finalmente establecidas?»

Verse 22

श्रुतय ऊचुः । यदि मान्या वयं देवौ सृष्टिस्थितिकरौ विभू । तदा प्रमाणं वक्ष्यामो भवत्संदेहभेदकम्

Las Śrutis dijeron: «Si somos honradas por vosotros dos, oh poderosos, artífices de la creación y del sostenimiento, entonces declararemos la verdadera autoridad que cortará vuestra duda.»

Verse 23

श्रुत्युक्तमिदमाकर्ण्य प्रोचतुस्तौ श्रुतीः प्रति । युष्मदुक्तं प्रमाणं नौ किं तत्त्वं सम्यगुच्यताम्

Al oír estas palabras de la Śruti, aquellos dos respondieron a las Śrutis: «Que se nos exponga la autoridad que habéis dicho; ¿cuál es la Realidad? Declaradla correctamente.»

Verse 24

ऋगुवाच । यदंतःस्थानि भूतानि यतः सर्वं प्रवर्तते । यदाहुस्तत्परं तत्त्वं स रुद्रस्त्वेक एव हि

Dijo Ṛg: «Aquello en lo cual moran los seres y de donde todo procede—eso que llaman la Realidad suprema es Rudra; en verdad, Él solo es el Uno»

Verse 25

यजुरुवाच । यो यज्ञैरखिलैरीशो योगेन च समिज्यते । येन प्रमाणं हि वयं स एकः सर्वदृक्छिवः

Dijo Yajur: «Él solo es el Señor a quien se adora con todos los sacrificios y también con el yoga. Él es para nosotros la medida del conocimiento verdadero; ese único Śiva es el que todo lo ve.»

Verse 26

सामोवाच । येनेदं भ्रश्यते विश्वं योगिभिर्यो विचिंत्यते । यद्भासा भासते विश्वं स एकस्त्र्यंबकः परः

Dijo Sāma: «Por quien este universo se disuelve, a quien contemplan los yoguis; por cuyo resplandor brilla el mundo entero—Él solo es el supremo Tryambaka.»

Verse 27

अथर्वोवाच । यं प्रपश्यंति देवेशं भक्त्यानुग्रहिणो जनाः । तमाहुरेकं कैवल्यं शंकरं दुःखतस्करम्

Dijo Atharva: «Aquellos a quienes la devoción concede gracia lo contemplan: el Señor de los dioses. Proclaman que solo Śaṅkara es el mismo Kaivalya, el ladrón que roba el dolor.»

Verse 28

श्रुतीरितं निशम्येत्थं तावतीव विमोहितौ । स्मित्वाहतुः क्रतु विधीमोहाध्येनांकितौ मुने

Al oír así las palabras pronunciadas por las Śrutis, los dos quedaron aún más confundidos. Sonriendo, hablaron, oh sabio, todavía marcados por el extravío respecto al orden ritual del sacrificio.

Verse 29

कथं प्रमथनाथोसौ रममाणो निरंतरम् । दिगंबरः पितृवने शिवया धूलिधूसरः

«¿Cómo puede el Señor de los Pramathas recrearse sin cesar—vestido con las direcciones, en el crematorio, cubierto de polvo ceniciento, junto a Śivā?»

Verse 30

विटंकवेशो जटिलो वृषगोव्यालभूषणः । परं ब्रह्मत्वमापन्नः क्व च तत्संगवर्जितम्

«Con atavíos extraños, de cabellera enmarañada, adornado con toro, vaca y serpientes—¿cómo alcanzó el estado del Brahman Supremo y, aun así, permaneció totalmente libre de apego?»

Verse 31

तदुदीरितमाकर्ण्य प्रणवात्मा सनातनः । अमूर्तो मूर्तिमान्भूत्वा हसमान उवाच तौ

Al oír lo que habían dicho, el Eterno cuya esencia es el Praṇava—aunque sin forma—tomó forma y, sonriendo, habló a los dos.

Verse 32

प्रणव उवाच । न ह्येष भगवाञ्छक्त्या स्वात्मनो व्यतिरिक्तया । कदाचिद्रमते रुद्रो लीलारूपधरो हरः

Praṇava dijo: «Este Bienaventurado Señor no se deleita jamás por un poder separado de Su propio Ser. Rudra—Hara—toma formas sólo como juego divino (līlā)»

Verse 33

असौ हि भगवानीशः स्वयंज्योतिः सनातनः । आनंदरूपा तस्यैषा शक्तिर्नागंतुकी शिवा

«Pues este Bienaventurado Señor es el Īśa eterno, luminoso por Sí mismo. Su Śivā—Su poder—es de naturaleza de dicha y no algo adventicio ni recién adquirido.»

Verse 34

इत्येवमुक्तेपि तदा मखमूर्तेरजस्य हि । नाज्ञानमगमन्नाशं श्रीकंठस्यैव मायया

Aunque así fue dicho, entonces la ignorancia del No Nacido —cuya forma era el mismo sacrificio— no llegó a extinguirse, sólo por la māyā de Śrīkaṇṭha.

Verse 35

प्रादुरासीत्ततो ज्योतिरुभयोरंतरे महत् । पूरयन्निजया भासा द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

Entonces se manifestó entre ambos una Luz inmensa, que con su propio resplandor colmó todo el espacio entre el cielo y la tierra.

Verse 36

ज्योतिर्मंडलमध्यस्थो ददृशे पुरुषाकृतिः । प्रजज्वालाथ कोपेन ब्रह्मणः पंचमं शिरः

En el centro del círculo de aquella Luz se vio una figura de forma humana; y luego, por ira, la quinta cabeza de Brahmā ardió en llamas.

Verse 37

आवयोरंतरं कोसौ बिभृयात्पुरुषाकृतिम् । विधिः संभावयेद्यावत्तावत्स हि विलोकितः

«¿Quién podría asumir una forma humana en el espacio entre nosotros dos?»—mientras Brahmā (Vidhī) lo consideraba así, tanto tiempo permaneció contemplando aquel prodigio.

Verse 38

स्रष्टा क्षणेन च महान्पुरुषो नीललोहितः । त्रिशूलपाणिर्भालाक्षो नागोडुपविभूषणः

Y en un instante apareció un gran Ser—Nīlalohita—con el tridente en la mano, con un ojo en la frente, adornado con serpiente y luna.

Verse 39

हिरण्यगर्भस्तं प्राह जाने त्वां चंद्रशेखरम् । भालस्थलान्ममपुरा रुद्रः प्रादुरभूद्भवान्

Hiraṇyagarbha (Brahmā) le dijo: «Te conozco como Candraśekhara; antaño apareciste como Rudra desde la región de mi frente».

Verse 40

रोदनाद्रुद्रनामापि योजितोसि मया पुरा । मामेव शरणं याहि पुत्र रक्षां करोमि ते

«Por el llanto (rodana), antaño también te di el nombre de “Rudra”. Ven a mí solo como refugio, hijo; yo te otorgaré protección».

Verse 41

अथेश्वरः पद्मयोनेः श्रुत्वा गर्ववतीं गिरम् । सकोपतः समुत्पाद्य पुरुषं भैरवाकृतिम्

Entonces el Señor, al oír las palabras orgullosas del Nacido del Loto (Brahmā), con ira hizo surgir un Ser con la forma de Bhairava.

Verse 42

प्राह पंकजजन्मासौ शास्यस्ते कालभैरव । कालवद्राजसे साक्षात्कालराजस्ततो भवान्

El Nacido del Loto (Brahmā) dijo: «Tú has de ser el castigador, oh Kālabhairava. Gobiernas como el Tiempo mismo; por eso eres en verdad el Rey del Tiempo».

Verse 43

विश्वं भर्तुं समर्थोऽसि भरणाद्भैरवः स्मृतः । त्वत्तो भेष्यति कालोपि ततस्त्वं कालभैरवः

«Eres capaz de sostener el universo; por sostener (bharaṇa) se te recuerda como “Bhairava”. Incluso el Tiempo te teme; por eso eres “Kālabhairava”».

Verse 44

आमर्दयिष्यति भवांस्तुष्टो दुष्टात्मनो यतः । आमर्दक इति ख्याति ततः सर्वत्र यास्यति

Porque, cuando estés complacido, aplastarás a los de mente perversa; por ello tu fama se difundirá por doquier como “Āmardaka” (el Aplastador).

Verse 45

यतः पापानि भक्तानां भक्षयिष्यति तत्क्षणात् । पापभक्षण इत्येव तव नाम भविष्यति

Porque devorarás en ese mismo instante los pecados de los devotos; por eso tu nombre será en verdad “Pāpabhakṣaṇa”, el Devorador del Pecado.

Verse 46

या मे मुक्तिपुरी काशी सर्वाभ्योपि गरीयसी । आधिपत्यं च तस्यास्ते कालराज सदैव हि

Esa Kāśī—Mi ciudad de liberación, más excelsa que todas—sobre ella, oh Rey del Tiempo, tu señorío permanecerá por siempre.

Verse 47

तत्र ये पापकर्तारस्तेषां शास्ता त्वमेव हि । शुभाशुभं न तत्कर्म चित्रगुप्तो लिखिष्यति

Allí, quienes cometan pecado—tú solo serás su castigador; y en ese lugar, Citragupta no registrará esas obras como auspiciosas o inauspiciosas.

Verse 48

एतान्वरान्प्रगृह्याऽथ तत्क्षणात्कालभैरवः । वामांगुलिनखाग्रेण चकर्त च शिरो विधेः

Habiendo aceptado estos dones, Kālabhairava, en ese mismo instante, con la punta de la uña de su dedo izquierdo, cercenó la cabeza de Vidhātṛ (Brahmā).

Verse 49

यदंगमपराध्नोति कार्यं तस्यैव शासनम् । अतो येन कृता निंदा तच्छिन्नं पचमं शिरः

Cualquier miembro que cometa una ofensa, el castigo debe aplicarse a esa misma parte. Por lo tanto, dado que la calumnia fue cometida por esa cabeza, la quinta cabeza fue cortada.

Verse 50

यज्ञमूर्तिधरो विष्णुस्ततस्तुष्टाव शंकरम् । भीतो हिरण्यगर्भोपि जजाप शतरुद्रियम्

Entonces Vishnu, asumiendo la forma del sacrificio, alabó a Shankara; y Hiranyagarbha también, lleno de temor, recitó el Satarudriya.

Verse 51

आश्वास्य तौ महादेवः प्रीतः प्रणतवत्सलः । प्राह स्वां मूर्तिमपरां भैरवं तं कपर्दिनम्

Habiendo tranquilizado a ambos, Mahadeva —complacido y afectuoso con quienes se inclinan— se dirigió a Bhairava, su otra forma manifestada, el de cabello enmarañado.

Verse 52

मान्योऽध्वरोसौ भवता तथा शतधृतिस्त्वयम् । कपालं वैधसं चापि नीललोहित धारय

Que ese sacrificio sea honrado por ti, y asimismo Satadhrti. Y, oh Nilalohita, lleva también el cráneo del Creador (Vaidhasa).

Verse 53

ब्रह्महत्यापनोदाय व्रतं लोकाय दर्शयन् । चर त्वं सततं भिक्षां कापालव्रतमास्थितः । इत्युक्त्वांऽतर्हितो देवस्तेजोरूपस्तदा शिवः

Para eliminar el pecado de matar a un brahmán y mostrar la observancia al mundo, vaga continuamente pidiendo limosna, establecido en el voto Kapala. Diciendo esto, Shiva desapareció.

Verse 54

उत्पाद्य कन्यामेकां तु ब्रह्महत्येति विश्रुताम् । रक्तांबरधरां रक्तां रक्तस्रग्गंधलेपनाम्

Hizo surgir a una sola doncella, célebre con el nombre de “Brahmahatyā”; vestida de ropas rojas, de tez rojiza, adornada con guirnaldas rojas, perfumes y ungüentos.

Verse 55

दंष्टाकरालवदनां ललज्जिह्वातिभीषणाम् । अंतरिक्षैकपादाग्रां पिबंतीं रुधिरं बहु

La vio con el rostro espantoso por los colmillos salientes, terrible por la lengua inquieta que colgaba; suspendida en el aire sobre la punta de un solo pie, bebiendo abundante sangre.

Verse 56

कर्त्रीं कर्परहस्ताग्रां स्फुरत्पिंगोग्रतारकाम् । गर्जयंतीं महावेगां भैरवस्यापिभीषणाम्

Portaba un cuchillo de carnicero, y en la misma punta de su mano había un cráneo; sus ojos leonados y fulgurantes eran feroces. Rugiendo con ímpetu inmenso, era aterradora incluso para Bhairava.

Verse 57

यावद्वाराणसीं दिव्यां पुरीमेष गमिष्यति । तावत्त्वं भीषणे कालमनुगच्छोग्ररूपिणि

«Mientras él vaya de camino a la divina ciudad de Vārāṇasī, durante todo ese tiempo tú, oh terrible de forma espantosa, síguelo, acompasando tu paso con el suyo.»

Verse 58

सर्वत्र ते प्रवेशोस्ति त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । नियोज्यतामिति शिवोप्यंतर्धानं गतस्ततः

«En todas partes puedes entrar, dejando aparte la ciudad de Vārāṇasī. Sé destinada conforme a ello.» Dicho esto, Śiva se desvaneció de la vista.

Verse 59

तत्सान्निध्याद्भैरवोपि कालोभूत्कालकालतः । स देवदेववाक्येन बिभ्रत्कापालिकं व्रतम्

Por esa misma cercanía, aun Bhairava se volvió Kāla, la Muerte de la Muerte. Obedeciendo la palabra del Dios de los dioses, asumió el voto Kāpālika.

Verse 60

कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम् । नात्याक्षीच्चापि तं देवं ब्रह्महत्या सुदारुणा

Con el cráneo en la mano, el Alma universal recorrió los tres mundos; y, sin embargo, la terribilísima Brahmahatyā no abandonó a aquel dios.

Verse 61

सत्यलोकेपि वैकुंठे महेंद्रादि पुरीष्वपि । त्रिजगत्पतिरुग्रोपि व्रती त्रिजगतीश्वरः

Aun en Satyaloka, aun en Vaikuṇṭha, y aun en las ciudades de Mahendra y de otros, aquel Señor fiero—regente de los tres mundos—permaneció observante del voto, soberano de los tres reinos.

Verse 62

प्रतितीर्थं भ्रमन्नापि विमुक्तो ब्रह्महत्यया

Aunque vagaba de un tīrtha a otro, de un vado sagrado a otro, no quedó libre de Brahmahatyā.

Verse 63

अनेनैवानुमानेन महिमा त्ववगम्यताम् । ब्रह्महत्यापनोदिन्याः काश्याः कलशसंभव

Por esta misma inferencia, comprende la grandeza de Kāśī, oh Nacido del Jarro; pues ella es la que disipa la Brahmahatyā.

Verse 64

संति तीर्थान्यनेकानि बहून्यायतनानि च । अधि त्रिलोकिनो काश्याः कलामर्हंति षोडशीम्

Muchos son los tīrthas y numerosos los santuarios; mas, en comparación, sólo alcanzan una dieciseisava parte de la medida de Kāśī, venerada en los tres mundos.

Verse 65

तावद्गर्जंति पापानि ब्रहत्यादिकान्यलम् । यावन्नाम न शृण्वंति काश्याः पापाचलाशनेः

Los pecados, grandes y terribles, comenzando por el brahma-hatyā, rugen sólo mientras no escuchan el Nombre de Kāśī, el rayo que despedaza la montaña del pecado.

Verse 66

प्रमथैः सेव्यमानोऽयं त्रिलोकीं विचरन्हरः । कापालिको ययौ देवो नारायणनिकेतनम्

Servido y honrado por los Pramathas, Hara—que recorría los tres mundos bajo la forma de un Kāpālika—se dirigió a la divina morada de Nārāyaṇa.

Verse 67

अथायांतं महाकालं त्रिनेत्रं सर्पकुंडलम् । महादेवांशसंभूतं भैरवं भीषणाकृतिम्

Entonces llegó Mahākāla: de tres ojos, con pendientes de serpiente; Bhairava de forma terrible, nacido de una porción de Mahādeva.

Verse 68

पपात दंडवद्भूमौ दृष्ट्वा तं गरुडध्वजः । देवाश्च मुनयश्चैव देवनार्यः समंततः

Al verlo, el Señor de estandarte de Garuḍa cayó a tierra como un bastón; y alrededor, así también los dioses, los sabios y las damas celestiales.

Verse 69

निपेतुः प्रणिपत्यैनं प्रणतः कमलापतिः । शिरस्यंजलिमारोप्य स्तुत्वा बहुविधैः स्तवैः

Cayeron postrados ante Él; y Kamalāpati (Viṣṇu), humillado, puso las manos juntas sobre su cabeza y lo alabó con himnos de muchas clases.

Verse 70

क्षीरोदमथनो तां प्राह पद्मालयां हरिः । प्रिये पश्याऽब्जनयने धन्याऽसि सुभगेनघे

Hari, el Batidor del Océano de Leche, dijo a Padmālayā (Lakṣmī): «Amada, de ojos de loto, ¡mira! Dichosa y sin mancha, verdaderamente eres bendita».

Verse 71

धन्योऽहं देवि सुश्रोणि यत्पश्यावो जगत्पतिम् । अयं धाता विधाता च लोकानां प्रभुरीश्वरः

«Yo también soy dichoso, oh Diosa de hermosas caderas, pues hemos contemplado al Señor del mundo. Él es el Sustentador y el Ordenador, el soberano Señor y dueño de los mundos».

Verse 72

अनादिः शरणः शांतः परः षड्विंशसंमितः । सर्वज्ञः सर्वयोगीशः सर्वभूतैकनायकः

Él es sin comienzo, refugio, sereno, el Supremo—contado más allá de los veintiséis principios; omnisciente, Señor de todos los yoguis, único regente de todos los seres.

Verse 73

सर्वभूतांतरात्माऽयं सर्वेषां सर्वदः सदा । यं विनिद्रा विनिःश्वासाः शांता ध्यानपरायणाः

Él es el Ser interior de todos los seres, siempre el dador de todo a todos. A Él buscan los serenos—libres de sopor y de respiración agitada—entregados por entero a la meditación.

Verse 74

धिया पश्यंति हृदये सोयमद्य समीक्ष्यताम् । यं विदुर्वेदतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः

A Aquel a quien contemplan en el corazón con visión purificada—sea Él mismo visto hoy con los ojos abiertos: el que conocen los sabios de la verdad védica, los yoguis de mente disciplinada.

Verse 76

यस्याख्यां ब्रुवतां नित्यं न देहः सोपि देहधृक् । यं दृष्ट्वा न पुनर्जन्म लभ्यते मानवैर्भुवि

Aun para quien porta un cuerpo, el cuerpo es como si no atara cuando su santo Nombre se pronuncia cada día. Al haberlo contemplado, los seres humanos en la tierra no obtienen de nuevo el renacimiento.

Verse 77

सोयमायाति भगवांस्त्र्यंबकः शशिभूषणः । पुंडरीकदलायामे धन्येमेऽद्य विलोचने

¡Mirad—Él viene: el Señor Bienaventurado, Tryambaka, adornado con la luna! Dichosos son hoy estos ojos, abiertos y anchos como pétalos de loto.

Verse 78

धिग्धिक्पदं तु देवानां परं दृष्ट्वाऽत्र शंकरम् । लभ्यते यन्न निर्वाणं सर्वदुःखांतकृत्तु यत्

¡Vergüenza, vergüenza aun del supremo estado de los dioses—si, después de contemplar aquí a Śaṅkara, no se alcanza ese Nirvāṇa que pone fin a todo dolor!

Verse 79

देवत्वादशुभं किंचिद्देवलोके न विद्यते । दृष्ट्वापि सर्वदेवेशं यन्मुक्तिं न लभामहे

En el mundo de los dioses, por su divinidad, nada infausto existe. Y sin embargo, aun después de ver al Señor de todos los dioses, no alcanzamos la liberación: ésta es nuestra pena.

Verse 80

एवमुक्त्वा हृषीकेशः संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रणिपत्य महादेवमिदमाह वृषध्वजम्

Dicho esto, Hṛṣīkeśa—con el vello erizado de júbilo—se postró ante Mahādeva y dijo estas palabras al Señor del estandarte del Toro.

Verse 81

किमिदं देवदेवेन सर्वज्ञेन त्वया विभो । क्रियते जगतां धात्रा सर्वपापहराऽव्यय

¿Qué es esto que haces, oh Señor—Dios de dioses, omnisciente, sustentador de los mundos, destructor de todo pecado, imperecedero?

Verse 82

क्रीडेयं तव देवेश त्रिलोचन महामते । किं कारणं विरूपाक्ष चेष्टितं ते स्मरार्दन

¿Es esto un juego tuyo, oh Señor de los dioses, el de Tres Ojos, de gran mente? ¿Cuál es la causa de tu proceder, oh Virūpākṣa, destructor de Kāma?

Verse 83

किमर्थं भगवत्र्छंभो भिक्षां चरसि शक्तिप । संशयो मे जगन्नाथ नतत्रैलोक्यराज्यद

¿Con qué propósito, oh bienaventurado Śambhu, vagabundeas pidiendo limosna, oh Señor del Poder? En mí ha surgido duda, oh Jagannātha, dador de la soberanía de los tres mundos.

Verse 84

एवमुक्तस्ततः शंभुर्विष्णुमेतदुदाहरत् । ब्रह्मणस्तु शिरश्छिन्नमंगु्ल्यग्रनखेन ह

Así interpelado, Śambhu explicó entonces esto a Viṣṇu: «En verdad, la cabeza de Brahmā fue cercenada por la uña en la punta de mi dedo».

Verse 85

तदघप्रतिघं विष्णो चराम्येतद्व्रतं शुभम् । एवमुक्तो महेशेन पुंडरीकविलोचनः

«Por ello, oh Viṣṇu, para contrarrestar ese pecado, emprendo este voto auspicioso». Así interpelado por Maheśa, el de ojos de loto (Viṣṇu) escuchó.

Verse 86

स्मित्वा किंचिन्नतशिराः पुनरेवं व्यजिज्ञपत् । यथेच्छसि तथा क्रीड सर्वविष्टपनायक

Sonriendo y bajando un poco la cabeza, habló de nuevo: «Juega como gustes, oh Señor que guía y gobierna a todos los seres».

Verse 87

मायया मां महादेव नच्छादयितुमर्हसि । नाभीकमलकोशात्तु कोटिशः कमलासनान्

«Oh Mahādeva, no debes velarme con māyā. Del cáliz del loto de mi ombligo surgen, era tras era, incontables Brahmās sentados en lotos».

Verse 88

कल्पे कल्पे सृजामीश त्वन्नियोगबलाद्विभो । त्यज मायामिमां देव दुस्तरामकृतात्मभिः

«En cada kalpa, oh Señor, yo creo por la fuerza de tu mandato, oh Omnipresente. Abandona esta māyā, oh Dios, difícil de cruzar para quienes no se han dominado».

Verse 89

मदाद्यो महादेव मायया तव मोहिताः । यथावदवगच्छामि चेष्टितं ते शिवापते

«Desde mí en adelante, oh Mahādeva, somos engañados por tu māyā. Sin embargo, comprendo tal como es tu intención y tu obrar, oh Señor de Śivā».

Verse 90

संहारकाले संप्राप्ते सदेवानखिलान्मुनीन् । लोकान्वर्णाश्रमवतो हरिष्यसि यदा हर

Cuando llega el tiempo de la disolución, oh Hara, lo retiras todo: a los dioses junto con los sabios, y los mundos ordenados por varṇa y āśrama.

Verse 91

तदा क्व ते महादेव पाप ब्रह्मवधादिकम् । पारतंत्र्यं न ते शंभो स्वैरं क्रीडेत्ततो भवान्

Entonces, oh Mahādeva, ¿dónde hay para ti ‘pecado’, como el matar a Brahmā y cosas semejantes? No estás sujeto a dependencia, oh Śambhu; por eso juegas en plena libertad.

Verse 92

अतीतब्रह्मणामस्थ्नां स्रक्कंठे तव भासते । तदातदा क्वानुगता ब्रह्महत्या तवानघ

En tu cuello resplandece una guirnalda de huesos de los Brahmās de tiempos pasados. En tales momentos, oh Inmaculado, ¿dónde ha ido el ‘pecado de matar a Brahmā’, a qué podría aferrarse en ti?

Verse 93

कृत्वापि सुमहत्पापं त्वां यः स्मरति भावतः । आधारं जगतामीशं तस्य पापं विलीयते

Aunque haya cometido un pecado inmenso, quien te recuerda con devoción del corazón—oh Señor, sostén de los mundos—su pecado se disuelve.

Verse 94

यथा तमो न तिष्ठेत संनिधावंशुमालिनः । तथा न भवभक्तस्य पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्

Así como la oscuridad no puede permanecer ante el sol, así el pecado no puede durar en el devoto de Bhava; corre presto hacia su destrucción.

Verse 95

यश्चिंतयति पुण्यात्मा तव पादांबुजद्वयम् । ब्रह्महत्यादिकमपि पापं तस्य व्रजेत्क्षयम्

El de alma pura que medita en tus dos pies de loto: aun el pecado de matar a Brahmā y otros semejantes, para él se consume y se destruye.

Verse 96

तव नामानुरक्ता वाग्यस्य पुंसो जगत्पते । अप्यद्रिकूटतुलितं नैनस्तमनुबाधते

Oh Señor del mundo, para aquel cuya palabra está entregada a Tu Nombre, ni siquiera el pecado amontonado como una cumbre de montaña lo aflige.

Verse 97

रजसा तमसा विवर्धितं क्व नु पापं परितापदायकम् । क्व च ते शिव नाम मंगलं जनजीवातु जगद्रुजापहम्

¿Dónde está el pecado, crecido por la pasión y la oscuridad, que sólo trae tormento, y dónde Tu Nombre auspicioso, oh Śiva, vida misma de los hombres y removedor de las dolencias del mundo?

Verse 98

यदि जातुचिदंधकद्विषस्तवनामौष्ठपुटाद्विनिःसृतम् । शिवशंकर चंद्रशेखरेत्यसकृत्तस्य न संसृतिः पुनः

Si siquiera una vez el Nombre de Ti, enemigo de Andhaka, se desliza de los labios de alguien, y si una y otra vez pronuncia: «Śiva, Śaṅkara, Candraśekhara», para él no hay retorno a la transmigración.

Verse 99

परमात्मन्परंधाम स्वेच्छा विधृत विग्रह । कुतूहलं तवेशेदं क्व पराधीनतेश्वरे

Oh Ser Supremo, oh Morada suprema, Tú que por Tu propia voluntad asumes forma: ¿qué es esta ‘curiosidad’ Tuya, oh Señor? ¿Dónde podría haber dependencia de otro en el Soberano?

Verse 100

अद्य धन्योस्मि देवेश यं न पश्यति योगिनः । पश्यामि तं जगन्मूलं परमेश्वरमक्षयम्

Hoy soy bienaventurado, oh Señor de los dioses: A Aquel a quien ni los yoguis contemplan, yo lo contemplo—al Supremo Señor imperecedero, raíz misma del universo.

Verse 110

अवियोगोऽस्तु मे देव त्वदंघ्रियुगलेन वै । एष एव वरः शंभो नान्यं कंचिद्वरं वृणे

Oh Dios, que no haya para mí separación de Tu par de pies. Éste solo es mi don, oh Śambhu; no elijo ningún otro regalo.

Verse 120

ब्रह्महत्यादि पापानि यस्या नाम्नोपि कीर्तनात् । त्यजंति पापिनं काशी सा केनेहोपमीयते

Aun los graves pecados, como el brahma-homicidio, abandonan al pecador con solo cantar su Nombre: tal es Kāśī. ¿Con qué, en este mundo, puede compararse?

Verse 130

महाश्मशानमासाद्य यदि देवाद्विपद्यते । पुनः श्मशानशयनं न क्वापि लभते पुमान्

Habiendo llegado al Gran Crematorio, si un hombre parte (muere) por voluntad de Dios, ya no obtiene en parte alguna el “yacer en un crematorio”; es decir, no vuelve a tal muerte.

Verse 150

तीर्थे कालोदके स्नात्वा कृत्वा तर्पणमत्वरः । विलोक्य कालराजं च निरयादुद्धरेत्पितॄन्

Bañándose en el tīrtha de Kālodaka y ofreciendo sin demora el tarpaṇa, y luego contemplando a Kālarāja (Yama), uno puede elevar a sus antepasados desde el infierno.